CHP Niğde Milletvekili ve TBMM KİT Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin Komisyon görüşmelerinde özelleştirme politikalarını, devredilen limanları, kamuya ait taşınmazların işletilmesini ve kurumun mali yapısını gündeme getirdi.
Yaklaşık 100 fabrikanın, limanların ve enerji santrallerinin özelleştirildiğini belirten Gürer, kamu eliyle işletildiğinde kâr edebilecek kuruluşların neden satıldığını sorguladı. İşletme hakkı devredilen limanlarda kamu temsilcilerinin denetim görevlerini yerine getirmediğine ilişkin Sayıştay tespitlerini, İzmir Konak’taki AVM’nin tahliye edilmemesini, yatırım bütçesinin yalnızca yüzde 2,3’ünün gerçekleşmesini ve kurumun esas faaliyetlerinden 108,56 milyon lira zarar etmesini gündeme taşıdı. Deprem ve tsunami risklerine karşı limanların güvenliğini de soran Gürer, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin özelleştirme anlayışı yerine kamucu bir yaklaşımla yönetilmesi gerektiğini vurguladı.
“KAMU KAZANABİLECEĞİ KURULUŞLARI NEDEN SATAR?”
CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, “Özelleştirmeyle ilgili başlayan süreç, Adalet ve Kalkınma Partisinin öncesinde de olduğu bir gerçek ancak yirmi beş yıldır uygulanan politikalarla bu işlemler hızlandırılmış, en ağır biçimde uygulamaya konulmuştur. Özelleştirme, özünde amaç olarak daha verimli, daha üretken, daha çok çalışanın olabileceği, tekelleşmeden sürdürülecek bir mantıkla sunuma geçirilmişti. Özelleştirme kapsamında 100’e yakın fabrika, limanlar, enerji santralleri satıldı. O hâle geldi ki özelleştirmede sattıklarının neredeyse kurulduğundan bu yana giderlerine yakın tüketime yol açacak bir potansiyele erdi.
Şimdi soru şu: Bu özelleştirilen kuruluşları bugün yapmaya kalksanız kaçını o gelirlere istinaden yapabilirsiniz? Öyle olunca, verimli, fayda sağlayacak ve kamudayken de kâr edebilecek kuruluşlar niye satılır?
Örneğin, Türkiye Et ve Balık Kurumu görüldü ki Türkiye’de özelleştirildiğinde ortaya açık çıkıyor, tekrar Et ve Süt Kurumu olarak kamunun bünyesinde kalması sağlandı ve bir işlev görüyor. Bunun gibi, kamuda kalması gereken önemli yapılardan biri de liman işletmeleriydi ancak 1997 yılından başlayarak mülkiyet hakkı devredilen 19 limanı görüyoruz.
İşin ilginci, Kadıköy ilçesi Zühtüpaşa Mahallesi’nde yer alan Fenerbahçe-Kalamış Yat Limanı’nın Kalamış Fenerbahçe Maden İşletmeciliği arasında imzalanan sözleşmeyle devir işlemi gerçekleşti. Bildiğim kadarıyla birden fazla kere burada işlemler oldu. Buralar kendiliğinden matbaa gibi para basan yerler. Öyle olunca niye buraları özelleştirilir? Kamunun kendisi ‘Ben para kazanamıyorum, al sen.’ diye başkasına niye devreder? Bunlar tartışılabilecek sorunlar, konular.
Bu bağlamda, Türkiye’nin önemli bir kuruluşu olan Türkiye Denizcilik İşletmelerinin özelleştirme mantığıyla değil de kamucu bir anlayışla öngörülebilir ve planlanan yeni yatırımlar yapması gerektiğini, üç tarafı denizle çevrili ülkede bu mantıktan bir an önce sıyrılmasının doğru olacağını düşünüyorum.
Ayrıca, bir deprem ülkesinde yaşıyoruz. Bu bağlamda, bu satılan, özelleştirilen yerlerde genelde rastladığımız yeni bir yatırımdan çok var olandan ne kadar çok fayda sağlarız anlayışıyla iş sürdürülüyor. Deprem yanı sıra tsunami gibi bir tehdit de var. Bütün bunlara yönelik hangi çalışmalar yapılıyor? Bu bağlamda, bu depremsellik düşünülerek gerek limanların gerekse limanlara bağlı binaların, yapıların kontrolleri sağlanıyor mu? Bu işlemler denetleniyor mu?” diye sordu.
