Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05’te İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda hayata gözlerini yumdu.
Aradan geçen 88 yıla rağmen milyonlarca vatandaş, her 10 Kasım’da aynı saatte saygı duruşunda bulunarak Atatürk’ü anıyor. Peki, 09.05 neden bu kadar önemli? Atatürk’ün son saatlerinde Dolmabahçe Sarayı’nda neler yaşandı? Doktorların hazırladığı raporlarda hangi bilgiler yer aldı? İşte 10 Kasım 1938’in tarihî ayrıntıları…
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, Kurtuluş Savaşı’nın Başkomutanı ve ilk Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ölümünün 88’inci yıl dönümünde saygı, özlem ve minnetle anılıyor. 10 Kasım 1938’de İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda yaşamını yitiren Atatürk’ün vefatı, yalnızca Türkiye’de değil, dünyanın birçok ülkesinde de yankı uyandırdı.
Her yıl 10 Kasım sabahı saatler 09.05’i gösterdiğinde Türkiye genelinde sirenler çalıyor, vatandaşlar bulundukları yerlerde saygı duruşuna geçiyor. Trafikteki araçlar duruyor, meydanlarda ve okullarda anma törenleri düzenleniyor.
Bu anlamlı geleneğin arkasında ise Atatürk’ün hayatını kaybettiği 10 Kasım 1938 sabahına uzanan tarihî bir gerçek bulunuyor.
ATATÜRK NEDEN SAAT 09.05’TE ANILIYOR?
Atatürk’ün her yıl 10 Kasım’da saat 09.05’te anılmasının nedeni, vefatının resmî kayıtlara bu saatle geçmiş olması.
Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybetti.
Atatürk’ün tedavisini yürüten doktorların hazırladığı resmî tutanakta, sağlık durumunun 9 Kasım gecesinden itibaren giderek ağırlaştığı ve 10 Kasım sabahı saat 09.05’te derin koma halinde yaşamını yitirdiği belirtildi.
Bu nedenle 09.05, Türkiye’de Atatürk’ün anıldığı sembolik bir zaman dilimine dönüştü.
Her yıl aynı saatte gerçekleştirilen saygı duruşu, Cumhuriyetin kurucusunun hatırasını yaşatmayı ve gelecek nesillere aktarmayı amaçlıyor.
10 KASIM 1938’DE DOLMABAHÇE SARAYI’NDA NELER YAŞANDI?
Atatürk’ün yaşamının son günleri, İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda doktorların yakın gözetimi altında geçti.
1937 yılının sonlarına doğru sağlık sorunları belirginleşen Atatürk’ün, 1938 yılında karaciğer rahatsızlığı nedeniyle tedavisi yoğunlaştı.
Hastalığının ilerlemesine rağmen devlet meseleleriyle ilgilenmeye devam eden Atatürk, özellikle Hatay meselesini yakından takip etti.
Sağlık durumunun ağırlaşması üzerine 25 Temmuz 1938’de Savarona Yatı’ndan Dolmabahçe Sarayı’na geçti.
Sarayda Türk ve yabancı doktorlar tarafından tedavi edilen Atatürk’ün sağlık durumu, son aylarda kamuoyunun da yakından takip ettiği konular arasında yer aldı.
Ancak uygulanan tedavilere rağmen hastalığının ilerlemesi durdurulamadı.
ATATÜRK’ÜN SON GÜNLERİ: 8 KASIM’DA KOMAYA GİRDİ
Atatürk, 17 Ekim 1938’de ağır bir koma geçirdi. İki gün sonra komadan çıkmasına rağmen sağlık sorunları devam etti.
7 Kasım’da karın bölgesinde biriken sıvının alınmasına yönelik tıbbi müdahale gerçekleştirildi.
8 Kasım 1938’de ise yeniden ağır komaya girdi.
Atatürk, bu ikinci komadan çıkamadı.
Doktorlar, Dolmabahçe Sarayı’nda Atatürk’ün sağlık durumunu sürekli takip ederken gelişmeler Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği aracılığıyla kamuoyuna duyuruldu.
9 Kasım’da yayımlanan sağlık bültenleri, durumunun giderek ağırlaştığını ortaya koydu.
9 KASIM 1938’DE DOKTORLARIN YAYIMLADIĞI SON RAPORLAR
Atatürk’ün vefatından bir gün önceki sağlık durumu, dönemin Anadolu Ajansı bültenlerinde ayrıntılı biçimde yer aldı.
