CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, çocuk işçiliğinin yapısal nedenlerini ilgili bakanlara sordu.
CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Diyarbakır Milletvekili Av. Dr. Sezgin Tanrıkulu, çocuk işçiliğinin yapısal nedenlerini ortaya koymak, devlet politikalarını açığa çıkarmak, idari-siyasi sorumlulukları tespit etmek, kamusal denetimsizliği belgelemek ve sistemsel sorumluluğu görünür kılmak için ilgili bakanlara soru önergeleri verdi.
CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Diyarbakır Milletvekili Av. Dr. Sezgin Tanrıkulu’nun soru önergesi şöyle;
TÜRKİYE’DE ÇOCUK İŞÇİLİĞİ VE ÇOCUK İŞ CİNAYETLERİ
Diyarbakır Milletvekili Av. Dr. Sezgin Tanrıkulu Çocuk işçiliğinin yapısal nedenlerini ortaya koymak, devlet politikalarını açığa çıkarmak, idari-siyasi sorumlulukları tespit etmek, kamusal denetimsizliği belgelemek ve sistemsel sorumluluğu görünür kılmak.
I. SORUNUN TANIMI (YAPISAL ÇERÇEVE)
Türkiye’de çocuk işçiliği bireysel ihmal değil, çok katmanlı devlet politikalarının sonucu olan yapısal bir sömürü rejimidir.
- Çocuk emeği;
- Yoksulluk politikaları,
- Eğitimin piyasalaştırılması,
- MESEM sistemi,
- Kayıt dışı ekonomi,
- Göçmen emeği,
- Denetimsizlik,
- Tarımda aile işçiliği modeli,
Mesleki eğitim adı altında erken yaşta üretime sürülme üzerinden kurumsallaşmıştır.
Bu yapı artık sadece sömürü değil, ölüm üretmektedir.
II. VERİ TEMELLİ DURUM ANALİZİ
1. Nicel Tablo
2025: En az 94 çocuk iş cinayetinde yaşamını yitirdi.
Son 13 yıl: 836 çocuk ölümü
Yaş dağılımı:
68’i: 15–17 yaş
26’sı: 14 yaş altı
Cinsiyet:
81 erkek
13 kız
Göçmen çocuk: 5
2. Sektörel Dağılım
Tarım: 31
Sanayi: 27
Hizmet: 20
İnşaat: 16
3. Kurumsal Alanlar
MESEM kaynaklı ölümler: 2025’te 6, toplamda 18
Stajyer ölümleri: 7
Motokurye çocuk ölümleri: 5
Bu tablo eğitim sistemi + çalışma rejimi + yoksulluk politikası üçgeninin ölüm üreten bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir.
III. SİSTEMSEL SORUMLULUK ZİNCİRİ
A. YÜRÜTME ORGANLARI
- 1. Milli Eğitim Bakanlığı
- 2. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
- 3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
- 4. İçişleri Bakanlığı
- 5. Tarım ve Orman Bakanlığı
- 6. Adalet Bakanlığı
- 7. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- 8. Ticaret Bakanlığı
B. KURUMSAL MEKANİZMALAR
- MESEM sistemi
- Mesleki teknik liseler
- Tarımda aile işçiliği modeli
- Göçmen çocuk emeği
- Kayıt dışı ekonomi
- Denetim mekanizmaları
- İş müfettişliği sistemi
Türkiye’de Çocuk İşçiliğinin Yapısal Nedenlerinin, Kurumsal Sorumluluklarının, Devlet Politikalarının ve Çocuk İş Cinayetlerinin Araştırılması
Türkiye’de çocuk işçiliği bireysel aile tercihleriyle açıklanamayacak ölçüde kurumsallaşmış bir yapı haline gelmiştir. Eğitim politikaları, mesleki eğitim uygulamaları, yoksulluk yönetimi stratejileri ve sosyal politika alanındaki dönüşüm çocukları sistematik biçimde üretim süreçlerine sürüklemektedir.