GÜRER’İN SORULARI
CHP Niğde Milletvekili ve KİT Komisyon Üyesi
Ömer Fethi Gürer, “İşletme hakkı devredilen 11 limandan 5’inde Türkiye Denizcilik İşletmesini temsil eden yönetim kurulu üyeleri 2024 yılında Sayıştayın öngördüğü denetim raporlarını hiç sunmadı. Sunan 6 liman temsilcisinin ise yalnızca matbu tablolar doldurduğu tespit edilmiş. Kamu hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla atanan bu temsilcilerin görevini yerine getirmemesinin karşılığında ne tür bir idari yaptırım uygulandı veya niye yapmıyorlar? Bu kişiler ücret alıyorlar, denetim mi yapmıyorlar ya da bu kişiler bu işleri istemediği hâlde zorla orada görevlendiriliyor mu da niye bu iş gerçekleşmiyor? Buna bir açıklık getirilmesinde yarar var.
Mülkiyeti yine Türkiye Denizcilik İşletmelerine ait İzmir Konak’taki AVM’nin yirmi beş yıllık işletme hakkı sözleşmesi 15 Ağustos 2021’de sona ermesinden sonra şuna üç yıl süreyle tahliye edilmediği anlaşılıyor. Burada birikmiş faiz, kira ve ecrimisil alacağının icra takipleri hangi aşamada? Kuruma fiilen devri sağlandı mı ya da tekrar buralar farklı uygulamalarla işlevini sürdürüyor mu?
Söz konusu işletmede alt kiracılara verilen süresiz izinler ve sözleşmedeki klasik boşluklar nedeniyle kurumun mağdur olduğu gerçeği var. Bundan sonra liman devri ve gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde benzer hukuki boşlukların oluşmaması için gerekli önlemler ve düzenlemeler sağlanmış mıdır?” dedi.
YATIRIM BÜTÇESİ, FAALİYET ZARARI VE KURUMUN MALİ YAPISI
CHP Niğde Milletvekili Öme Fethi Gürer, “2024 yılı revize yatırım bütçesi 89,8 milyonken gerçekleşme tutarı 1,83 milyon lirada kalarak genel yatırım gerçekleşme oranı yüzde 2,3 seviyesinde kalmıştır. 85 milyon lira ödenek ayrılan genel hizmet binaları deprem güçlendirme ve büyük onarım proje ihalesinin yıl sonuna bırakılması, Aralık 2024’te bunun sıfır oranında gerçekleşmesinin yaratacağı olumsuzluklar göz ardı edilmemelidir. Bununla ilgili neden bu şekilde eksik bırakılma gerçekleşmiştir?
Kuruluşun 2024 yılı net satış gelirleri 97,99 milyon iken genel yönetim giderleri 172,7 milyon liraya ulaşmış ve esas faaliyetlerden 108,56 milyon lira operasyonel zarar edilmiştir. Dönem net kârının 52,7 milyon lira, yalnızca faiz gelirlerinin 101,2 milyon lira ve liman devir paylarının 138,7 milyon lira gibi arızi kaynaklarla sağlanması karşısında esas faaliyet zararlarını azaltmaya dönük bir tasarruf ve verimlilik planı uygulamaya konmuş mudur?
Kurum bünyesinde dışarıda sigorta yaptırmayarak oluşturulan İş Sigorta Fonu’nda 44,1 milyon lira birikmiş prim yer almaktadır. Sayıştayın bu fonun nakdi bir karşılığı olmadığı, olası bir hasarda nakit imkânı sunmadığı ve bilançoyu sanal büyüttüğü yönündeki uyarısına istinaden söz konusu hesapların tasfiyesi yapılmış mıdır?
Kuruluşun yüzde 82 oranla hissedarı olduğu yurt dışı bağlı ortaklığı Kıbrıs Türk Denizcilik Limited Şirketinin 2024 yılı dönem zararının 61 milyon lira seviyesine ulaşmasının sebepleri nelerdir? Bu iştirakin mali yapısını iyileştirmeye yönelik bir rehabilitasyon programı uygulaması var mıdır?” diye sordu.
