Kayseri'nin Hacılar ilçesinde Erciyes Dağı eteklerinde yaklaşık 500 yıl öncesine dayanan ve o yıllarda su ihtiyacını karşılamak amacıyla kışın içine kar doldurulan kuyular, bölge halkına sıcak havalarda soğuk su sağlıyor.
İlçede yaşayan Ahmet Gengeç (69) ve kardeşi Mahmut Gengeç (67), evlerinin önündeki tarihi kuyuya kışın doldurdukları kar kütlelerini yaz aylarında kovalarla çıkartarak ayran yapıyor, karın üzerine pekmez döküp yiyor.
Erciyes Dağı eteklerindeki Hacılar ilçesinde yaklaşık 500 yıl öncesine dayanan ve o yıllarda su ihtiyacını karşılamak amacıyla yapılan bin 200 kuyudan yaklaşık 300'ü, günümüzde soğuk su elde etmek için kullanılıyor. Derinliği 7 metreye ulaşan kuyular, kış aylarında tonlarca karla dolduruluyor. Yöre halkı, kış bitmeden dağın eteklerinde özellikle kayalık ve gölge alanlarda biriken temiz karları çuvallarla getirip, kuyulara dolduruyor. Bölgede kuyuların büyük bölümü kar kütleleriyle doldurulup, kapakları yaza kadar açılmamak üzere kapatılıyor.
Yaz başından itibaren açılan ve bir nevi buzdolabı gibi kullanılan kuyulardaki karın kısmen erimesiyle elde edilen su, kovalarla çekilip içiliyor. Kovalarla çıkarılan kar, tabak ve kaselerde, üzerine yoğurt, pekmez, ceviz, fındık dökülerek yenip, ayran yapılarak içiliyor. İlçedekiler, yaz aylarında 35 dereceye ulaşan sıcak havada kuyulardaki kar ve buz gibi suyla serinliyor.
Hasta Olup Da Canı Kar İsteyen Olur Diye Muhafaza Ediyoruz
Bölgede kar kuyusu bulunan Mahmut Gengeç, "Küçüklüğümden beri bu kuyulara gelip kar koyarız. Burayı kendim yaptırdım. Dedemin kuyuları var ama ‘bizim de olsun’ diye kendim yaptırdım. Kışın eş, dost gelerek kuyuyu dolduruyoruz.
Yazında kuyudaki kar bitene kadar gelene gidene dağıtıyoruz. Bittikten sonra hastası olan birisi olur da kar isterse diye onun için kasım ayına kadar yani Kayseri’ye kar yağana kadar burada kar var. Hasta olup da canı kar isteyen olur diye muhafaza ediyoruz. Buraya az kar yağarsa Erciyes’in eteklerinden kar getiriyoruz.
Kamyonlarla getirip, kuyuyu dolduruyoruz. Bazen kar 10’uncu ayda bitiyor, bazen 11’inci ayda bitiyor. Bazen de kar üstüne kar atıyoruz. 7’nci ayda bittiği de oluyor.
Çünkü, Ramazan ayına denk geliyor. Ramazan’a denk geldiğinde günlük 200-300 kişi geliyor. Tabi o zaman da kar hemen bir ayın içinde bitiyor” dedi.
Kışın Karı, Yazın Karı Dedikleri Yer Burasıdır
Kar kuyusunu doldurmanın artık bir alışkanlık olduğunu belirten Ahmet Gengeç ise “Yaza kuyuyu güzelce temizleyerek hazırlanıyoruz. Bizim kışın karı koymamız için de o temizliği yapmamız lazım. Kışın da imece usulü şeklinde arkadaşlarımız, ahbabımız, dostumuzla kuyuyu doldururuz. ‘Kışın karı, yazın karı’ dedikleri yer burasıdır. Bugün de temmuz ayının başındayız. Tam karın yenip, içileceği ve ayranını yapılacağı gündür. Çünkü, her işimizi yeni yapıyoruz. Bağlarımız hazırlıyoruz. Her şey de bunu kullanıyoruz. Şu an bu kuyuyu nostalji olarak, alışkanlık olduğu için kullanıyoruz. Bizim ecdadımızda bunu kuyuyu niye kullanmış? İçmesine, yemeğine, çamaşırında, hayvanına kullanmış. Her şeyine kullanmış. Şimdi nasıl kullanıyorsak Eskiler de aynı bu şekilde kullanmışlar” diye konuştu.
Bu Geleneği Gelecek Nesillerde Devam Ettirsin İsterim
Kar kuyusu geleneğinin yeni neslin devam ettiremeyeceğini de belirten Gengeç, “Arkadaşlarımızın hepsi buraya kar almaya geliyorlar. Bu böyle Kayseri’ye ilk kar yağana kadar devam edecek. Bu seneki kar harika bir kardı. Bu kadar güzel karda hiç yağmadı. Bu sene şahane bir karımız oldu. Yazın bu suyla mutlaka serinliyoruz. Pekmezli olarak sevenler pekmezle yiyor. Biz en çok ayranını yaparız. Bu suyla yapılan çay berrak olur. Harika bir çay olur. Güzel bir geleneğimiz. Devam ettiriyoruz. Gelecek neslin devam ettirip ettirmeyeceğini bilmiyoruz. Ama bizim ekiplerden devam ettiren 5-10 kişi var. Biz artık galiba son nesiliz. Bu geleneğin arkasından birilerinin geleceğini tahmin etmiyoruz. Bu, 400-500 yıllık bir gelenek. Bu geleneği çocuklarımızda, gelecek nesillerde devam ettirsin isterim. Biz, yaparlarsa bundan daha da memnun oluruz. Burayı merak edenler gelsinler. Buyursunlar bekliyoruz. Ayranımız, pekmezimiz var. Bitene kadar götürsünler. Kar bedava. 11’inci aya kadar karımız bulunur. Ebemizin, dedemizin, ecdadımızın ve Hacılarlıların hayrına bitene kadar götürebilirler. Tamamen burası sebil diyebiliriz” ifadelerini kullandı.
Bu Geleneğe Çok Sıcak Bakmıyorlar
Kar kuyusuna arkadaşları ile su almaya gelen Bekir Alakaş (66) ise şöyle konuştu:
“Bu geleneği devam ettiren arkadaşlara yürekten teşekkür ediyorum. Bizim nesil bu geleneği devam ettiriyor ama herhalde türünün son örneğiz. Bundan sonrasında olacağını zannetmiyorum. Bu geleneğe çok sıcak bakmıyorlar. Şebeke suyuna rağbet fazla durumda. Bu nostaljimizin kaybolmaması için uğraşan kardeşlerimize teşekkür ediyorum. Kar kuyusunun lezzeti bizim damağımıza değdiği için illaki biz o suyu istiyoruz. İstediğiniz kadar hazır su, çeşme suyu, şebeke suyu olursa olsun illaki biz bu damağımızdaki kar suyu lezzetini istiyoruz. Onun için buraya kar suyu almaya geldik. Buranın bu geleneği devam ettirdiğini bildiğimiz için aklımıza haliyle Mahmut Gengeç kardeşimizin mekanı geliyor. İnsanları alıp buraya getiriyoruz. Mahmut kardeşim ve ağabeyi hep beraber canı gönülden misafirleri ağlıyorlar kar ikram ediyorlar. Sadece kar suyu vermiyorlar pekmezli kar da ikram ediyorlar. Onu da yaşatıyoruz.”