9 Kasım sabahı saat 10.00’da yayımlanan bilgilendirmede, Atatürk’ün geceyi rahatsız geçirdiği ve sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu açıklandı.
Bültende vücut sıcaklığının 36,8 derece, nabzının dakikada 128 ve solunum sayısının 28 olduğu belirtildi.
Aynı gün saat 20.00’de yayımlanan açıklamada ise Atatürk’ün günü yorgun ve dalgın geçirdiği ifade edildi.
Bu bültende vücut sıcaklığının 37,6 derece, nabzının 124 ve solunum sayısının 40 olduğu kaydedildi.
Gece saat 24.00’te yayımlanan son sağlık bilgilendirmesinde durumunun daha da ağırlaştığı belirtildi.
Atatürk’ün bilincindeki bozulmanın arttığı, nabzının 132’ye yükseldiği ve sağlık durumunun kritik aşamaya ulaştığı duyuruldu.
Bu açıklama, 10 Kasım sabahı yaşanacak acı gelişmenin habercisi oldu.
SAAT 09.05: ATATÜRK HAYATA GÖZLERİNİ YUMDU
10 Kasım 1938 Perşembe sabahı Dolmabahçe Sarayı’nda Atatürk’ün sağlık durumunu takip eden doktorlar, hastalığın son aşamasına ulaştığını belirledi.
Gece boyunca ağırlaşan Atatürk, saat 09.05’te yaşamını yitirdi.
Vefatının ardından doktorlar tarafından hazırlanan resmî tutanakla ölüm saati kayıt altına alındı.
Atatürk’ün hayatını kaybettiği haberi, hükümet tarafından yayımlanan açıklamayla Türk milletine duyuruldu.
1881 yılında Selanik’te başlayan yaşamı, 57 yaşında İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda sona erdi.
Cumhuriyetin ilanından yalnızca 15 yıl sonra yaşanan bu kayıp, Türkiye’de derin bir üzüntüye neden oldu.
ATATÜRK’ÜN ÖLÜM NEDENİ NEYDİ?
Atatürk’ün sağlık durumunun bozulmasında karaciğer rahatsızlığı belirleyici oldu.
1938 yılında yapılan tıbbi değerlendirmelerde Atatürk’ün siroz hastalığına yakalandığı tespit edildi.
Hastalığın ilerlemesiyle birlikte karın bölgesinde sıvı birikimi ve genel sağlık durumunda ciddi bozulmalar yaşandı.
Atatürk’ün ölümüne ilişkin tıbbi belgelerde karaciğer hastalığının yol açtığı ağır tabloya yer verildi.
Son döneminde doktorların gözetiminde tedavi edilen Atatürk, hastalığının ilerlemesi sonucunda 10 Kasım 1938’de hayatını kaybetti.
DOLMABAHÇE SARAYI’NDAKİ SAAT NEDEN 09.05’İ GÖSTERİYOR?
Dolmabahçe Sarayı’nın Atatürk’ün yaşamını yitirdiği odasında bulunan saat, Türkiye’nin yakın tarihinin en bilinen simgelerinden biri haline geldi.
Sarayın 71 numaralı odasındaki saat, Atatürk’ün ölüm saati olan 09.05’i gösteriyor.
Her yıl çok sayıda ziyaretçi, Atatürk’ün son günlerini geçirdiği bu odayı görmek ve Cumhuriyetin kurucusunu anmak için Dolmabahçe Sarayı’nı ziyaret ediyor.
09.05’i gösteren saat, Atatürk’ün vefat anısının yaşatılmasında güçlü bir sembol olarak öne çıkıyor.
10 KASIM 1938’DE TÜRKİYE’DE NELER OLDU?
Atatürk’ün vefat haberi, 10 Kasım sabahı yapılan resmî açıklamayla Türkiye’ye duyuruldu.
Cumhuriyetin kurucusunun hayatını kaybetmesi, ülke genelinde büyük üzüntü yarattı.
Dönemin basınında Atatürk’ün vefatı geniş yer bulurken, devlet yönetiminde Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması nedeniyle anayasal süreç işletildi.
