Çocuklarda kaygı genetik, yaşam deneyimleri ve çevresel faktörler gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir. Bazı çocuklar, ailede anksiyete öyküsü veya diğer zihinsel sağlık durumları nedeniyle anksiyete bozukluklarına yatkın olabilir.
Kaygı nedir?
Tehlike veya tehdit olarak algılanan durumlarda ortaya çıkan; duygusal, davranışsal ve fiziksel değişiklikler ve tepkilerin yer aldığı, otomatik, sağlıklı ve doğal bir yanıt mekanizmasıdır. Bir anlamda kaygı organizmamızın savaşma-kaçma tepkisidir.
Kaygı çocukları nasıl etkiler?
Her çocuk birbirinden farklıdır, dolayısıyla verdikleri tepkiler de farklı olacaktır. Fakat davranışları arasında benzerlikler olduğunu söyleyebiliriz. Kaygı yaşayan çocuklar bu durumu düşüncelerinde ( kendi ve yakınlarının yaralanmasından korkma gibi), fiziksel olarak bedeninde (mide, baş ağrısı gibi), davranışlarında (huzursuzluk, hareketli davranışlar, ağlama, titreme gibi) gösterebilir.
Çocuklar hangi yaşta nelerden korkarlar?
0–2 yaş: yüksek ses, yabancılar, bakım veren kişilerden ayrılma, yaralanma, hayali varlıklar, tuvalete oturmak
3- 6 yaş: hayvanlar, böcekler, yalnızlık, karanlık
7- 12 yaş: yeni ortamlar, sosyal ortamlarda reddedilmek, okul, hastalık, yaralanma
13- 18 yaş: yeni ortamlar ( lise, üniversite…) hastalık, cinsellik ile ilgili korkuların görülmesi normal kabul edilebilir.
Çocuklarda kaygının neden artmaktadır?
Çocuklarda kaygı genetik, yaşam deneyimleri ve çevresel faktörler gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir. Bazı çocuklar, ailede anksiyete öyküsü veya diğer zihinsel sağlık durumları nedeniyle anksiyete bozukluklarına yatkın olabilir. Sevilen birinin ölümü veya boşanma gibi travmatik veya stresli yaşam olayları da çocuklarda kaygıyı tetikleyebilir.
Anksiyetesi olan çocuklar için bazı etkili başa çıkma stratejileri arasında derin nefes egzersizleri, görselleştirme, ilerleyici kas gevşemesi ve farkındalık meditasyonu yer alır. Ebeveynler ve bakıcılar, çocukları spor veya yaratıcı hobiler gibi keyif aldıkları etkinliklere katılmaya teşvik ederek ve fiziksel aktivite ve sosyal etkileşim için birçok fırsat sağlayarak çocuklara yardımcı olabilirler.
Bir çocuğun kaygısı şiddetliyse veya günlük yaşamını etkiliyorsa, bir terapistten veya ruh sağlığı uzmanından profesyonel yardım almak yararlı olabilir. Bir terapist, kaygılarının altında yatan nedenleri belirlemek ve kişiselleştirilmiş bir tedavi planı geliştirmek için çocuk ve ailesiyle birlikte çalışabilir.
Çocuklarda Kaygı Bozukluğu Belirtileri
- Ruh halinde sinirlilik,
- Huzursuzluk,
- Dikkat dağınıklığı ile beraber odaklanma problemi,
- Tahammülsüzlük ve gerginlik gözlemlenirken
- Fizyolojik olarak; kalp atışında, kanın kimyasal yapısında, Galvanik Deri Tepkisinde, nefes alış-veriş oranında farklılıklar, boyun ve omuz bölgelerindeki kaslarda duyulan kas gerilmeleri, terleme, avuç içlerinin sürekli soğuk ya da sıcak olması, mide-bağırsak hareketlerinde değişim, yutma güçlüğü, bulantı, sürekli baş ağrısı, aktivitelere isteksizlik, kızarma ve kalp çarpıntıları gözlemlenir.
Kaygının bir hastalık ya da sorun olup olmadığının belirlenmesi için şiddetine, günlük hayatın akışını etkilemeye başlaması ve işlevselliğini bozmasına dikkat edilmelidir.
