Dünya Kuşları Koruma Kurumu tarafından yayımlanan ‘Dünya Kuşlarının Durumu’ raporuna göre; dünyadaki 1843 göçmen kuş türünün yüzde 45’inin popülasyonu azalıyor. Her 9 göçmen kuş türünden biri, neslinin tükenme tehlikesiyle karşı karşıya. Son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiği veya tükenmiş olabileceği belirtildi.
BirdLife International, dört yılda bir hazırlanan ‘Dünya Kuşlarının Durumu’ raporunun, ilk kez tamamen göçmen kuşlara ve bağlı oldukları göç yollarına odaklanan yeni sayısını yayımladı. Raporda, her yıl milyarlarca kuşun mevsimsel olarak değişen kaynaklardan yararlanmak için dünya genelinde çok uzun mesafeler boyunca göç ettiği, kullandıkları geniş rotaların ‘göç yolları’ olarak adlandırıldığı belirtildi.
Dünyada 1843 göçmen kuş türü
Rapora göre; dünya genelinde 1843 göçmen kuş türü bulunuyor. Kara ve su kuşları için 4 büyük göç yolu sistemi, deniz kuşları için 6 göç yolu belirlendi. Bu göç yolları, göçmen kuş hareketlerinin büyük bölümünü kapsarken; üreme ve üreme dışı alanların yanı sıra kuşların göç sırasında dinlenmek ve beslenmek için kullandıkları alanlardan oluşan ağı da içeriyor.
Her iki türden biri azalıyor
Raporda, daha önce yaygın olan birçok türün popülasyonunun azaldığı, tüm göçmen kuş türlerinin yüzde 45’inin düşüşte olduğu kaydedildi. Denizel yaşam alanlarını, ormanları ve kıyı sulak alanlarını kullanan türlerin durumunun özellikle kötü olduğu belirtildi. Göçmen kıyı kuşu türlerinin yüzde 54’ünün popülasyonunun azaldığı açıklandı.
Her 9 türden biri tehdit altında
Dünya genelindeki göçmen kuş türlerinin yüzde 11’inin neslinin tükenme tehdidi altında olduğu, bu oranın yaklaşık her 9 türden birine karşılık geldiği belirtildi. Son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiği veya tükenmiş olabileceği, deniz kuşları ve kıyı kuşlarının en fazla tehdit altındaki gruplar arasında bulunduğu bildirildi. Deniz göç yollarındaki deniz kuşu türlerinin yüzde 42’sinin neslinin tükenme tehdidi altında olduğu açıklandı.
Amerikalar Göç Yolu Sistemi
Raporda kara ve su kuşları için belirlenen 4 büyük sistemden biri ‘Amerikalar Göç Yolu Sistemi’ olarak gösterildi. Bu sistem; Pasifik Amerikalar Göç Yolu, Orta Amerikalar Göç Yolu ve Atlantik Amerikalar Göç Yolu olmak üzere 3 göç yolundan oluşuyor.
Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi
‘Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi’ ise Doğu Atlantik Göç Yolu, Karadeniz-Akdeniz Göç Yolu ve Doğu Asya-Doğu Afrika Göç Yolu olmak üzere 3 göç yolunu kapsıyor.
Orta Asya Göç Yolu
Raporda belirlenen büyük göç yolu sistemlerinden ‘Orta Asya Göç Yolu’, aynı isimli göç rotasından oluşuyor.
Doğu Asya-Avustralasya göç yolu
Kara ve su kuşları için belirlenen dördüncü büyük sistem ‘Doğu Asya-Avustralasya Göç Yolu’ olarak gösteriliyor. Bu sistem de aynı isimli göç rotasını kapsıyor.
Denizlerde 6 göç yolu
Deniz kuşları için 6 göç yolu belirlendi. Bunlar; Pasifik Okyanusu, Atlantik Okyanusu, Kuzey Hint Okyanusu, Doğu Hint Okyanusu, Batı Pasifik Okyanusu ve Güney Okyanusu göç yolları olarak sıralandı. Rapora göre; dünya üzerindeki göç yolları okyanusların ve kıtaların tamamına yayılıyor ve birlikte dünyadaki bütün ülkeleri birbirine bağlıyor.
Yok olma riski artıyor
Raporda, göçmen kuşların genel yok olma riskinin arttığı belirtildi. Artan baskılar nedeniyle durumu kötüleşen türlerin sayısının, baskıların azalması ve başarılı koruma çalışmaları gibi nedenlerle durumu iyileşenlerden daha fazla olduğu kaydedildi. Gerçek anlamda durumundaki iyileşme nedeniyle 34 göçmen kuş türü daha düşük yok olma riski kategorisine geçerken, durumundaki gerçek kötüleşme nedeniyle 102 göçmen tür daha yüksek yok olma riski kategorisine geçti.
En büyük tehditler
Rapora göre; göçmen kuşlardaki azalmanın nedenleri büyük ölçüde insan faaliyetlerinden kaynaklanıyor. Tehdit altındaki türlerden 139’unu istilacı yabancı türler ve hastalıklar, 103’ünü tarım, 103’ünü iklim değişikliği, 99’unu avcılık ve yakalama, 96’sını kirlilik, 71’ini kentsel gelişim, 65’ini insan kaynaklı rahatsızlık, 62’sini balıkçılık, 55’ini enerji altyapısı ve 39’unu ağaç kesimi etkiliyor. Göçmen türlerin büyük bölümünün göç yolları boyunca birden fazla tehditle karşı karşıya olduğu ve bunun göç sırasında kümülatif etkilere ve yüksek ölümlere yol açtığı belirtildi.
Koruma için 120 ortak
Raporda, dünya genelinde 120 BirdLife ortağının göçmen kuşların korunması için çalıştığı belirtildi. Kritik alanların korunması ve yönetilmesi, yaşam alanlarının korunması ve yeniden oluşturulması, istilacı yabancı türlerin kontrolü, iklim uyumu ile biyolojik çeşitliliğin korunmasının bütünleştirilmesi, sürdürülebilir tarım ve ormancılığın teşvik edilmesi, aşırı kullanım ve yasa dışı öldürmenin önlenmesi, doğaya duyarlı arazi kullanım planlaması, deniz kuşlarının balıkçılık faaliyetleri sırasında istem dışı yakalanmasının önlenmesi ve tehdit altındaki türlere yönelik kurtarma çalışmalarının uygulanması, gerekli koruma önlemleri arasında gösterildi.
7 göçmen kuş türü kaybedildi
Raporda, son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiğinin doğrulandığı veya neslinin tükenmiş olabileceği belirtildi. Bu türlerden 3’ünün neslinin tükendiği kesinleşirken, 4’ü ‘Kritik Tehlikede-Muhtemelen Tükenmiş’ (Cr-Pe) kategorisinde değerlendiriliyor. Neslinin tükendiği veya tükenmiş olabileceği belirtilen 7 türün biri dışında tamamının Amerika kıtalarında yaşadığı kaydedildi. Türler arasında, 2025 yılında küresel ölçekte neslinin tükendiği kesinleşen ince gagalı kervançulluğu da bulunuyor.