Son yıllarda MESEM uygulamaları, mesleki staj sistemleri, tarımda aile işçiliği ve kayıt dışı çalışma biçimleri çocuk emeğini devlet eliyle meşrulaştıran alanlara dönüşmüştür.
2025 yılında en az 94 çocuğun çalışırken yaşamını yitirmesi, bu sistemin artık sadece sömürü değil, ölüm üreten bir rejime dönüştüğünü göstermektedir.
Bu nedenle çocuk işçiliğinin:
- ekonomik,
- hukuki,
- kurumsal,
- idari,
- pedagojik,
- sosyolojik
A. Milli Eğitim Bakanlığı
1. MESEM kapsamında çalışan çocukların günlük çalışma saatleri, iş güvenliği eğitimleri, risk analizleri hangi bilimsel pedagojiye dayanmaktadır?
2. MESEM programlarının çocuk gelişimi üzerindeki psikolojik, nörolojik ve sosyolojik etkilerine dair bakanlık tarafından yapılmış bilimsel bir etki analizi var mıdır?
3. MESEM’lerde ölen çocukların ölüm nedenleri, işyeri denetim raporları ve sorumluluk zinciri kamuoyuna neden açıklanmamaktadır?
4. Zorunlu eğitim çağındaki çocukların üretim sürecine sokulması Anayasa’nın eğitim hakkı ve çocuk hakları hükümleriyle nasıl bağdaştırılmaktadır?
B. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
1. Son 13 yılda çocuk işçi ölümlerine ilişkin açılan idari soruşturma sayısı kaçtır?
2. Kaç işverene ceza verilmiş, kaçına faaliyet durdurma uygulanmıştır?
3. Çocuk işçi çalıştıran işletmelerin kamu teşviklerinden yararlanıp yararlanmadığı denetlenmekte midir?
4. İş müfettişi sayısı, denetim kapasitesi ve çocuk işçiliği özel denetim birimi var mıdır?
C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
1. Çocuk işçiliği riski taşıyan haneler için uygulanan sosyal destek modelleri neden çalışmamaktadır?
2. Sosyal yardım sisteminin çocuk emeğini önleyici değil, sürdürücü etki üretmesinin nedeni nedir?
D. İçişleri Bakanlığı
1. Kayıt dışı çocuk emeğiyle mücadelede kolluk denetimlerinin sayısı kaçtır?
2. Tarım alanlarında çocuk işçiliğine yönelik özel denetim birimi var mıdır?
IV. SİSTEMSEL POLİTİKA ANALİZİ
MODEL:
Türkiye’de çocuk işçiliği modeli =
Yoksulluk + Eğitim piyasalaşması + Denetimsizlik + MESEM + Kayıt dışı ekonomi + Göçmen emeği + Tarım politikası + Sosyal devletin tasfiyesi
Bu model:
Çocukluğu ortadan kaldırır
Eğitimi işgücüne dönüştürür
Yoksulluğu kalıcılaştırır
Ölümü sıradanlaştırır
VII. POLİTİKA ÇÖZÜM ÇERÇEVESİ
1. MESEM sisteminin çocuk emeği boyutuyla kapatılması
2. Zorunlu eğitimin üretim dışı alan olarak yeniden tanımlanması
3. Çocuk işçi çalıştıran işletmelere ağır yaptırımlar
4. Kamusal denetim sisteminin güçlendirilmesi
5. Tarımda aile işçiliği modelinin hukuken yasaklanması
6. Sosyal yardım yerine sosyal koruma modeli
7. Çocuk merkezli sosyal politika rejimi
VII. SONUÇ
Bu tablo bir ihmal değil, bir rejimdir. Bu ölümler kaza değil, politik sonuçtur. Çocuklar çalışmıyor, çalıştırılıyor. Ölmüyor, ölüme sürülüyor.
Bu nedenle sorun sosyal değil, siyasal bir sorundur.
Devletin çocuk politikası üretim odaklıdır, yaşam odaklı değildir.
Bu dosya, çocuk emeğinin değil, çocuk yaşamının esas alınması gerektiğini esas alan bütüncül bir kamusal dönüşüm çağrısıdır.
