Ekonominin pek çok yerinde endeksler vardır, borsa da bunlardan biridir (diğerleri ile ilgili de yazı yazabilirim ileride). Borsadaki endekslerin ne olduğu ve anlamları bazen son derece önemli olabilmektedir. Çünkü hissesini almak istediğiniz şirketin hangi alanda faaliyet gösterdiği, piyasa değeri ve işlem hacmi bu endeksler sayesinde daha anlaşılır olmaktadır.
İşte endeksler ve anlamları:
Bist100 (XU100): Piyasa değeri ve işlem hacmi açısından borsa İstanbul’daki en büyük 100 şirketi (hisse senedini) içeren ve en meşhur olan endekstir. Genelde küçük yatırımcının buradaki hisse senetlerinde al-sat işlemi yapması önerilir çünkü buradaki hisselerin hacmi büyük olduğu için kolay kolay manipülasyon yapılamaz.
Bist30 (XU030): Bist100’e benzer şekilde bu endeks de en büyük 30 şirketi içerir piyasa değeri ve işlem hacmi açısından.
Bist50 (XU050): Benzer şekilde bu endekste de en büyük 50 şirket mevcuttur.
Bist 100-30 (XYUZO): Bist 100’de yar alan ama Bist 30’da yer almayan 70 hisseden oluşur.
Bist Tüm (XUTUM): Borsa İstanbul’da yer alan yatırım ortaklıkları hariç tüm hisse senetlerinin bulunduğu endekstir.
Bist tüm-100 (XTUMY): Bist 100’de yer almayan şirketler bu endekste bulunmaktadır.
Bist menkul kıymet yatırım ortaklıkları (XYORT): Yatırım Ortaklıklarının hisse senetlerinden oluşan endekstir.
Bist Teknoloji (XUTEK): Teknoloji hisselerini içeren endekstir. Özellikle teknoloji alanında faaliyet gösteren şirketlere yatırım yapmak isteyen vatandaşların bu endekse bakmasında fayda var.
Bist Sınai (XUSIN): Sanayi şirketlerini içeren Bist Sınai en önemli endekslerden birisidir. Türkiye’deki önemli sanayi kuruluşlarının yer aldığı bu endekste beyaz eşya üreticilerinden, kimya sektörüne kadar pek çok kurum mevcuttur.
Bist Mali (XUMAL): Bu endeks holdingler, yatırım ortaklıkları, sigorta şirketleri ve bankalar gibi mali yönü ağır basan hisseleri içerir.
Bist ulaştırma (XULAS): Ulaştırma hisselerini içeren bir endekstir.
Bist hizmetler (XUHIZ): Hizmetler sektöründe faaliyet gösteren (enerji, turizm, perakende, gayrimenkul, havacılık, sağlık, gazetecilik gibi) şirketler bu endekste yer almaktadır.
Bist turizm (XTRZM): Turizm şirketlerini barındıran endekstir.
Bist Temettü (XTMTU): Temettü dağıtımları da hisse seçimlerinde etkili olan bir faktördür. Şirketlerin temettü dağıtma sebepleri ayrı bir yazının sebebi (temettü emekliliği kavramı da başka bir yazının konusu). Bist temettü endeksi de son 3 yıl içinde nakit temettü vermiş olan hisseleri içerir.
Bist temettü 25 (XTM25): Bist temettü 25 endeksi de temettü verimlerine göre büyükten küçüğe göre ilk 2/3’te olan ve piyasa değeri en büyük 25 paydan oluşur. Borsa İstanbul’un resmi sayfasında temettü veriminin hesaplaması şu şekilde verilmiştir:
Temettü verimi= (ödenen temettü – Sermaye arttırım tutarı)/Piyasa değeri
Bist tekstil deri (XTEKS): Tekstil sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin bulunduğu endekstir.
Bist Ticaret (XTCRT): Pazarlama, perakende gibi sektörlerde faaliyetlerini gösteren şirketlerin hisseleri bu endekste yer alır.
Bist Taş Toprak (XTAST): Çimento başta olmak üzere yapı malzemeleri üreten şirketler bu endekste yer almaktadır.
Bist Tekirdağ (XSTKR), Bist Konya (XSKON), Bist Kocaeli (XSKOC), Bist Kayseri (XSKAY), Bist İzmir (XSIZM), Bist İstanbul (XSIST), Bist Denizli (XSDNZ), Bist Bursa (XSBUR); Bist Balıkesir (XSBAL), Bist Adana (XSADA), Bist Ankara (XSANK), Bist Antalya (XSANT): Bu endeksler bahsi geçen şehirlerde en az 5 tane şirket olması gerekiyor ve bu beş şirketin içerisinde üretim yapanların üretimlerinin yarısı ve hizmet sunanların da faaliyet gelirlerinin yarısının bu şehirlerde olması lazım. Eğer herhangi bir ilde gelirin ya da üretimin yarısı elde edilmiyorsa şirketin merkezinin yer aldığı il baz alınmaktadır.
