Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türk Devletleri Teşkilatı 13’ncü Zirvesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı’nda konuştu. Erdoğan, “Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz, ezelden ebede kadar inşallah kardeşiz” dedi.
TDT 13’üncü Zirvesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ev sahipliğinde Beştepe Millet Sergi Salonu’nda başladı. Toplantıya Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yanı sıra Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ve Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile gözlemci ülkeler Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev, üye ve gözlemci ülkelerin heyetleri yer aldı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, açılış konuşmasında, “Dün Cumhuriyetimizin 103’üncü yıl dönümünü sizlerin katılımıyla büyük bir gurur ve coşkuyla idrak ettik. Bugün ise kardeş Türk devletlerinin liderleri olarak müşterek geleceğimizi konuşmak üzere bir araya gelmiş bulunuyoruz. Öncelikle Cumhuriyet Bayramı sevincimizi paylaştığınız için her birinize ayrı ayrı teşekkür ediyorum. Dün açılışını birlikte yaptığımız Türk Devletler Teşkilatı Medeniyet Parkı sizlerin de özel hediyeleriyle aramızdaki birlikteliği daha da kökleştirmiştir. Dün ve bugün verdiğimiz aile fotoğrafı hem geçmişimize duyduğumuz sadakatin hem de ortak geleceğimizi birlikte inşa etme irademizin sembolü olmuştur” dedi.
‘DİLDE BİRLİK ORTAK HAZİNEMİZİ YAŞATMAKTIR’
Erdoğan, zirvenin temasını merhum Gaspıralı İsmail Bey’den ilhamla ‘Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik’ olarak belirlediklerini dile getirerek, “Bize göre dilde birlik ortak hazinemizi yaşatmak, geliştirmek ve birbirimizi aracısız anlayabilmektir. Fikirde birlik, ortak hedefler etrafında kenetlenmek ve müşterek bir strateji geliştirebilmektir. İşte birlik ise sözümüzü eyleme, irademizi esere, kararlarımızı neticeye dönüştürebilmektir. Bu anlayışla Türkiye olarak teşkilatımızın dönem başkanlığını bugün Azerbaycan’dan devralıyoruz. Azerbaycanlı kardeşlerimize dönem başkanlıkları boyunca gösterdikleri çabalar dolayısıyla teşkilatımız adına tebriklerimi iletiyorum. İnşallah dönem başkanlığımızda teşkilatımızın bugüne kadar oluşturduğu kurumsal birikimi daha somut kazanımlara tahvil etmeyi hedefliyoruz. Kardeşlik bağlarımızı pekiştirecek şekilde ortak dilin yaygınlaştırılması, spor başta olmak üzere kültürel etkinliklerin desteklenmesi, ülkelerimiz arasında seyahatlerin kolaylaştırılması gibi alanlarda ilerleme kaydedelim diyoruz. Türk dünyasının geleceğini inşa ederken aile kurumunun güçlendirilmesine ve kadınların toplumlarımızdaki rolünün desteklenmesine önem veriyoruz. Aile ve Kadın Konseyi Yüksek Onur Kurulu’nun ilk toplantısını eşim Emine Erdoğan’ın himayesinde yapılmasından büyük memnuniyet duyuyorum” diye konuştu.
‘HEPİMİZ BİRİZ, BERABERİZ’
Cumhurbaşkanı Erdoğan, sözlerine şöyle devam etti:
“Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz, ezelden ebede kadar inşallah kardeşiz. Bu noktada aile meclisimizin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile temaslarını artıracağına inanıyorum. Bu vesileyle Türkmenistan’ın çalışmalarımıza sunduğu katkıları da takdirle karşıladığımızı vurgulamak istiyorum. Serdar kardeşimin dinamik liderliğinde Türkmenistan’ı en kısa zamanda tam üye olarak aile meclisimizde görmeyi temenni ediyoruz. Barış ve istikrarın hakim olduğu bir Güney Kafkasya, bölge ülkeleriyle birlikte bütün Türk dünyasına önemli fırsatlar sunacaktır. Azerbaycanlı kardeşlerimizin Ermenistan’la yürüttüğü temasları destekliyor, kalıcı barış için elimizden gelen katkıyı sunmaya devam edeceğimizi ifade ediyorum. Bölgemizde yaşanan ihtilafların hiçbir tarafa kazanç getirmediği gibi küresel ekonomi, ticaret ve enerji piyasaları üzerinde ağır sonuçları olmaktadır. İran’la son dönemde tekrar artan tansiyonun silahlar yerine diplomasiye tahvil edilmesi temennimizdir. Kanayan yaramız olan Filistin meselesinin adil çözümü için Türk devletleri olarak daha fazla çaba göstermemiz gerektiği kanaatindeyim. Gazze’ye insani yardımların ulaştırılması ve yeniden imar çalışmalarının bir an evvel başlatılması için gerekli katkıyı sağlamalıyız. 1967 sınırları temelinde ve başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve egemen Filistin devletinin hayata geçirilmesine destek vermeyi sürdürmeliyiz.”
