Diyarbakır’ın Ergani ilçesinde keşfedilen yeni ters lale türü bilim dünyasına kazandırıldı.
Türkiye’de 59’uncu, endemik olarak 35’inci tür olduğu belirlenen bitkiye, keşfeden öğretmen Fuat Okan’ın kızının adı olan ‘Berçem’ verilerek, ‘Fritillaria bercemiae’ olarak adlandırıldı.
Diyarbakırlı doğasever öğretmen Fuat Okan, meslektaşı Muhammed Yalçın ile birlikte Ergani ilçesindeki Sakız Dağı’nda yaptığı doğa yürüyüşü sırasında mor renkli bir ters laleyi fark etti. Okan, çektiği fotoğrafları Uzman Biyolog Veysel Sonay ile Bitki Bilim Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos’a gönderdi. Bitkinin, yapılan saha ve bilimsel incelemeler sonucunda daha önce tanımlanmamış olduğu, Türkiye’de bulunan ters lale türlerinden 59’uncu, endemik olarak da 35’inci tür olduğu belirlendi. Yeni tür, International Journal of Nature and Life Sciences (Ijnls) Uluslararası Doğa ve Yaşam Bilimleri Dergisi’nde yayımlanan makale ile bilim dünyasına kazandırıldı.
Bitkiye Türkçe ‘Ergani lalesi’ adı verilirken, bilimsel ismi ise Fuat Okan’ın kızının adı olan ‘Berçem’e ithafen, ‘Fritillaria bercemiae’ olarak kaydedildi.
Kızımın İsmini Ölümsüzleştirmek İstedim
Kızının ismini ölümsüzleştirdiği için çok mutlu olduğunu söyleyen Fuat Okan, “Ben de bir doğaseverim. Muhammed Yalçın hocamızla birlikte sık sık doğa yürüyüşlerine çıkıyoruz. Yürüyüşlerimizden birinde bu çiçeği gördük. Yalçın Hocamız daha önce de bu çiçekle karşılaşmıştı ve bu konularda kendisi daha bilgiliydi. Başta yeni bir tür olduğuna dair bir bilgimiz yoktu. Çiçeğin fotoğraflarını uzmanlara gönderdik. Uzmanlar, bunun yeni bir tür olabileceğini belirtti. Daha sonra alana gelerek ölçüm ve analizlerini yaptılar. Ardından makalesi yayımlandı ve çiçeği keşfedenler olarak isim verme hakkını bize verdiler. Türkçe adı için ‘Ergani Lalesi’ni uygun gördük, çünkü bu çiçeği Sakız Dağı’nda bulmuştuk. Bilimsel adında ise kızımın ismini ölümsüzleştirmek istedim ve bu nedenle ‘Fritillaria bercemiae’ adını verdik” dedi.
Coğrafyamız Bu Açıdan Oldukça Zengindir
Muhammed Yalçın ise ters lalenin çiçek açtıktan sonra 15 gün sonra yapraklarını dökerek meyve verme sürecine girdiğini ifade ederek, “Doğada zaman geçirmeyi çok seviyorum. Bu nedenle sık sık doğa yürüyüşlerine çıkıyoruz. Yürüyüşler sırasında gördüğümüz çiçek ve böceklerin fotoğraflarını çekiyor, danıştığımız hocalara göndererek türlerini öğrenmeye çalışıyoruz. Çektiğimiz Ergani Lalesi de bize farklı geldi. Hocalarımıza danıştığımızda bunun yeni bir tür olabileceğini söylediler. Alana gelip yaptıkları incelemelerin ardından makale yazıldı ve geçen hafta yayımlandı. Böylece bu tür, dünya literatürüne yeni bir tür olarak geçti. Türkçe adı ‘Ergani Lalesi’ olan bu bitkinin bilimsel adı, Fuat Hocamızın kızının ismine ithafen verildi. Dünyada yaklaşık 175 tür ters lale bulunmaktadır ve coğrafyamız bu açıdan oldukça zengindir. Biyolojik çeşitlilik bakımından da önemli bir potansiyele sahibiz. Bu nedenle bu türlere sahip çıkmalıyız. Son olarak keşfettiğimiz Ergani Lalesi, dünyada yalnızca Sakız Dağı’nda bulunmaktadır. Çiçek açtıktan yaklaşık 15 gün sonra yapraklarını dökerek meyve verme sürecine girer ve yaklaşık bir ay içinde yaşam döngüsünü tamamlar. Bu tür, Türkiye’de kayda geçen 59’uncu ters lale türü olmuştur. Türkiye’de toplam 35 endemik ters lale türü bulunmaktadır” diye konuştu.
Bu Türlerin Korunması Gerekiyor
Laleleri inceleyen Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos ise bu tür endemik bitkilerin herkes tarafından korunması gerektiğini belirterek, şöyle dedi:
“İki kafadar, doğasever öğretmen arkadaşım doğa yürüyüşleri sırasında Ergani’nin Sakız Dağı’na çıkıyorlar ve burada çeşitli ilgin fotoğraflar çekiyorlar. Özellikle bir ters lale bunların ilgisini çekiyor ve bunlar fotoğraflarını çekip bana ve Elazığ’da bilim uzmanı Veysel Sonay’a atıyorlar. Bizler bitkiyi yerinde görmek için alana gittik ve bitkiyi yerinde inceleyerek bitkinin gerçekten yeni bir tür olduğuna karar verdik. Buna karar verirken de ölçüp, biçip ve alanda fotoğrafladık. Bunu da vakit geçirmeden makale haline getirip, bir bilimsel dergiye gönderdik. Ve sonuç olarak yeni tür bitkimizin bilim dünyası için yeni olduğunu bütün dünya ile paylaşıyoruz. Bitkimiz, Zambakgiller familyası dediğimiz ‘Liliaceae’ familyasında, ‘Fritillaria’ cinsine ait. Dünyada 175 civarı Fritillaria türü var. Bu türlerin 59’u Türkiye’de ve bunun yaklaşık 35’i endemik. Yani yarısı endemik olan bir cinsin yeni bir üyesi ile sizi tanıştırmış oluyoruz.”