11 Kasım 1938’de Türkiye Büyük Millet Meclisi, İsmet İnönü’yü Cumhurbaşkanı seçti.
Atatürk’ün cenaze töreninin hazırlanması ve naaşının Ankara’ya nakledilmesi için de çalışmalar başlatıldı.
ATATÜRK’ÜN NAAŞI DOLMABAHÇE SARAYI’NDA HALKIN ZİYARETİNE AÇILDI
Atatürk’ün Türk bayrağına sarılı naaşı, 16 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nın büyük tören salonunda hazırlanan katafalka yerleştirildi.
16-18 Kasım tarihleri arasında vatandaşlar, Atatürk’e son görevlerini yerine getirmek için saraya akın etti.
Binlerce kişi uzun kuyruklar oluşturarak Cumhuriyetin kurucusuna veda etti.
Dolmabahçe Sarayı’nda düzenlenen anma ve saygı törenleri, dönemin en büyük toplumsal yas görüntülerinden birine sahne oldu.
ATATÜRK’ÜN CENAZESİ ANKARA’YA NASIL GÖTÜRÜLDÜ?
Atatürk’ün naaşı, 19 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’ndan düzenlenen resmî törenle çıkarıldı.
Türk bayrağına sarılı tabut, tören alayı eşliğinde Sarayburnu’na götürüldü.
Buradan Zafer muhribine, ardından Yavuz zırhlısına nakledildi.
Deniz yolculuğunun ardından İzmit’e getirilen naaş, özel trenle Ankara’ya gönderildi.
20 Kasım 1938’de Ankara’ya ulaşan cenaze, devlet yetkililerinin katıldığı törenle karşılandı.
21 Kasım’da gerçekleştirilen törenin ardından Atatürk’ün naaşı, geçici istirahatgâhı olarak belirlenen Ankara Etnografya Müzesi’ne konuldu.
ATATÜRK ANITKABİR’E NE ZAMAN NAKLEDİLDİ?
Atatürk’ün naaşı, vefatından sonra yaklaşık 15 yıl boyunca Ankara Etnografya Müzesi’nde muhafaza edildi.
Cumhuriyetin kurucusu için yaptırılan Anıtkabir’in tamamlanmasının ardından nakil hazırlıkları gerçekleştirildi.
10 Kasım 1953 tarihinde düzenlenen büyük devlet töreniyle Atatürk’ün naaşı Etnografya Müzesi’nden Anıtkabir’e taşındı.
Böylece Atatürk, vefatının 15’inci yıl dönümünde ebedî istirahatgâhına defnedildi.
Anıtkabir, günümüzde her yıl milyonlarca kişinin ziyaret ettiği en önemli anma mekânlarından biri olmayı sürdürüyor.
10 KASIM’DA NEDEN SİRENLER ÇALIYOR?
Türkiye’de her yıl 10 Kasım saat 09.05’te düzenlenen saygı duruşu, Atatürk’ün ölüm anını anmak amacıyla gerçekleştiriliyor.
Ülke genelindeki törenlerde sirenler çalıyor, vatandaşlar iki dakikalık saygı duruşunda bulunuyor ve ardından İstiklal Marşı okunuyor.
Okullarda, kamu kurumlarında, meydanlarda ve çeşitli kuruluşlarda Atatürk’ü anma programları düzenleniyor.
Bu törenlerde Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı’ndaki liderliği, Cumhuriyetin kuruluşundaki rolü ve gerçekleştirdiği reformlar hatırlatılıyor.
09.05, böylece yalnızca tarihî bir ölüm saati değil, Türkiye’de ortak bir anma ve saygı anı olarak yaşatılıyor.
10 KASIM 2026: ATATÜRK’ÜN VEFATININ 88’İNCİ YIL DÖNÜMÜ
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 2026 Salı günü vefatının 88’inci yıl dönümünde anılacak.
1881’de Selanik’te dünyaya gelen, Millî Mücadele’ye önderlik eden ve 29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilanına öncülük eden Atatürk, Türkiye’nin modernleşme tarihinde belirleyici bir rol üstlendi.
Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda saat 09.05’te hayatını kaybetmesiyle başlayan anma geleneği, aradan geçen 88 yıla rağmen devam ediyor.
Her 10 Kasım sabahı saatler 09.05’i gösterdiğinde Türkiye, Cumhuriyetin kurucusunu bir kez daha saygıyla anıyor.