- Çocuğunuz kendini çoğu zaman gergin ve huzursuz hissediyorsa,
- Kaygıyı durduramayacak ya da kontrol edemeyecek gibi hissediyorsa,
- Eleştiriye karşı çok hassassa ve sosyal durumlarda rahatsızlık hissediyorsa,
- Neredeyse her zaman her şeyin en kötüsünün gerçekleşmesini bekliyorsa,
- Durumla orantısız derecede yoğun bir korku hissediyorsa,
- Zor ya da yeni durumlardan kaçınıyorsa,
- Çekingen ya da utangaç davranıyorsa, sosyal etkileşimden kaçınıyorsa,
- Zihninden uzaklaştıramadığı saplantılı düşüncelere sahipse,
- Belirli ritüel davranışları yapmaktan kendini alamıyorsa,
- Normalden daha sık tuvalete gidiyorsa,
- Uyku problemleri yaşıyorsa ya da tek başına uyumaktan korkuyorsa,
- Odaklanmakta sorun yaşıyorsa,
- Çoğunlukla unutkan ya da dikkatsiz görünüyorsa,
- Yapması gerekenleri yapmaya başlayamıyor ya da bunları tamamlayamıyorsa
Çocuğunuzda kaygı bozukluğu olabilir. Çocuklarda kaygı bozukluğu, kaygının kökeninin çocukluk yaşantılarından gelir, bu yaşantıların çocuğun anne babası ve öğretmeni ile olan ilişkilerinin yanı sıra akranları ile yaşadığı ilişkilerin de etkili olduğu söylenir. Reddedici ve küçük düşürücü tutumlar çocukların kaygılı bir tutum yaratmasına sebep olur ve ilerleyen zamanlarda da ergenlik döneminde devam eden alaycı tavırlar kaygının yıkıcı boyutlara taşınmasına sebep olur.
Çocuklarda kaygı bozukluğu, çocukluk döneminde kaygı oluşma sürecinde anne babanın tutumu kadar öğretmenin de tutumu önemlidir. Çocuğun gücünü aşan gelişim görevlerini yerine getirmesini beklemek ve yapması için zorlamak, ödül ceza yönetimini uygunsuz biçimde kullanmak, yanlış rol model olmak ve yanlış anne-baba tutumları kaygının oluşmasına zemin hazırlayan ciddi etkenlerdir.
Çocuğunuzun Kaygı Bozukluğu ile başa çıkabilmesine yardımcı olmak için evde yapabileceklerinizden bazıları şunlar:
- Çocuğunuzun hislerine önem verin
- Çocuğunuzun kaygılarını paylaşabilmesi için alan yaratın
- Çocuğunuzla konuşun, onu dinleyin ve anlamaya çalışın
- Çocuğunuzun kaygılarını küçümsemeyin, çocuğunuzu yargılamayın
- Çocuğunuza “korkulacak bir şey yok” güvencesi vermekten vazgeçin
- Çocuğunuz bir durum ya da olay karşısında kaygılandığında siz sakin kalın
- Çocuğunuza model olun, kaçınmacı davranışlardan uzak durun
- Çocuğunuzu korkularıyla yüzleşmesi için cesaretlendirin
- Çocuğunuza mükemmel olmak zorunda olmadığını hatırlatın
- Çocuğunuzun küçük başarılarını fark edin ve bunları övün
- Çocuğunuzun cesur hareketlerini ödüllendirin
- Çocuğunuzun hatalarını ya da ilerleme gösterememesini cezalandırmayın
- Çocuğunuza hisleri hakkında “Bu sınav hakkında kaygılanıyor musun?” gibi yönlendirici sorular yerine “Bu sınavla ilgili ne hissediyorsun?” gibi açık uçlu sorular sorun
- Çocuğunuzun dinlenebileceği aktiviteler için imkan yaratın
- Çocuğunuzu bisiklete binmek, yüzmek, yürüyüş yapmak gibi fiziksel aktivitelere teşvik edin
- Çocuğunuzla birlikte kaygı hakkında kitaplar okuyun ve bunlar üzerine sohbet edin
- Çocuğunuzla birlikte sakinleşme egzersizleri yapın
- Çocuğunuzun tedavisi için bir psikolog ya da psikiyatristten yardım alın
- Çocuğunuzdan asla vazgeçmeyin
Kaygı bozukluğu gösteren çocukların davranışsal ve zihinsel sağlık sorunları için rutin olarak kontrol edilmesi gerekebilir. Profesyonel yardım aldığınız zaman, sorunların ilerlemesi ve daha ciddi hale gelmesi engellenebilir. Doğru tanı ve tedaviyi almak için bir çocuk psikiyatri uzmanına danışmak, ilaç kullanımının tedavinin bir parçası olup olmayacağını belirlemeye yardımcı olur. Bir ruh sağlığı uzmanı, çocuk ve aile için verimli bir tedavi planı oluşturabilir.
