Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi’nde yürütülen kazılarda, milattan önce 6900-6800 yıllarına tarihlenen yaklaşık 5 metrekarelik madencilik işliği ortaya çıkarıldı.
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında yürütülen kazılarda, madencilik işliği yerleşmenin batı kesiminde açığa çıkarıldı. Yaklaşık 5 metrekarelik alanı kapsayan işliğin çevresinde en az 6 dikme deliği, merkezinde ise taş döşemeli çalışma alanı tespit edildi. Dikme delikleri, çalışma alanının üzerinin bir gölgelikle örtülmüş olabileceğini ve üretim mekanının bilinçli biçimde düzenlendiğini göstermesi bakımından önem taşıyor. İşliğin merkezinde 18, işlik ve yakın çevresinde ise yaklaşık 24-25 malakit örneği bulundu.
Çalışmaların daha geniş bir alanda sürdürülmesiyle bu sayı 42’ye çıktı. Buluntular arasında ham malakit parçalarının yanı sıra yarı işlenmiş ve işlenmiş malakitler, bakır boncuklar ve çeşitli bakır nesneler yer aldı.
İşlenmiş ürün izleri
Yapılan çalışmalarda elde edilen buluntular ham maddeden yarı mamul ve işlenmiş ürüne kadar farklı üretim aşamaları tespit edildi. Bu durum Çayönü Tepesi’nde madenciliğin yalnızca ham madde temini veya kullanımından ibaret olmadığını ortaya koydu. Yeni veriler uzmanlaşmış üretim faaliyetlerinin belirli çalışma alanlarında gerçekleştirildiğini de gösterdi.
Çayönü Kazı Tepesi’nin en önemli buluntuları
2026 yılı kazıları ile yerleşmenin kültürel sürekliliğine ilişkin yeni veriler de ortaya çıktı. Batı alandaki çalışmalarda Çanak Çömlekli Neolitik Dönemi’n erken aşamalarından Proto-Hassuna kültürüne ait nitelikli çanak çömlekler tespit edildi. Yaklaşık milattan önce 6800-6600 yıllarına tarihlenen buluntuların kesin kronolojisinin devam eden Karbon-14 ve diğer arkeometrik analizlerle daha ayrıntılı biçimde ortaya konulması planlanıyor. Üretim alanının mimari olarak tanımlanabilmesi, ham madde ile farklı üretim aşamalarındaki malzemelerin aynı bağlamda ele geçmesi ve işliğin bütüncül olarak belgelenebilmesi nedeniyle keşif, 2026 yılı Çayönü Tepesi kazı sezonunun en önemli buluntularından biri olarak değerlendiriliyor.
“Geçmişin izlerini geleceğe taşımaya devam ediyoruz”
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, çalışmalara ilişkin sanal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Çayönü Tepesi’nde insanlık tarihinin en erken üretim teknolojilerine ışık tutan önemli bir keşfi daha gün yüzüne çıkardık. Diyarbakır’ın Ergani ilçesinde yürüttüğümüz 2026 yılı kazılarında, M.Ö. 6900-6800 yıllarına tarihlenen yaklaşık 5 metrekarelik bir madencilik işliği ortaya çıkarıldı. İşlikte ham ve yarı işlenmiş malakitler, işlenmiş malakit örnekleri, bakır boncuklar ve bakır nesneler ile taş döşemeli çalışma alanı tespit edildi. Çayönü’nde bakır ve malakit kullanımının izleri M.Ö. 9100’lere kadar uzanıyor. Yeni keşif, burada madencilik geleneğinin yaklaşık 2 bin yıl boyunca sürdüğünü ve uzmanlaşmış üretim faaliyetlerinin belirli çalışma alanlarında gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor. Yerleşik yaşamdan tarıma, mimariden zanaat uzmanlaşmasına uzanan büyük dönüşümlerin izlerini taşıyan Çayönü Tepesi’nde geçmişin izlerini bilimsel kazılarla geleceğe taşımaya devam ediyoruz.” ifadelerini kullandı.
