Beyin kimyasalları beyindeki sinirlere sinyal göndererek, duygularımızı belirlemektedir.
Genelde insanlar beynin ruh halini etkilediğini biliyor fakat bunun tam olarak nasıl olduğu konusunda bilgi düzeyleri eksik kalmaktadır. Bilim insanları beyin fonksiyonlarının duygusal sağlıkla bağlantısını keşfetmeye ve öğrenmeye devam ediyor. Beyin kimyasalları duygusal sağlıkta kritik bir role sahip.
Beyin kimyasalları beyindeki sinirlere sinyal göndererek, duygularımızı belirlemektedir. Mutluluk hormonlarının salınımı ve etkisini artırmanın kolay bir yolu mevcut. Beyin kimyasallarının sinyalleriyle, küçük eylemler ruh halini, enerjiyi ve ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. (1)
Beyin Kimyasalları
Herhangi bir anda beyinde milyonlarca hatta milyarlarca kimyasal reaksiyon gerçekleşir. Ruh halini, algıyı ve daha fazlasını etkileyen bir dinamik sistem oluşur.
Nörotransmittler, nörondan nörona mesaj gönderen kimyasallardır. Nöronlar ya da diğer ismiyle sinirler, beyinde mesaj gönderip almak için görevlidir.
Beyin kendisiyle, elektriksel ve kimyasal sinyallerin sinirler içerisinde ve arasında iletişime izin verir ve bu şekilde iletişim kurar.
Nörotransmittler, uyarıcı ve engelleyici olarak iki kategoriye ayrılır.
- Uyarıcı nörotransmittler, beyin aktivitesini uyarmak için,
- Engelleyici nörotransmittler ise kimyasal reaksiyonları yavaşlatmak için çalışır.
Beyin Kimyasallarının Türleri ve Çeşitleri
Dopamin, oksitosin, serotonin ve endorfinler beyindeki kimyasal ağ için önemlidir. Kimyasal ağı anlamak içinse bu kilit oyuncular hakkında bilgi sahibi olmak önemlidir. Beyin kimyasallarının ruh hali üzerinde önemli etkileri vardır. Dopamin, oksitosin, serotonin ve endorfin hormonları zihinsel, fiziksel ve duygusal sağlıkta önemlidir. (2)
Mutlu, güvende, gururlu hissettiğimizde vücudumuz, mutluluk hormonlarının salınımını arttırır. (3)
Dopamin
Beyindeki ödül mekanizmasını destekleyerek, nasıl hissettiğimiz, hareket ettiğimiz ya da yemek yediğimiz gibi günlük davranışlarda önemli bir rol oynar. Dopamin hormonu yerine “iyi hissetme hormonu” olarak da karşımıza çıkabilir.
Zevk ya da ödül anlarında, dopamin hormonunu aceleye getirirken, dopamin seviyesi düşük olduğunda ise birey kendisini çaresiz hisseder ve motivasyonu düşer.
Dopamin, beynin ödül sistemiyle güçlü bir şekilde bağlantılıdır. Bu hormon motivasyon duygularını teşvik etmekte ve öğrenmeyi düzenlemektedir.
Araştırmalar dopamin hareketini biliş ve zamanlama üzerindeki davranışsal etkilerle ilişkilendirir. Görev sonunda, bir iltifat ya da küçük zaferler kutladıktan sonra dopamin hormonunun salgılanması artar.
Oksitosin
Oksitosin, sosyal bağ ve cinsel hazzın pek çok alanında rol oynar. Bu yüzden bu hormona “aşk hormonu “da denir. Oksitosin(4) üretiminin etkileriyle kortizon(5) salınımının etkileri birbirinin tam tersi şeklindedir(6). Oksitosin üretimiyle birey kendini daha sakin ve güvende hissetmektedir.