‘ORTAK ÇIKARLARIMIZI BÜYÜTMEYE GAYRET ETMELİYİZ’
Türk devletlerinin mazisi gibi istikbalinin, sıkıntıları gibi başarılarının da ortak olduğunu söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Her bir üyemizin milli hassasiyetlerini gözeterek kazan-kazan anlayışıyla ortak çıkarlarımızı büyütmeye gayret etmeliyiz. Ben inanıyorum ki Türk dünyasını doğudan batıya uzanan güçlü bir ticaret, ulaştırma ve enerji merkezine dönüştürmek bizlerin elindedir. Trans-Hazar Doğu-Batı Ortak Koridoru yarının ticaretine yön verecek stratejik bir hattır. Türkistan’daki buluşmamızda ifade ettiğim üzere siber güvenlik; kara, hava ve deniz güvenliğimiz kadar hayatidir. Siber güvenlik ve siber iş birliği mutabakatının en kısa sürede imzalanarak hayata geçirilmesini bekliyoruz. Uzay alanında ortak uydu projemizin hızlandırılması önceliklerimiz arasında olmayı sürdürüyor. Ortak bir dijital ticaret platformu üzerinden ülkelerimizin pazarlarını tek bir çatı altında buluşturabiliriz. Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayacak büyük Türk dili modelinin geliştirilmesine yönelik çalışmalara bütün üye ülkelerimizin katkı sunmasını bekliyoruz. Dönem başkanlığımızda yapay zeka ve dijital kalkınma eylem planını sonuç odaklı ve mükerrerlikten uzak bir anlayışla ilerleteceğiz. 2027-2031 stratejisiyle ‘Stratejik Ortaklık ve Ebedi Dostluk Anlaşması’nın nihayetlendirilmesini çok önemli buluyorum. 11-12 Kasım tarihlerinde COP31 Liderler Zirvesi’ne Antalya’da ev sahipliği yapacağız. Siz değerli kardeşlerimin katılımını beklediğimi tekrar ifade etmek isterim” dedi.
Erdoğan, Genel Sekreterlik görevi sona eren Kubanıçbek Ömüraliyev’e hizmetleri için teşekkür etti, görevi devralan Mirvokhid Azimov’a ise başarılar diledi. Erdoğan, “Bugün devraldığımız dönem başkanlığını ağır bir sorumluluk ve kıymetli bir emanet olarak görüyoruz. İnşallah bu emanete hakkıyla sahip çıkmanın gayretinde olacağız” diye konuştu.
BAYRAMOV: “GÜVENİLİR BİR BARIŞI SAĞLAMAK İSTİYORUZ”
Toplantıda liderler konuştu. Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103’üncü yıl dönümünü kutlayarak, “Bugün, uluslararası ilişkiler sisteminde ciddi bir gerilim hüküm sürüyor. Doğu Avrupa, Orta Doğu ve daha geniş bir coğrafyada devam eden askeri çatışmalar, yeni tehlikeli tehditlerin ortaya çıkması ve uluslararası hukukun norm ve ilkelerinin aşınması, devletler için ciddi zorluklar oluşturmaktadır” dedi.
Bayramov, Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesi sürecinin devam ettiğini belirterek, “Bölgede fiili bir barış durumu var. Ancak, Ermenistan’ın barış anlaşmasının imzalanması için gerekli siyasi ve hukuki adımları atmasını bekliyoruz. Bu, Azerbaycan’ın pozisyonuna uygundur. Güney Kafkasya’da uzun vadeli ve güvenilir bir barışı sağlamak ve bölgedeki çatışma dönemini iş birliği dönemiyle değiştirmek istiyoruz” ifadelerini kullandı. Bölgesel ulaşım projelerine de değinen Bayramov, “Orta Koridorun geliştirilmesi, Zangezur Koridorunun hayata geçirilmesi ve ülkelerimiz arasındaki ulaşım bağlantılarının genişletilmesi, ülkelerimizin ekonomik fırsatlarını artıracaktır. Ana hedefimiz, bu fırsatları sadece transit geçiş için değil, aynı zamanda karşılıklı ticaret, sanayi iş birliği ve yatırımların geliştirilmesi için de kullanmaktır” diye konuştu.
