Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Okul öncesi dönem ve okul çağı çocuklarında belirgin hale gelen bir bozukluktur.
DEHB belirtileri, aileler ve öğretmenler tarafından “tembellik”, “yaramazlık” ya da “şımarıklık” olarak tanımlanır. DEHB’li çocuklar öz güvenleri düşük, öfkeli, kaygılı ve mutsuz olabilirler. İleri yaşlarda iş başarısızlıkları yaşayabilirler. Sigara, alkol, madde gibi bağımlılıklar açısından risklidirler. Yine davranışsal bağımlılıklar (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) DEHB’li çocuk, genç ve erişkinlerde daha sıklıkla görülebilir
Çocuğun davranışlarını kontrol etmesi ve dikkatini vermesinde sorun vardır. “Bir türlü yerinde durmayan,” “hayallere dalan”, “düşünmeden davranan”, “dalgın, unutkan” …vs. gibi pek çok sıfatla nitelendirilen çocuklardır. Hiperaktivite belirtileri, Yerinde duramazlar, Oturması gerektiği halde oturamazlar. Sessiz sakin oyun oynamakta güçlük çekerler. Yerli yersiz koşup tırmanırlar. Çok konuşurlar.
Çoğu zaman sorulan soru tamamlanmadan cevabını yapıştırırlar. Olaylara veya konuşmalara müdahale edip yarıda keserler Çocuğunuzun eşyalarını sık sık kaybetmesi,
Ödevlerini yaparken odaklanamaması, çalışmasını sonuca götürmede zorlanması.
Sadece ödevlerini yaparken değil, arkadaşlarıyla oynarken veya belirli bir eğlenceyi sürdürürken de aynı sorunu yaşaması. Odaklanmayı, dikkati, zihinsel konsantrasyonu zorunlu kılan oyun ve ödevlerde sık sık tekrarlanan “yarım bırakmaları” veya “kaçmaları” da dikkate alın.
Aileler çoğu zaman okul öncesi dönemde dikkatsizlik, aşırı hareketlilik, dürtüsellik belirtilerini gözlemlerler ancak genellikle tanı, çocuğun okula başlamasından sonra konulur. Ayrıntılı bir fizik muayene, işitme ve görme ile ilgili sorunlar da dahil karışabilecek diğer tıbbi nedenlerin var olup olmadığı. Çocukta örneğin motor becerilerde sorun olması gibi sinir sistemine ait gelişimsel gecikmeler ile ilgili bulgular varsa bunların erken dönemde tanınmasını da kolaylaştıracaktır.
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu’nun ortaya çıkışını kolaylaştırdığı düşünülen çevresel faktörler:
Gebelik esnasındaki faktörler: Alkol kullanımı, İlaç kullanımı, Kötü beslenme, Sigara kullanımı, Kimyasal zehirler (ör: kurşun),Çoğul gebelik
Doğum ve Doğumdan sonraki faktörler: Zor doğum. Doğum esnasında ya da sonrasında yaşanan tıbbi sorunlar, erken doğum, düşük doğum ağırlığı, demir eksikliği. DEHB’ye sıklıkla eşlik eden psikiyatrik diğer bozukluklar. (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) DEHB ile sıklıkla karışabilecek hastalık ve bozukluklar, karşıt olma karşı gelme bozukluğu, davranım bozukluğu, özgül öğrenme bozukluğu, Depresyon, kaygı bozukluklarıdır.
Anne-baba ve anneanne-dede (ya da bakıcı evde başka kim varsa) çocuğunuza karşı söz ve davranışlarınızda net ve tutarlı olun; ona farklı mesajlar gitmesin. Ayrıca kurallar çocuğunuz tutturduğunda kolayca değişmesin.
Tutturmalarıyla baş edemediğiniz anlarda belli bir süre “mola” verin. (çocuğun önceden bildiği bir yere gerekirse annesi/babası eşliğinde 2-5 dk. sessizce oturması beklenir.) Gün içinde birlikte oyun oynamaya mutlaka zaman ayırın. Daha hareketli oyunları tercih ettiğinde hemen hayır demeyin. Kuralları olan hareketli oyunlar sayesinde çocuğunuzun hareketliliği bir miktar kontrol kazanmış ve belli bir amaca yönlendirilmiş olur. Olumlu davranışlarını mutlaka övün; küçük olumsuz davranışlarını görmezden gelmeye çalışın. Çocuğunuza olumlu davranışlar kazandırmak için küçük ödüller koyun ve onu sürekli teşvik edin. DEHB genelde okul çağı, ergenlik ve belli bir oranda erişkinlikte de devam eder. Enerjinizi ihtiyatlı kullanın; kendinize de mutlaka zaman ayırın.
DEHB’li çocukların bilgisayar oyunlarına bağımlılık riskleri yüksektir
Bunun için bilgisayar kullanımı mutlak sınırlandırılmalı ve kontrol altına alınmalıdır. Oyun içerikleri denetlenmeli, şiddet içeren oyunlara izin verilmemelidir. Tüm bunlara ek olarak, kendinize vakit ayırın. DEHB’li bir çocukla yaşamak ve ona destek olmak kolay bir iş değildir. İhtiyacı olduğu zaman ona destek olabilmek için sizin de kendinizi şarj etmeniz gerektiğini unutmayın. Kendinize mutlu olacağınız zamanlar yaratın ve bu zamanı “şu anda çocuğumla şu aktiviteyi yapıyor olabilirdim” diye suçluluk duyarak değil, “çocuğumla her anımı kaliteli geçirmek için benim kendimi dinç ve zinde tutmam gerek” diye düşünerek geçirin.