Yapılan araştırmalar sonucunda oksitosin hormonun güçlü olduğu zamanlar da toplum yanlısı davranışların ve toplumsal bağların güçlendiği sonucuna varılmıştır. Sosyal etkileşimler sonucunda oksitosin hormonunun salgısı artmaktadır. Birey bu artışın sonucunda da sosyalleşmek istemektedir. (7)
Oksitosin hormonu ayrıca strese karşı verdiğimiz tepkileri de düzenlemektedir. Strese karşı daha sağlıklı tepkiler vermeye yardımcı olmaktadır.
Serotonin
Serotonin, bir takım nöropsikolojik süreçte rol oynar. Aynı zamanda serotonin hormonu, ruh halini, enerji dengesini, motor fonksiyonlarını, ağrı algısını, iştahı ve kardiyovasküler fonksiyonu düzenlemek için çalışmaktadır. (8)
Serotonin üzerinde yapılan araştırmalarda nörotransmitler, davranış, ruh hali, hafıza gibi pek çok önemli aktivitenin düzenlenmesinde rol aldığı kanıtlanıyor. Bu nedenle serotonin hormonu majör depresif bozukluk, TSSB, anksiyete, agresif davranış, panik bozukluk ve obsesif-kompulsif bozukluk gibi rahatsızlıklarda birincil tedavi olarak kullanılmaktadır. (9)
Endorfinler
Endorfinler, “opiat peptidler” olarak bilinen kimyasal madde grubuna aittir. Endorfinler de enkefalinler, dinorfinler gibi zevk, cinsellik ve ağrı kesici duygularla ilişkilidir. (10)
Endorfinler, mutluluk duygusuyla birlikte esenlik duygusunu da teşvik eder. Duygusal ve fiziksel acı, risk alma davranışları ve artan bağımlılık riski düşük endorfin seviyesiyle ilgilidir.
Endorfinler, reçeteli anti-anksiyete ilaçları ve opiyatlarla pek çok ortak noktası olan doğal opiyat peptit kimyasalı olarak hizmet etmektedir. Araştırmalar, bu beyin hormonlarının salgılandığında ağrıyı yönetmeye yardımcı olduğunu ve bir öfori yani abartılı mutluluk duygusu sağladığını bunun sonucunda da zevk duygularını teşvik ettiğini göstermektedir. (11)
Mutluluk Hormonlarını Nasıl Artırabiliriz?
Sağlıklı besinler tüketilmeli
Besleyici yiyecekler yiyerek dopamin gibi mutluluk hormonlarının üretimini teşvik etmektedir. Bazı gıdalara bu yüzden “beyin gıdaları” denir. (12) Beyin gıdaları, nörotransmitterlerin salgılanmasına yardımcı olmaktadır.
Mutlu hormonlarınız için en iyi yiyeceklerden bazıları şunlardır:
- Kaliteli protein
- Fasulyeler
- Fındık
- Tohumlar
- Sağlıklı yağlar
- Antioksidan meyve ve sebzeler
Evcil Hayvanınıza Zaman Ayırın
Bir evcil hayvan ile ilgilenmek beyin hormonlarını özellikle de “aşk hormonu” olarak da bilinen oksitosini artırabilir. Bir hayvanı, okşamak ya da etrafta oynatmak bireyin kendi ruh hali ve esenliği için faydalıdır. (13)
Birine Sarılın
Sarılmak rahatlık, beraberlik ve neşe duygularını hissettirir. (14)
İnsanlar günde birkaç defa sarılmaktan fayda sağlar. Uzun süreli sarılma, aşk hormonunu harekete geçirir.
Açık Havada Yürüyüş Yapın
Dışarıda yürümek sağlık için oldukça faydalıdır. Açık havada yürümek bireye barış ve rahatlama getirirken, ruh halini, enerji seviyesini, ağrı algınızı düzenleyen serotonin hormonunun salgılanmasını teşvik eder. (15)
Egzersiz
Egzersiz ya da herhangi bir fiziksel aktivite, serotonin seviyesinde artışa neden olur. Koşma, yüzme, bisiklete binme, ağırlık kaldırma ya da yoga yapmak gibi aktivitelerle bu hormonun salgılanmasına yardımcı olabilirsiniz. (16)
Vücudu hareket ettirerek, kanınızın pompalanmasını sağlamak, enerjik ve daha iyi bir ruh halinde hissetmeye katkı sağlar.
