D vitamini eksikliği, özellikle güneş ışığından yeterince yararlanamayan kişilerde ve bazı risk gruplarında görülebiliyor. Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarının açıklamalarına göre uzun süren eksiklikte kas güçsüzlüğü, kemik ağrısı ve yürüme güçlüğü gibi belirtiler ortaya çıkabiliyor. Ancak yorgunluk gibi şikâyetler tek başına D vitamini eksikliğini göstermiyor. Peki, D vitamini eksikliği nasıl anlaşılır, hangi kan testi yapılır ve takviye kullanırken nelere dikkat edilmelidir?
Kış aylarında güneş ışığından yararlanma süresinin azalması, D vitamini hakkındaki araştırmaları artırıyor.
D vitamini, kalsiyum ve fosfor dengesinin düzenlenmesinde ve kemik sağlığının korunmasında önemli rol oynuyor.
Vücut, güneş ışığının etkisiyle deride D vitamini üretebiliyor. Bunun yanında bazı besinler ve gerekli durumlarda kullanılan takviyeler de D vitamini kaynağı olabiliyor.
Sağlık Bakanlığına bağlı Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi, özellikle kış aylarında D vitamini eksikliği açısından riskli kişilerin hekim kontrolünde değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
D vitamini eksikliği belirtileri neler?
D vitamini eksikliği bazı kişilerde belirgin şikâyet oluşturmayabiliyor.
Uzun süreli veya ciddi eksiklik durumunda şu belirtiler görülebiliyor:
- Kemik ağrısı ve hassasiyet
- Kas güçsüzlüğü
- Kas ve eklem çevresinde ağrı
- Yürümede zorlanma
- Bazı kişilerde yorgunluk ve halsizlik
- İleri eksiklikte kemik mineralizasyonunun bozulması
Ancak bu belirtilerin birden fazla nedeni bulunabiliyor.
Özellikle halsizlik ve yorgunluğun tek başına D vitamini eksikliğine bağlanması doğru değil.
D vitamini eksikliği en çok kimlerde görülür?
Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerin açıklamalarına göre bazı kişiler D vitamini eksikliği açısından daha yüksek risk taşıyor.
İleri yaştaki kişiler, güneş ışığına sınırlı maruz kalanlar ve günün büyük bölümünü kapalı ortamlarda geçirenler bu gruplar arasında bulunuyor.
Obezitesi olanlar, kemik erimesi bulunanlar, bağırsak emilim bozukluğu yaşayanlar ve belirli kronik hastalıklara sahip kişiler de risk altında olabiliyor.
Bazı ilaçların kullanımı da D vitamini metabolizmasını etkileyebiliyor.
D vitamini eksikliği hangi kan testiyle anlaşılır?
Vücuttaki D vitamini durumunu değerlendirmek için kullanılan temel kan testi, serum 25-hidroksi D vitamini ölçümü.
Bu test çoğunlukla 25(OH)D veya 25-OH D vitamini olarak adlandırılıyor.
Ancak sağlıklı ve herhangi bir risk faktörü bulunmayan herkes için rutin D vitamini testi yaptırılması önerilmiyor.
Test gerekip gerekmediği, kişinin belirtileri, tıbbi geçmişi ve risk faktörlerine göre hekim tarafından belirlenmeli.
D vitamini kaç olmalı?
D vitamini düzeylerinin yorumlanmasında kullanılan eşikler, farklı klinik rehberlerde değişiklik gösterebiliyor.
ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri bünyesindeki Besin Takviyeleri Ofisinin değerlendirmesine göre 12 ng/mL’nin altındaki değerler eksiklik riskiyle ilişkili kabul ediliyor.
12-20 ng/mL arasındaki değerler bazı kişilerde yetersizlik açısından değerlendirilebiliyor.
20 ng/mL ve üzerindeki değerlerin birçok sağlıklı kişi için yeterli olduğu kabul edilmekle birlikte klinik durum ve kullanılan rehber dikkate alınmalı.
Bu nedenle tek bir test sonucuna bakılarak herkes için aynı tedavi kararı verilmemeli.
D vitamini eksikliği nasıl tedavi edilir?
D vitamini eksikliğinin tedavisi, hastanın yaşına, kan testi sonucuna, mevcut hastalıklarına ve risk faktörlerine göre planlanıyor.
Doktor gerekli görürse ağızdan D vitamini takviyesi önerebiliyor.
Tedavi süresi ve dozu kişiden kişiye değişebiliyor.
Özellikle ciddi eksiklik, kemik hastalığı veya emilim bozukluğu bulunan kişilerde farklı tedavi planları gerekebiliyor.
D vitamini fazla alınırsa zararlı mı?
Evet. D vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğundan gereğinden fazla alınması vücutta birikime ve zehirlenmeye yol açabiliyor.
Kontrolsüz yüksek doz kullanımı kandaki kalsiyum düzeyinin yükselmesine neden olabilir.
Bu durum bulantı, kusma, aşırı susama, sık idrara çıkma ve böbrek sorunları gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.
Sağlık Bakanlığına bağlı Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi, D vitamini takviyelerinin hekim önerisi dışında yüksek dozlarda kullanılmaması gerektiği konusunda uyarıyor.
D vitamini hangi besinlerde bulunur?
D vitamini doğal olarak sınırlı sayıdaki besinde bulunuyor.
Yağlı balıklar, yumurta sarısı ve D vitaminiyle zenginleştirilmiş bazı gıdalar beslenme yoluyla alınabilecek kaynaklar arasında.
Ancak yalnızca beslenme düzeni, bazı kişilerde mevcut eksikliği gidermek için yeterli olmayabilir.
Bu nedenle eksiklik saptanan kişilerin tedavi planının hekim tarafından yapılması gerekiyor.
Kışın D vitamini eksikliği artar mı?
Güneş ışınlarının geliş açısı ve açık havada geçirilen sürenin azalması, kışın deride D vitamini üretimini etkileyebiliyor.
Ancak herkesin D vitamini düzeyi aynı şekilde değişmiyor.
Yaş, cilt özellikleri, coğrafi konum, beslenme ve sağlık durumu da D vitamini düzeyini etkiliyor.
D vitamini eksikliği şüphesinde doğru yaklaşım, yalnızca belirtilere bakarak takviye başlamak değil; kişinin risk durumunun hekim tarafından değerlendirilmesi.












