Dünya Kuşları Koruma Kurumu tarafından yayımlanan ‘Dünya Kuşlarının Durumu’ raporunda, Türkiye’nin de içinde bulunduğu coğrafya, dünyanın en büyük kuş göç sistemlerinden Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi içerisinde yer alıyor. Türkiye’nin güneyinde Akdeniz’e açılan Antalya’da, güncel kayıtlarda 384 kuş türü bulunuyor.
Dünya genelindeki 1843 göçmen kuş türünün yüzde 45’inin popülasyonunun azaldığını ortaya koyan BirdLife International tarafından yayımlanan ‘Dünya Kuşlarının Durumu’ raporu, göçmen kuşların kullandığı rotaları ortaya koydu. BirdLife International, kara ve su kuşları için dünya genelinde 4 büyük göç yolu sistemi ve bunların içinde 8 ana göç yolu belirledi. Deniz kuşları için ise 6 göç yolu tanımlandı.
Afrika-Avrasya Göç Sistemi
Raporda, Türkiye’nin de bulunduğu coğrafyayı kapsayan Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi; Doğu Atlantik, Karadeniz-Akdeniz ve Doğu Asya-Doğu Afrika göç yollarından oluşuyor. BirdLife verilerine göre; üç Palearktik-Afrika göç yolu, dünyanın en büyük kuş göç sistemini oluşturuyor. Avrupa ile Orta ve Batı Asya’daki üreme alanlarından tropikal Afrika’daki kışlama alanlarına 2 milyardan fazla ötücü ve ötücü benzeri kuş göç ediyor.
Karadeniz-Akdeniz Göç Yolu
Afrika-Avrasya Sistemi’ndeki ana rotalardan biri, Karadeniz-Akdeniz Göç Yolu. Göç yolları, kuşların üreme ve üreme dışı alanları arasındaki düzenli hareketlerinin yanı sıra, yolculuk sırasında kullandıkları konaklama alanlarını da kapsıyor. BirdLife’a göre; kuşlar göç sırasında dağ sıraları, su yolları ve kıyı şeritlerini takip edebiliyor; büyük açık su kütlelerinden kaçınarak hakim rüzgarlar ve yükselen hava akımlarından yararlanabiliyor.
Sınırları aşan yolculuk
Raporda, göç yollarının okyanusların ve kıtaların tamamına yayıldığı ve birlikte dünyadaki bütün ülkeleri birbirine bağladığı belirtildi. Bir ülkede üreyen, göç sırasında konaklayan veya üreme dışı dönemi geçiren kuşların, yıllık yaşam döngüleri boyunca birçok başka ülkedeki alanlara bağımlı olduğu kaydedildi. Bu durumun kuşları çok çeşitli tehditlere maruz bıraktığı ve korunmalarını ortak bir sorumluluk haline getirdiği belirtildi.
Göç yolunda çok sayıda tehdit
BirdLife International’a göre; göçmen kuşlar yolculukları sırasında yaşam alanlarının kaybı ve bozulması, yasa dışı ve sürdürülebilir olmayan avcılık, altyapı gelişimi, iklim değişikliği ve hastalıklar dahil çok sayıda tehditle karşı karşıya kalıyor. Kuşların göç yollarının tamamı boyunca korunmasının, bu tehditlere karşı koordineli yaklaşım gerektirdiği kaydedildi.
Kritik alanlar
Raporda; göçmen kuşların korunması için kritik alanların korunması ve yönetilmesi, yaşam alanlarının korunması ve yeniden oluşturulması, istilacı yabancı türlerin kontrol edilmesi, sürdürülebilir tarım ve ormancılığın teşvik edilmesi, aşırı kullanım ve yasa dışı öldürmenin önlenmesi ile doğaya duyarlı arazi kullanım planlaması yapılması gerektiği belirtildi.
Antalya’da 384 kuş türü kayıtlı
BirdLife International’ın küresel koruma değerlendirmelerinin de kullanıldığı ve Birds Canada tarafından barındırılan Avibase’ın 6 Ocak 2026’da güncellenen Antalya kontrol listesinde, 384 kuş türü yer alıyor. Antalya’da kaydedilen türlerin 18’i, küresel ölçekte tehdit altında bulunuyor. Listede nesli tehlike altında olan dikkuyruk ile hassas kategorideki kırmızı göğüslü kaz ve elmabaş patka da yer alıyor.
Kuşlar için önemli alanlar
BirdLife International, kuşların ve diğer biyolojik çeşitliliğin korunması açısından uluslararası öneme sahip alanları ‘Önemli Kuş ve Biyoçeşitlilik Alanları’ olarak tanımlıyor. Bu alanlar, standartlaştırılmış ve veriye dayalı kriterlere göre belirleniyor. BirdLife’a göre; göçmen kuşların etkili biçimde korunması, göç yolu boyunca kullandıkları kritik alanların korunmasına bağlı.
Göç yolunun tamamı korunmalı
BirdLife International, göçmen bir türün etkili biçimde korunması için göç yolunun tamamında koordineli hareket edilmesi gerektiğini belirtiyor. Bir kuşun üreme alanlarının korunmasının; kritik kışlama alanları kaybediliyorsa veya göç sırasında yoğun av baskısı yaşanıyorsa tek başına yeterli olmayacağı kaydediliyor. Raporda, göçmen kuşların korunmasının ülkeler arasında paylaşılan bir sorumluluk olduğu vurgulanıyor.
Türkiye’den geçen tehlike altındaki türler
Türkiye’nin de içinde bulunduğu Afrika-Avrasya Göç Sistemi, küresel ölçekte nesli tehlike altındaki birçok göçmen kuş türünün kullandığı rotaları kapsıyor. Türkiye’de görülen bu türler arasında ‘Kritik Tehlikede’ (Cr) kategorisindeki sürmeli kızkuşu, ‘Tehlikede’ (En) kategorisindeki Mısır akbabası ile ‘Hassas’ (Vu) kategorisindeki dikkuyruk, elmabaş patka ve küçük sakarca gibi türler bulunuyor. BirdLife International’ın 2026 raporuna göre; dünya genelindeki göçmen kuşlardan 32 tür ‘Kritik Tehlikede’, 57 tür ‘Tehlikede’, 111 tür ise ‘Hassas’ kategorisinde yer alıyor. Toplam 200 göçmen kuş türü, yani tüm göçmen kuşların yüzde 11’i küresel ölçekte neslinin tükenmesi tehdidi altında bulunuyor.