Birine İltifat Edin
Birine iltifat etmek gibi küçük jestler, oksitosin salınımını artmasına yardımcı olur ve sevildiğinizi, affedildiğinizi, korunduğunuzu ve güvende olduğunuzu hissettirir.
Arkadaşlarınıza Şaka Yapın
Gülmek, zevk, motivasyon ve sosyal bağlantı ile ilişkili hormon olan endorfini harekete geçirir. Arkadaşlarınızla şakalaşmak, ruh halinize iyi geleceği gibi aynı zamanda da ağrıyı hafifletmeye de yardımcıdır.
Komedi İzleyin
Komedi izlemekte endorfin salınımının artmasına yardımcı olur. Attığınız her kahkaha endorfini artıracak ve üzüntü gibi olumsuz duygularınızın iyileşmesine yardımcı olacaktır.
Ellerinizi Tutun
El ele tutuşmak aşk hormonunun (oksitosin) salınımına yardımcı olurken beraberlik duygularına da neden olur.
Oksitosin ayrıca bireyin kendini güvende hissetmesini, mutlu hissetmesini ve vücudun stresle sağlıklı bir şekilde başa çıkmasını sağlar.
Nezaket Gösterin
Küçük nezaket eylemleri mutluluk ve barış duygusuna rol açabilir. Nedeni ise oksitosin ve depomin gibi hormonların çalışmasına yardımcı olmasıdır. (17)
Bir yabancı için kapı tutmak, bağış toplama etkinliğinde faydalı olmak, iş ya da okul arkadaşınıza gülümsemek gibi basit şeyler yapabilirsiniz.
Güneşte Vakit Geçirin
Güneşte vakit geçirmek beyindeki serotonin kimyasalını artırmaya yardımcı olur. (18)
Serotonin ruh halini, hafızayı, sindirimi ve yara iyileştirmeyi hızlandırır. Bu yüzden günlük güneş ışı dozunuzu almayı unutmayın.
Masaj Alın
Dokunma hissi oksitosin hormonunu artırır ve daha az stres yaşamanıza yardımcı olur. Böylece huzurlu hissetmenizi sağlar. Profesyonel olarak yapılan bir masaj, genel zindeliği artırmada harika bir yoldur.
Masaj terapisi mutluluk hormonlarını artırır ve bağışıklık sistemini güçlendirir. (19)
Bir Görevi Tamamlayın
Bir görevi tamamladığınızda hissettiğiniz başarı duygusu, heyecan ya da biraz sıcaklık ödül merkezinin harika bir iş çıkardığını, dopamin artışının olduğunu gösteriyor. Tamamladığınız bir görevi birkaç saniye kutlayın ve nörotransmitterlerin çalıştığına tanık olun.
Riskler ve Yan Etkiler
Yukarıda önerdiğimiz eylemler beyin kimyasallarını artırmanın doğal ve kolay bir yoludur. Daha iyi bir ruh hali ya da daha fazla mutluluğu teşvik etmek için bu önermeleri yapmanın hiçbir risk ya da yan etkisi yoktur.
Bu eylemleri deneyip hala ruh sağlığınızı olumlu etkilenmediğini hissediyorsanız bir uzmana başvurun.
Nörotransmiterler, bir sinirden diğerine mesaj gönderen beyin kimyasallarıdır. Milyonlarca hatta milyarlarca mesaj herhangi bir anda beyninize ulaşır.
Beyin kimyasallarının ya da mutluluk hormonlarının salınımını ruh haliniz, algınız, enerjiniz, sindiriminiz ve daha fazlası üzerinde önemli bir etkisi vardır.
Arkadaşlarınızla gülmek, el ele tutuşmak, sağlıklı bir yemek yemek, açık havada yürümek gibi basit hareketlerle doğal olarak artırabileceğiniz mutluluk hormonlarının (serotonin, dopamin, oksitosin, endorfin) artmasına yardımcı olacaktır.
