Çocuklar Felsefe yapabilir mi? Çocukların Felsefi sorgulama yapmaları ne işlerine yarar?
P4C (Çocukları İçin Felsefe) eğitiminin amacı, felsefeyi teorik anlamda öğretmek değil, çocuklara, ‘felsefe yapmayı’ öğretmektir.
Çocuklar için felsefe, felsefi bir diyalog anlamına gelir. Grupça yapılır. Bireysel klasik felsefi akıl çıkarımlarının yerini grup tartışması almıştır. Soru sorma önemlidir. Tartışmayı öğretmen yönlendirir. Geri bildirim verir. Nasıl tartışacaklarını yönlendirir.
Öğretmen merkezli eğitimde tek otorite öğretmendir, ama çocuklar için felsefede otorite paylaşılır. Çocuklara Felsefe Yöntemi uygulanmasının en büyük destekçilerinden biri Matthews Lipman’dır. Lipman, çocukların “Niçin?, Neden?” diye sorular sormaya başladık.
Felsefe, kişiye problemi tanımlamayı, (örneğin, günlük yaşantımızdaki etik problemler), problemle ilgili düşünmeyi, hatta etik yargılarda bulunmayı ve bunları yaşantımıza yansıtmayı öğretmektedir. Çocuklar “sevgi nedir?“, “kuralları kim koyar?“, “doğru ne demek?“, “zaman nedir?“, “en iyi arkadaş nasıl olur?” gibi sorular sorarak felsefeyi günlük yaşamlarına uygulamaktadırlar. Felsefi sorular soran veya yanıtlayan çocukların bunu geliştirmeye ihtiyacı olmaktadır.
Çocukların felsefe etkinliklerinde bulunması onlara doğru düşünme, kendini ifade etme, yargıda bulunma, tartışmaya katılma eğitimi sağlayacaktır. Birçok ülkede P4C eğitimi uygulanmakta olup Sokratik Diyalog yöntemi temel alınır. Çocuklar bu uygulama sürecinde bilişsel, duyusal ve sosyal kazanımlar elde ederler. Bu eğitimle katılımcılar çocuklarla felsefi tartışma yapma yöntemlerini, felsefi sorgulama ve soru sorma yetisini, çeşitli uyaranlarla (bir nesne, metin, fotoğraf, vb.) P4C yöntemini kullanmayı öğreneceklerdir.
Sınıfta felsefe yapılması; çocuklara toplu tartışma deneyimi yaşama olanağı sunmaktadır. Çocuklar arkadaşlarıyla birlikte tartışma etkinliğinde bulunmanın sorumluluğunu paylaşmakta ve farklı bakış açılarını keşfederek farklı görüşlere saygılı olmayı öğrenmektedirler.
Felsefe Yaklaşımı
Felsefe yaklaşımı çocukların gördükleri, yaşadıkları hakkında körü körüne kabullenme yerine sorgulayıcı, araştırıcı olmalarını, doğru-yanlış hakkında yargıda bulunarak kendilerini değerlendirebilmelerini, kendilerini ifade etmektedir.
Çocuklar için felsefe uygulamalarının etkinliğine ilişkin yapılan araştırmalar bu uygulamaların çocuk ve ergenlerin yaratıcılık, sebep-sonuç ilişkisi kurma, özgüven, dil, eleştirel düşünme becerileri ve matematik becerilerinin gelişimini desteklediğini göstermektedir.
Çocukları doğru teknikle ve iyi bir uyaranla tartışmalarını sağlamak nitelikli bir eğitim alan, entelektüel seviyesi yüksek, yaratıcı, soru sorma becerisi olan uzman kişiler (kolaylaştırıcılar) tarafından gerçekleştirilmelidir. P4C eğitimi; bilgiyi aktaran, anlatan bir öğretmen tarafından değil; çocukları konuşturan, onlara özgürce kendilerini ifade etme ortamı sağlayan, onları soruşturma ve sorgulamaya motive eden bir kolaylaştırıcı tarafından verilir.
Öğretmen adaylarına ve öğretmenlere bu konuda eğitim verilmesi, onların bu konuda bilinçlenmesine yardımcı olarak, konuya hakim olmalarını sağlayabilir; böylece yönteme ilişkin uygulamaların eğitim sürecinde yaygınlaşması desteklenebilir.
P4C (Philosophy for Children) Kitap Önerileri
İlkokul İçin Uygulama Örnekleriyle Öğretmenler İçin Çocuklarla Felsefe (P4C) Rehberi Nihan Akkocaoğlu Çayır, Öğretmenler İçin Çocuklarla Felsefe (P4C) Rehberi, felsefe ve çocuk ilişkisini, çocuklar için felsefenin eğitsel ve felsefi dayanaklarını, temel niteliklerini ve amaçlarını pratik bilgi ve önerilerle birlikte sunuyor.
Çocuklarla felsefe yaparken yararlanabileceğiniz tartışma tekniklerinin; şiir, öykü, film, resim gibi uyarıcıların kullanımı konusunda size yol göstermeyi amaçlıyor. Bu kitap, sınıf içi tartışmalarınıza rehberlik edecek işlevsel taktikleri ve çeşitli değerlendirme araçlarını da sizlerle buluşturuyor.
- Peter Worley, Felsefe Makinesi, Paraşüt Yayınları,Leyla Fonten’den Öyküler Serisi (9 kitap), Redhouse Kidz
- Felsefe Dedektifi Serisi (5 kitap),Kurtul Gülenç, Mandolin Yayınları,Küçük Filozoflar Serisi (23 kitap), Metis Yayınları
- Meraklı Çocuklar İçin Felsefi Hikayeler,Brendan O’Donoghue, Masalperest Yayınları
- Çıtır Çıtır Felsefe, Brigtte Labbe, Günışığı Yayınevi,Küçük Filozoflar, Metis Yayınları
- Sen Kimsin?,Ilaria Rodella, Francesco Mapelli, Çınar Yayınları
- Bilgin Çocuk, Nuran Direk, Pan Yayıncılık,Küçük Prens Üzerine Düşünmek, Nuran Direk, Pan Yayıncılık
- Filozof Çocuk, Nuran Direk, Pan Yayıncılık,Nokta, Peter H.Reynolds, Altın Kitaplar
- Kelime Koleksiyoncusu, Peter H.Reynolds, Altın Kitaplar,Mış Gibi, Peter H.Reynolds, Altın Kitaplar
- Eric Carle, Kafası Karışık Bukalemun, Kuraldışı Çocuk,Küçük Prens, Antony Saint Exupery, Can Çocuk
- Kaynak Aynur Tunç/dergipark