TOKAYEV: “TÜRKİYE ULUSLARARASI PRESTİJE SAHİP”
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a misafirperverliğinden dolayı teşekkür ederek, “Türkiye dünyanın en önemli ülkelerinden birisi haline geldi. İnanılmaz bir uluslararası prestije sahip bir ülke. Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın güçlü politikaları sayesinde kardeş Türkiye, sosyal ve ekonomik anlamda gelişti. Küresel anlamda çok güçlü bir pozisyona sahip” dedi. Türk devletleri arasındaki iş birliğinin önemine de değinen Tokayev, Orta Doğu’da ve özellikle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmelerin ülkeler arasındaki lojistik bağlantıları, ticareti ve ekonomiyi olumsuz etkilediğini belirtti.
CAPAROV: “TÜRKİYE’NİN BARIŞ GİRİŞİMLERİNİ TAKDİRLE KARŞILIYORUZ”
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ise zirveye ev sahipliği yapan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a teşekkür ederek, “Sizin ileri görüşlü liderliğiniz altında Türkiye siyasi, ekonomik, askeri, teknolojik ve diğer alanlarda büyük başarılara imza atarak uluslararası arenadaki itibarını artırmaya devam etmektedir. Bununla birlikte Türkiye’nin Orta Doğu’da kalıcı barışın tesis edilmesi için yürüttüğü aktif girişimleri takdirle karşılıyoruz. Bu vesileyle kıymetli kardeşim Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ve kardeş Türk halkının Cumhuriyet Bayramı’nı en içten dileklerimle kutluyorum” dedi.
MİRZİYOYEV: “HEDEFLERİMİZ ETRAFINDA KENETLENMELİYİZ”
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ev sahipliği nedeniyle teşekkür ederek, “Değerli kardeşim Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ve bütün Türk halkının, ülkenin kutlu bayramı olan Cumhuriyet Bayramı’nı içtenlikle tebrik ediyorum. Kardeş Türk halkına barış, huzur, refah ve başarılar diliyorum” dedi. Türk dünyasında iş birliğinin önemine dikkat çeken Mirziyoyev, “Bugün uluslararası ilişkiler sistemi köklü biçimde değişmekte, jeopolitik rekabet keskinleşmektedir. Türk dünyasının çevresindeki bölgelerde devam eden silahlı çatışma ve ihtilaflar yalnızca güvenliği değil, aynı zamanda ticari ve ekonomik ilişkileri, ulaştırma bağlantılarını ve kalkınma perspektiflerini de olumsuz etkilemektedir. Stratejik hedeflerimiz etrafında daha da kenetlenmeli, çıkarlarımızı uluslararası alanda birlikte ilerletmeliyiz” ifadelerini kullandı.
BERDİMUHAMEDOV: “İŞ BİRLİĞİNİ GELİŞTİRMEK GEREKLİ”
Türk Devletleri Teşkilatı’nda gözlemci üye statüsünde bulunan Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov, Türk devletleri arasındaki ekonomik iş birliğinin geliştirilmesi gerektiğini belirterek, “Türk devletleri geniş ekonomik imkanlara sahiptir. Onların verimli kullanılması için enerjiyi ulaştırma, haberleşme, sanayi, tarım, inşaat, tekstil, ham maddelerin yeniden rafine edilmesi ve ekonominin diğer sektörlerinde iş birliğini daha da geliştirmek gereklidir” dedi. Ulaştırma koridorlarının stratejik önemine dikkat çeken Berdimuhamedov, “Ülkelerimizin elverişli coğrafi konumda bulunması, Merkez Asya-Hazar bölgesini, Güney Kafkasları, Karadeniz bölgesini, Türkiye’yi ve Avrupa’yı bir araya getiren ulaştırma koridorlarını geliştirmek üzere geniş imkanlara sahip. Bu imkanları verimli kullanmak amacıyla Hazar geçişli uluslararası ulaştırma koridorunun kapasitesinin artırılmasını önemli sayıyoruz” ifadelerini kullandı.
ERHÜRMAN: “TÜRKİYE İLE ÇALIŞMAYA DEVAM EDECEĞİZ”
Türk Devletleri Teşkilatı’nda gözlemci üye statüsünde bulunan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ise Kıbrıs Türk halkının uluslararası alanda karşılaştığı izolasyona dikkat çekerek, “Kıbrıs Türk halkı uzun yıllardır uluslararası toplumla doğrudan temaslarını, ekonomik ve sosyal gelişimini ve dünyanın geri kalanıyla bütünleşmesini sınırlandıran haksız bir izolasyonla karşı karşıyadır. Kıbrıs Türk halkıyla her alanda temas, diyalog ve iş birliği geliştirilmesinin güçlü bir siyasi ve hukuki zemini mevcuttur ve bu zemin BM ile AB tarafından da teyit edilmekte, desteklenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti ile yakın istişare ve iş birliği içerisinde adada adil ve kalıcı bir çözüm için çalışmaya devam edeceğiz” diye konuştu.
