Her yıl 12 Kasım’da kutlanan Dünya Zatürre Günü, akciğerleri etkileyen ve özellikle çocuklar, yaşlılar ile kronik hastalığı bulunan kişilerde ciddi sonuçlara yol açabilen zatürreye dikkat çekiyor. Halk arasında zatürre, tıp dilinde ise pnömoni olarak bilinen hastalık; öksürük, ateş, nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi belirtilerle ortaya çıkabiliyor. Peki, zatürre belirtileri neler, hastalık bulaşıcı mı, kimler daha fazla risk altında ve zatürreden korunmak için ne yapılmalı?
Dünya genelinde her yıl 12 Kasım, zatürre hastalığı konusunda farkındalığın artırılması amacıyla Dünya Zatürre Günü olarak anılıyor.
Özellikle sonbahar ve kış aylarında solunum yolu enfeksiyonlarının yaygınlaşması, zatürreye ilişkin korunma yöntemlerini yeniden gündeme getiriyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), zatürrenin çocuklarda önemli ölüm nedenlerinden biri olduğunu ve aşılanma, uygun beslenme, hijyen ile zamanında tedavinin hastalığın yükünü azaltmada etkili olduğunu belirtiyor.
Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşları da hastalığın erken dönemde tanınması ve risk gruplarının korunması gerektiğine dikkat çekiyor.
Zatürre nedir, neden olur?
Zatürre, akciğer dokusunun enfeksiyon nedeniyle iltihaplanmasıyla ortaya çıkan bir hastalık.
Normal koşullarda hava ile dolan akciğerlerdeki küçük hava kesecikleri, zatürre geliştiğinde iltihaplı sıvıyla dolabiliyor.
Bu durum oksijen alışverişini zorlaştırarak nefes darlığına ve solunum güçlüğüne neden olabiliyor.
Zatürreye bakteriler, virüsler ve daha nadir olarak mantarlar yol açabiliyor.
Hastalığın şiddeti, enfeksiyona neden olan etkene, kişinin yaşına, bağışıklık durumuna ve eşlik eden hastalıklarına göre değişebiliyor.
Zatürre belirtileri nelerdir?
Zatürre belirtileri bazı kişilerde aniden ortaya çıkarken bazı hastalarda daha yavaş gelişebiliyor.
En sık görülen belirtiler şöyle:
- Ateş, üşüme ve titreme
- Kuru veya balgamlı öksürük
- Nefes darlığı ve hızlı soluk alıp verme
- Nefes alırken veya öksürürken artan göğüs ağrısı
- Halsizlik, yorgunluk ve iştahsızlık
- Bazı hastalarda bulantı, kusma ve baş ağrısı
- Özellikle ileri yaştaki kişilerde bilinç bulanıklığı veya ani zihinsel durum değişikliği
Her hastada bütün belirtilerin görülmesi gerekmiyor.
Özellikle yaşlılarda yüksek ateş bulunmadan da zatürre gelişebiliyor. Bu durum belirtilerin geç fark edilmesine yol açabiliyor.
Zatürre ile grip arasındaki fark nedir?
Grip ve zatürre bazı ortak belirtilere sahip olduğu için birbirine karıştırılabiliyor.
Her iki hastalıkta da ateş, öksürük, halsizlik ve kas ağrıları görülebiliyor.
Ancak zatürrede akciğer dokusunun etkilenmesi nedeniyle nefes darlığı, hızlı solunum ve göğüs ağrısı daha belirgin hale gelebiliyor.
Grip gibi viral enfeksiyonların ardından zatürre gelişmesi de mümkün.
Yalnızca belirtilere bakılarak grip ve zatürre arasında kesin ayrım yapılması her zaman mümkün olmadığından tanı için hekim değerlendirmesi gerekiyor.
Zatürrede kimler risk altında?
Zatürre her yaşta görülebilse de bazı kişilerde ağır seyretme riski daha yüksek.
Dünya Sağlık Örgütü ve sağlık otoritelerinin bilgilerine göre risk grupları arasında özellikle şu kişiler bulunuyor:
- Beş yaş altındaki çocuklar, özellikle iki yaşından küçükler
- 65 yaş ve üzerindeki yetişkinler
- KOAH, astım ve diğer kronik akciğer hastalıkları bulunanlar
- Diyabet, kalp, karaciğer veya böbrek hastalığı bulunanlar
- Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler
- Bağışıklığı baskılayan ilaç kullanan hastalar
- Sigara ve tütün ürünleri kullananlar
Bu gruplardaki kişilerin solunum yolu enfeksiyonu belirtilerini önemsemesi ve gerekli durumlarda sağlık kuruluşuna başvurması gerekiyor.
