Kırgızistan’da 10 yaşından bu yana geleneksel Kırgız kıyafetleri hazırlayan Asel Kalkanova (55), annesi ve anneannesinden öğrendiği kültürü gelecek nesillere aktarıyor.
Kırgızistanlı Asel Kalkanova, küçük yaştan itibaren geleneksel Kırgız kıyafetlerinin gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlıyor. Kalkanova, annesinden öğrendiği teknikle tasarım ve dikimini yaptığı kıyafetleri Ankara’da Altınköy Türk Dünyası Kültür ve Sanat Festivali’nde sergiledi. Festivale katılanlar, mini bir defileyle tanıtılan kıyafetlere yoğun ilgi gösterdi. ‘Köynek’, ‘Beldemçi’, ‘Etek’, ‘Eleçek’ gibi çeşitli bölümlerden oluşan Kırgız kıyafetini farklı ülkelerde tanıtan Kalkanova, ülkesinde ‘Geleneksel kültür yaşatıcısı-taşıyıcısı’ olarak anıldığını söyledi.
Kalkanova, kıyafetlerdeki renk, başlık, saç örgüsü ve süslemelerin kadınların medeni durumları ve yaşamlarındaki dönemler hakkında bilgi verdiğini belirtti. Bir kıyafetin yapımının belirli bir sürede tamamlanmadığını anlatan Kalkanova, yıllar boyunca kıyafetlerin üzerine yeni parçalar ve süslemeler eklenebildiğini ifade etti. Kalkanova, kıyafetleri satış amacıyla değil, kültürlerini gelecek nesillere aktarmak için hazırladıklarını söyledi.
“Geleneklerimizi sürdürmeye çalışıyorum”
Geleneksel kıyafet yapımını annesi ve anneannesinden öğrendiğini anlatan Kalkanova, “Ben bu işi aslında doğduğumdan beri yapıyorum. Çünkü ben annemden, anneannemden öğrendiğim gelenekleri sürdürmeye çalışıyorum. Bu kıyafetler bizim anneannelerimizin, onların da anneannelerinin yıllardır birikimiyle ortaya çıkmış bir kültürün sonucu. Ben aslında bu elbiseleri yapmadan önce bizim Pamir Kırgızları ve Çin’deki, Tacikistan’daki Kırgızların tüm geleneklerini inceleyerek ve öğrenerek tekrar canlandırmaya çalıştım. Biz de doğduğumuzda annelerimiz bize giysi dikmeyi, ‘eleçek’ dediğimiz geleneksel başlıkları sarmayı öğretiyor. Yani aslında bu bizim için bir iş değil.” dedi.
“Kültürümüzü sergiliyoruz”
Kıyafetlerin üretiminde kendisine yardımcı olan kadınların bulunduğunu anlatan Kalkanova, “Bizim aslında en büyük görevimiz, nesillerden beri bize aktarılmış bu geleneği, kendi torunlarımıza ve çocuklarımıza layıkıyla aktarmak. Ve tabii bu giysileri, ben tek yapmıyorum, bana yardımcı olan başka anneler, başka kadınlar, başka kızlar var. Onlarla beraber kendi geleneksel kıyafetlerin üretimini yapmaktayız. Aslında giysileri yaparken hiçbir zaman onlar tam bitmiyor. Mesela ben bir gümüş düğme bulduğum zaman, onu başka bir yere yakıştırabiliyorum. Bazen 10 yıllık bile kıyafetin üstüne yine bir şey eklediğim günler oluyor. Bunlar geleneksel ve nesilden nesle geçen şeyler. Babaannemden kalan geleneksel kıyafetleri yıkayıp kullandığım da oluyor. Ayrıca böyle etkinliklerde biz kendi kültürümüzü sergilemek amacıyla bu kıyafetleri kullanıyoruz, satma amaçlı değil.” dedi.
“Kıyafetinden yaşamını tahmin edebilirsiniz”
Kırgız geleneksel kıyafetlerinde başlık, saç örgüsü ve süslemelerin farklı anlamlar taşıdığını anlatan Kalkanova, “Bizde kızın yaşı sorulmaz, kadının yaşı sorulmaz. Eğer kızın saçları çok örgüye sahipse, bu bekar kız anlamına geliyor. Eğer bu baş giyim yani ‘eleçek’ dediğimiz Kırgız baş giyimliğiyle görüyorsanız, bu evli bir bayan olduğu anlamına geliyor. Eleçiğin kenarında kırmızı bir süs görürseniz, bu daha yeni doğum yapmış kadın anlamına geliyor. Aslında siz kadının giysisine ve baş giyimine bakarak yaşını da yaşamını da tahmin edebilirsiniz.” ifadelerini kullandı.