Bu endeksin önemi şudur: Eğer ki bir şehirle ilgili bir beklentiniz varsa; mesela Denizli şehrindeki üreticilere vergi muafiyeti gelmesini bekliyorsanız (bu sadece bir örnek, geleceği için söylemiyorum) bu Denizli menşeli firmalar için olumlu bir haber olacağı için siz de bu endeksteki hisselere yönelebilirsiniz.
Bist Spor (XSPOR): Spor alanında faaliyet yürüten, şu an için spor kulüpleri, şirketler buradadır.
Bist Sigorta (XSGRT): Sigortacılık faaliyetleri ile uğraşan hisseler bu endekstedir.
Bist Metal eşya makine (XMESY): Beyaz eşya, enerji yapı malzemeleri, metal eşyaların üreticileri bu endekste yer alır.
Bist Metal Ana (XMANA): Demir döküm, çelik gibi metal üreticilerinin hisseleri bu endekste yer almaktadır.
Bist Madencilik (XMADN): Madencilik hisseleri bu endekstedir.
Bist kurumsal yönetim (XKURY): Borsada işlem gören ve kurumsal yönetim ilkelerinde 10 üzerinden en az 8 (her alanda en az 7 alması gerekiyor aynı zamanda) almış olan şirketler bu endekste yer alır.
Bist Kimya Petrol Plastik (XKMYA): Kimya ve petrokimya alanlarında faaliyet gösteren şirketler bu endekste yer almaktadır.
Bist Orman Kağıt Basım (XKAGT): Ambalaj, mobilya, kağıt ve karton benzeri malzemeler imal edip satan firmaların hisseleri bu endekste yer almaktadır.
Bist inşaat (XINSA): Yapı ve mühendislik hisseleri bu endekste yer almaktadır.
Bist İletişim (XILTM): Turkcell ve Türk Telekom bu endekste bulunmaktadır. Adında da belli olduğu gibi iletişim hisseleri buradadır.
Bist holding ve Yatırım (XHOLD): Holding ve Yatırım ortaklıklarının bulunduğu endekstir.
Bist Halka Arz (XHARZ): Son 2 yıl içerisinde halka arz olmuş şirketlerin bulunduğu endeks burasıdır.
Bist Gayrimenkul Y.O. (XGMYO): Gayrimenkul yatırım ortaklıkları bu endekste bulunur.
Bist Gıda İçecek (XGIDA): Gıda üretim, işleme ve perakende şirketleri bu endekste bulunmaktadır.
Bist Finansal Kiralama Faktöring (XFINK): Faktöring, leasing gibi finansal işlemleri yapan şirketler bu endekste yer alır.
Bist elektrik (XELKT): Enerji üretim ve dağıtım hisseleri bu endekste yer almaktadır.
Bist bilişim (XBLSM): Elektronik ve yazılım alanında faaliyet gösteren firmaların yer aldığı endeks burasıdır.
Bist banka (XBANK): Bankalar bu endekste bulunmaktadır.
Bist Yıldız (XYLDZ) ve Bist Ana (XBANA): Buradaki hisseler Yıldız pazarda mı ana pazarda mı al-sat yapılıyor bunu gösterir. Çok önemli mi? Bence pek değil.
Bist geri alım (XUGRA): Genellikle geri alım yapan hisselerin bulunduğu endekstir. Bir hissenin geri alım yapıp yapmadığını, ne sıklıkla yaptığını bu endeks sayesinde belirleyebilirsiniz.
Bist Katılım endeksleri (XK100, XK050, XK030, XKTUM): Buradaki hisseler katılım esaslarına uygun olan hisselerdir.
Bist Sürdürülebilirlik endeksleri (XUSRD, XSD25): Kurumsal sürdürülebilirlik ilkelerine uygun bulunan hisselerin yer aldığı endekslerdir. XUSRD’de (Sürdürülebilirlik endeksinde) yer almak için Borsa İstanbul’un sitesinde belirttiği şartlar şunlardır:
- Genel Sürdürülebilirlik Notu 50 veya üzerinde,
- Her bir ana başlık notu 40 veya üzerinde,
- Kategori notlarından en az 8’i 26 veya üzerinde
olmalıdır.
BIST Sürdürülebilirlik 25 Endeksi (XSD25) için ise şu kriterler göz önünde bulundurulmaktadır:
- Genel Sürdürülebilirlik Notu 70 veya üzerinde,
- Her bir ana başlık notu 60 veya üzerinde,
- Kategori notlarından en az 8’i 50 veya üzerinde
olan şirketlerin payları arasından İşlem Hacmi ve Piyasa Değeri en yüksek 25 hisse belirleniyor ve bu endekse konuluyor.
Sürdürülebilirlik endeksleri özellikle uzun vadeli yatırımcılar için genellikle önemli olmaktadır.
Borsa İstanbul’daki endeksler bu şekildeydi. Bunların haricinde de birkaç endeks daha var ancak o endeksleri genelde üst düzey profesyoneller kullanıyor. Dolayısıyla onlara girmeyeceğim.