Zatürre bulaşıcı mı?
Zatürreye neden olan bazı bakteri ve virüsler, solunum yoluyla kişiden kişiye bulaşabiliyor.
Öksürme, hapşırma ve yakın temas, hastalığa neden olabilen mikroorganizmaların yayılmasında etkili olabiliyor.
Ancak zatürrenin her türü aynı şekilde bulaşmıyor.
Hastalığın bulaşıcılığı, enfeksiyona yol açan mikroorganizmaya ve kişinin sağlık durumuna göre değişiyor.
Bu nedenle hasta kişilerle yakın temasta dikkatli olunması, ellerin temiz tutulması ve kapalı ortamların havalandırılması önem taşıyor.
Zatürre nasıl teşhis edilir?
Zatürre şüphesi bulunan hastalarda öncelikle şikâyetler ve fizik muayene bulguları değerlendiriliyor.
Hekim gerekli gördüğünde akciğer grafisi, kan testleri, oksijen düzeyi ölçümü veya başka tetkikler isteyebiliyor.
Hastalığın erken tanınması, özellikle ağır enfeksiyon gelişme riski bulunan kişiler açısından önem taşıyor.
Yalnızca öksürük veya ateş bulunması zatürre tanısı koymak için yeterli değil.
Zatürre tedavisi nasıl yapılır?
Zatürre tedavisi, enfeksiyona neden olan etkene ve hastalığın şiddetine göre belirleniyor.
Bakteriyel zatürrede hekim tarafından uygun antibiyotik tedavisi uygulanabiliyor.
Viral enfeksiyonlarda ise her hastaya antibiyotik verilmesi gerekmiyor. Belirli etkenlerde uygun antiviral tedavi değerlendirilebiliyor.
Hastalığın ağır seyrettiği durumlarda hastanede oksijen desteği, sıvı tedavisi ve yakın takip gerekebiliyor.
Antibiyotiklerin doktor önerisi olmadan kullanılması, gereksiz ilaç kullanımına ve antibiyotik direncine yol açabileceğinden önerilmiyor.
Zatürreden korunmak için ne yapılmalı?
Sağlık otoriteleri, zatürre riskini azaltmak için özellikle aşılanma ve enfeksiyonlardan korunma önlemlerine dikkat çekiyor.
Pnömokok, grip ve kişinin yaşına veya sağlık durumuna göre önerilen diğer aşılar, bazı zatürre etkenlerine karşı korunmada önemli rol oynuyor.
Aşılama takvimi; yaşa, kronik hastalıklara ve önceki aşı durumuna göre hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Bunun yanında sigaradan uzak durulması, el hijyenine dikkat edilmesi, kapalı ortamların havalandırılması ve dengeli beslenme de korunmaya yardımcı olabiliyor.
Zatürre hangi durumlarda tehlikelidir?
Zatürre bazı hastalarda hafif seyredebilse de özellikle risk grubundaki bireylerde ciddi solunum problemlerine neden olabiliyor.
İleri derecede nefes darlığı, dudaklarda veya yüzde morarma, bilinç değişikliği ve belirgin solunum güçlüğü acil değerlendirme gerektiren belirtiler arasında bulunuyor.
Bu tür durumlarda gecikmeden 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden yardım istenmesi önem taşıyor.
Bebeklerde hızlı solunum, beslenememe, belirgin halsizlik ve göğüs kafesinde içe çekilme gibi bulgular da acil değerlendirilmesi gereken durumlar arasında yer alıyor.
Dünya Zatürre Günü neden önemli?
Dünya Zatürre Günü, hastalığın erken tanısına, doğru tedavisine ve korunma yöntemlerine yönelik toplumsal bilinci artırmayı amaçlıyor.
Özellikle çocuklar, ileri yaştaki bireyler ve kronik hastalığı bulunan kişiler için zatürre, zamanında müdahale edilmediğinde ağır sonuçlar doğurabiliyor.
12 Kasım Dünya Zatürre Günü dolayısıyla sağlık otoriteleri, uzayan öksürük, ateş, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi belirtilerin ihmal edilmemesi gerektiğini hatırlatıyor.
Erken tanı, uygun tedavi ve risk gruplarında aşılanma, zatürreye bağlı ciddi sağlık sorunlarının azaltılmasında önemli rol oynuyor.
