Ankara'nın Çubuk ilçesindeki 2 bin yıllık Roma dönemini ait Melikşah Hamamı, 3 yıldır süren kazılarla gün yüzüne çıkarıldı.
Kazılarda Osmanlı, Geç Roma ve Selçuklu dönemine tarihlenen seramikler bulundu. 1933 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’nün de ziyaret ettiği hamamın, kazı çalışması tamamlanıp, restore edilmesinin ardından turizme kazandırılması hedefleniyor.
Çubuk'ta yaklaşık 2 bin yıllık geçmişe sahip Melikşah Hamamı, 1974 yılına kadar bölge halkı tarafından kullanıldı. Hamam, o yıldan sonra suyun çekilmesiyle birlikte kaderine terk edildi. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ve Çubuk Belediyesi iş birliğinde, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nden alınan izinle 3 yıl önce hamamda kazı çalışmaları başlatıldı. Geçmişte şifa merkezi olarak da kullanılan tarihi yapıda ilk yıl yapılan kazılarda hamamın havuz kısmı ve diğer alanları temizlendi.
Geçen yıl yapılan kazılarda yapıda Osmanlı dönemine ait seramikler gün yüzüne çıkarıldı. Bu yıl ise Geç Roma döneminin yanı sıra Selçuklu ve Erken İslami döneme tarihlenen seramikler, yüzük ve çivi gibi buluntulara ulaşıldı.
Atatürk Tarihi Yapıyı Gezmiş
Roma dönemine ait hamamı, Mustafa Kemal Atatürk de 1933 yılında İsmet İnönü ile birlikte Melikşah köyünü ziyareti sırasında gezdi. Atatürk'ün hamamı incelerken çekilen fotoğraflarına TRT arşivinden ulaşıldı. Kazı çalışmalarının tamamlanmasının ardından yapının ayağa kaldırılıp ilk kullanımındaki görünümüne kavuşturulması, sıcak suyun yeniden akıtılması, ışıklandırma ve çatı uygulamalarıyla koruma altına alınması planlanıyor. Kazılarda ortaya çıkarılan eserlerin de Atatürk'ün hamam ziyaretine ait fotoğraflarla birlikte sergilenmesi amaçlanıyor.
Roma Dönemi Mimari Özellikleri Taşıyor
Kazı Başkanı Doç. Dr. Yusuf Albayrak, yapının 1974 yılına kadar köylüler tarafından aktif olarak kullanıldığını belirterek, "Köyün ileri gelenleri, yaşlı amcalar bizimle sohbetlerinde 1974 yılına kadar burada yüzdüklerini, sıcak suyun çıktığını ve kanallar aracılığıyla eğlendiklerini anlatmaktadır. Fakat 1974 yılında daha aşağı bir alanda sondaj açılması nedeniyle sıcak su buradan çekilmiş ve hamam kaderine bırakılmış. Yaklaşık 50 yıl boyunca çalı çırpı içinde kalan, yan duvarları çöken yapı tamamen görünmez hale gelmişti. Çalışmalara ilk başladığımızda öncelikle hamamın altıgen havuz kısmını temizledik. Çıkan büyük blokları tasnif ettiğimizde buranın net bir şekilde Roma dönemi mimari özellikleri taşıdığını gördük" dedi.
Arkeolojik Veri Yönünden Zayıf
Yapının aralıksız olarak kullanılmasının arkeolojik veri açısından durumunu değerlendiren Doç. Dr. Albayrak, "Bizim dezavantajımız şu; eğer bu hamam Roma döneminden sonra terk edilip üzeri toprakla kapansaydı, o döneme ait çok daha fazla buluntu elde edebilirdik. Ancak 2000 yıl boyunca hiç terk edilmeden, aralıksız 1974'e kadar kullanıldığı için maalesef arkeolojik veri yönünden zayıf kalmaktadır. Ama yine İslami döneme ait Erken Osmanlı diyebileceğimiz seramiklerimiz, yine yüzük buluntularımız, çivi buluntularımız vardı. Özellikle Geç Roma dönemine ait, üzerinde bezemenin olduğu bir seramik bizim tarihlendirmemize oldukça yardımcı olmuştur.
Hamam ilk yapıldığında tek kubbeli, üzeri örtülü ve etrafı kapalı bir hamam olmalıydı. Ama maalesef geçen yıllarda çatı çöktü, yan duvarlar çöktü ve hamam işlevini kaybettikten sonra zaten kaderine terk edildi” ifadelerini kullandı.
Amacımız Ticari Değil, Turistik
Gelecek dönem planlarında hamam çevresini jeoradar çalışmalarıyla tarayarak başka bölümlerin olup olmadığını tespit etmeyi hedeflediklerini söyleyen Albayrak, "Ödeneğimiz az olduğu için çalışmalarımız sınırlı ve yavaş gidiyor. Umarım burayla ilgilenen biri olup ödeneğimiz arttığı zaman bizim amacımız fazla iş gücüyle hamamın diğer bölümlerinin olup olmadığını, o dönemde buraya tedaviye gelen insanların nerede konakladığını ya da günübirlik bir turizm merkezi olduğunu bunları ispatlamak istiyoruz. Tabii bunun için de ödenek bekliyoruz. Amacımız ticari değil, turistik amaçlı. Burada sıcak suyun akışını sağlayarak, ışıklandırma ve bir çatı projesiyle hamamımızı koruma altına almak amacımız. Ayrıca köy içindeki bahçe duvarlarında hamamdan gittiğini düşündüğümüz bloklar da var. Köyde bir bina yaparak tüm buluntuları orada sergilemek ve turizme katkı sağlamak istiyoruz" diye konuştu.
Albayrak, Atatürk'ün 1933 yılında İsmet İnönü ile birlikte Melikşah Köyü'nü ziyareti sırasında hamamı ziyaret ettiğini anlatarak, "Hamamın havuz kısmında çekilmiş fotoğrafları bulunmakta, ziyaret etmişler. Termal ve sıcak su tedavilerinin önemini, o dönemde Atatürk’ün burayı bizzat ziyaret etmesiyle bir kez daha görmekteyiz" dedi.
