Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, Antalya’da düzenlenen COP31’de, gelişmekte olan ülkeler için 2035 yılına kadar yıllık 1,3 trilyon dolarlık iklim finansmanı hedefine ulaşılması çağrısında bulundu. Stiell, birçok ülkenin borç ve iklim afetleri arasında sıkıştığını belirterek, iklim finansmanında yeni bir dönemin başlaması gerektiğini söyledi.
Antalya’da 9-20 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında, İklim Finansmanı Üst Düzey Bakanlar Diyaloğu düzenlendi. Toplantıda konuşan BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, küresel iklim finansmanı hedefleri, gelişmekte olan ülkelerin borç yükü, finansmana erişimde yaşanan sorunlar ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Stiell, COP29’da gelişmiş ülkelerin öncülüğünde yıllık 300 milyar dolarlık finansman sağlanması ve gelişmekte olan ülkeler için tüm kaynaklardan sağlanacak finansmanın 2035 yılına kadar yıllık 1,3 trilyon dolara çıkarılmasının mümkün kılınması yönünde hedefler belirlendiğini söyledi.
Cancun’da 100 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi üzerinde anlaşmaya varıldığını, COP29’da ise yeni hedefler belirlendiğini anlatan Stiell, bu hedeflere ulaşılması için hazırlanan Bakü’den Belém’e Yol Haritası’nın artık gerçeğe dönüşmesi gerektiğini söyledi. Stiell, “Finansal bir hedefe ulaşılması, ülkelerin ihtiyaçlarının da karşılandığı anlamına her zaman gelmez. Bunun için finansmanın nasıl sağlandığına bakmamız gerekiyor” dedi.
Borç ve afet kıskacı
Gelişmekte olan birçok ülkenin borç, doğal afetler ve yüksek sermaye maliyetleri nedeniyle kısır döngüye girdiğini belirten Stiell, sel, yangın, fırtına ve kuraklık tehditlerinin afetler yaşanmadan önce bile ülkelerin borçlanma maliyetlerini artırdığını ifade etti. Afetlerin ardından gelirlerin azaldığını, toparlanma maliyetlerinin yükseldiğini ve borçların arttığını kaydeden Stiell, “Gelişmekte olan birçok ülke, borç, afetler ve yıkıcı düzeydeki sermaye maliyetlerinden oluşan aşağı yönlü bir kısır döngünün içinde sıkışmış durumda. Bu durum, insanları ve ekonomileri koruyacak iklim dayanıklılığı yatırımlarına daha az kaynak ayrılmasına neden oluyor. Böylece kısır döngü devam ediyor. İklim finansmanı, ülkelerin bu döngüden kurtulmasına yardımcı olabilir” diye konuştu.
Ekonomik dönüşüm çağrısı
İklim finansmanının yalnızca tek tek projelerin desteklenmesiyle sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayan Stiell, ekonomik dönüşümü sağlayacak yeni bir finansman modeline ihtiyaç duyulduğunu söyledi. Stiell, “Bunun için tek tek projeleri finanse etmekten ekonomik dönüşümü desteklemeye geçmemiz gerekiyor. Ulusal kurumların güçlendirilmesi daha iyi yatırım koşulları yaratır. Bu koşullar daha düşük maliyetle daha fazla sermaye çekilmesini sağlar. Bu sermaye, iklim değişikliğine dayanıklılığa ve düşük emisyonlu kalkınmaya yatırılabilir. Bu yatırımlar ekonomileri güçlendirir. Güçlenen ekonomiler de daha fazla yatırım çeker” ifadelerini kullandı.
Borçlar dikkate alınmalı
İklim finansmanında dört temel değişime ihtiyaç duyulduğunu anlatan Stiell, ilk olarak ülkelerin borç yüklerinin dikkate alınması gerektiğini belirtti. Finansman koşullarının ülkelerin ekonomik durumlarına ve borç sürdürülebilirliğine uygun olması gerektiğini ifade eden Stiell, özel sektör finansmanı, krediler ve garantilerin önemine işaret etti. Özellikle en az gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan küçük ada devletleri ve kırılgan ekonomiler için hibe ve uygun koşullu finansmanın kritik önem taşıdığını vurgulayan Stiell, “Ülkeler, borçlarını ödemek ile iklim değişikliğine karşı dayanıklılıklarını artırmak arasında seçim yapmak zorunda kalmamalıdır” dedi.
Erişim kolaylaştırılmalı
İkinci önceliğin finansmana erişimin kolaylaştırılması olduğunu belirten Stiell, gelişmekte olan ülkelerin karmaşık başvuru koşulları ve idari işlemler nedeniyle finansman kaynaklarına ulaşmakta zorlandığını söyledi. Farklı kurum ve programların birbirinden bağımsız işleyen süreçlerinin ülkeler üzerinde ağır bir yük oluşturduğunu kaydeden Stiell, finansman prosedürlerinin basitleştirilmesi, finans kuruluşları arasında koordinasyon sağlanması ve idari yüklerin azaltılması gerektiğini ifade etti.
Ulusal kurumlara destek
Üçüncü önceliğin iklim finansmanının ülkelerin kendi sistemleriyle uyumlu hale getirilmesi olduğunu anlatan Stiell, ulusal hazineler, yerel yönetimler, kalkınma bankaları ve finans kuruluşlarının güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Stiell, “Ülkelerin kalkınmayı finanse etmek için kendi iç sistemleri vardır. Bu kurumlar devre dışı bırakılmamalı, aksine güçlendirilmelidir. Ülkeler finansmana uyum sağlamak zorunda bırakılmamalı, finansman ülkelerin ihtiyaçlarına ve sistemlerine uyum sağlamalıdır” diye konuştu. Stiell, iklim finansmanının ulusal kurumların kapasitesini artırmak ve kaynakların etkili kullanılmasını sağlamak amacıyla değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Uluslararası iş birliği
Dördüncü önceliğin finansman, teknoloji transferi ve kapasite geliştirme çalışmalarının ülkelerin ihtiyaçları doğrultusunda birleştirilmesi olduğunu ifade eden Stiell, iklim fonları, kalkınma bankaları, finans kuruluşları ve yatırımcılar arasında daha güçlü koordinasyon kurulması çağrısında bulundu. İlk aşamada sağlanacak hibelerle kurumsal kapasitenin geliştirilebileceğini, ardından uygun koşullu finansman ve risk paylaşım araçlarıyla projelerin büyütülebileceğini belirten Stiell, her yatırımın bir sonraki yatırımın önünü açması gerektiğini söyledi.
Yeni bir dönem
İklim finansmanında köklü bir yaklaşım değişikliğine ihtiyaç duyulduğunu vurgulayan Stiell, 2013 yılından bu yana sürdürülen üst düzey diyalogların önemli ilerlemeler sağladığını, ancak artık yeni bir dönemin başlaması gerektiğini belirtti. Stiell, “Bu, iklim finansmanında yeni bir dönemin başlangıcı olmalıdır. Bu diyaloglar, söz konusu dönüşümün gerçeğe dönüşmesine yardımcı olabilir. Şimdi yeni bir yaklaşımın geliştirilmesini sağlamalarına ihtiyacımız var. Kalkınmaya yatırılan her bir doların, bütün ülkeler için daha iyi bir gelecek inşa ettiği bir yaklaşım” dedi.
