Gaziantep’in simgeleri arasında gösterilen ve yıllardır Zeugma’nın en dikkat çekici eserlerinden biri olarak öne çıkan 'Çingene Kızı' mozaiğinin ABD'de bulunduğu tespit edilen kayıp parçalarından biri daha Türkiye'ye kazandırıldı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın koordinesinde yürütülen tarihi eser iade süreçlerinde dikkat çeken eser grupları arasında yer alan 'Çingene Kızı' panellerine bir yenisi daha eklendi. Daha önce Türkiye’ye getirilen 12 panelin ardından büyük kompozisyonun eksik parçalarından biri daha kültürel mirasa kazandırıldı. ABD'de bulunan 13'üncü panelin Türkiye'ye iadesi sağlandı.
Uluslararası Takip Sonuç Verdi
Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre; Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalar kapsamında eserin büyük kompozisyona ait olabileceği değerlendirildi. Panelin çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulduğu bilgisi Zeugma Kazı Başkanı Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı'na iletildi. Bakanlık uzmanlarının yürüttüğü incelemelerde panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri ile kesme ve sökülme izleri bakımından 'Çingene Kızı' mozaiğinin ait olduğu büyük kompozisyonla önemli benzerlikler taşıdığı tespit edildi. Bu tespit üzerine Amerikan İç Güvenlik Birimine ulaşan bakanlık yetkilileri bilimsel verilerle elde edilen kanıtları sundu.
Bakanlık tarafından iki ülke arasında yürürlükte bulunan ikili anlaşmaya da atıfta bulunarak esere el konması istendi. Ortaya konulan veriler arasında Zeugma'nın daha önce kaçak kazılara maruz kalmış olması kriminolojik delillemenin zeminini oluşturdu. Ayrıca, 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesi’nden iadesi sağlanan diğer 12 parçanın varlığı da hukuken bu eserin iadesinde Türkiye'nin lehine oldu. Amerikan İç Güvenlik Biriminin soruşturmasını tamamlaması üzere mozaik pano Chicago Başkonsolosluğu’na teslim edilerek Turkish Cargo ile evine getirildi.
Daha önceki çalışmalarda da olduğu gibi bu eserin iadesi de kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliği sayesinde sağlandı. Bilimsel değerlendirmelerin ardından Türkiye’ye getirilen eser, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edildi. Panel, yürütülecek işlemlerin ardından Gaziantep’te 'Çingene Kızı' mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi’nde yeniden ait olduğu parçayla kavuşacak.
Bakan Ersoy: Mirasımıza Sahip Çıkmaya Devam Edeceğiz
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sanal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Gaziantep'imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha önce iadesini sağladığımız 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun 13'üncü parçası da bilimsel çalışmalar ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden ait olduğu topraklara döndü. Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların ardından ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimiz olmak üzere Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve uluslararası bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile emeği geçen herkese teşekkür ediyorum" ifadelerini kullandı.
Büyük Kompozisyonun Parçası
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda 'Çingene Kızı' olarak bilinen ve Dionysos kültü ile ilişkilendirilen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyon içerisinde yer alıyordu.
