Nesli tehlike altındaki deniz kaplumbağalarının mayıs ayından bu yana devam eden yuvalama sürecinde yavruların çıkış dönemi başladı. Akdeniz’deki en büyük yuvalama kumsalı olan Antalya Belek’te yavru carettaların yuvalarından çıkışı ve denizle buluşmasının heyecanı yaşanıyor.
Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin nesli tehlike altındaki türler listesindeki caretta caretta türü deniz kaplumbağalarının Akdeniz havzasındaki en büyük yuvalama kumsallarını, Türkiye’nin Akdeniz kıyıları oluşturuyor. Türkiye’de ise Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP), Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü sorumluluğunda toplam 21 yuvalama kumsalı bulunuyor. 29,5 kilometrelik uzunluğuyla Akdeniz Havzası ve Türkiye’nin en büyüğü olan Belek kumsalında her gün onlarca yavru deniz kaplumbağası yuvalarından çıkıp, Akdeniz’in mavi sularıyla buluşuyor.
32 Yıllık Proje
Antalya’nın Serik ilçesine bağlı Belek’te, 1994 yılından bu yana yürütülen caretta caretta türü deniz kaplumbağalarını koruma projesinde 32 yıl geride kaldı. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ve Belek Turizm Yatırımcıları Birliği’nin (Betuyab) desteğiyle Ekolojik Araştırmalar Derneği (Ekad) tarafından yürütülen projede bugüne kadar denize ulaştırılan yavru sayısı 1,5 milyonu aştı. Deniz kaplumbağalarının yumurtaları, hava sıcaklığına bağlı olarak 45-60 günlük kuluçka sürecinin ardından açılıyor.
100 Civarında Yuvadan Yavru Çıkışı Oldu
Caretta caretta yuvalarından yavru çıkışlarının yaklaşık 10 gün önce başladığını belirten Ekad Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, “Deniz kaplumbağalarının yuvalama sezonu her yıl mayıs ayında başlıyor. Şu anda Belek bölgesinde 2 bin 200 yuvayı geçtik. Bir taraftan yuvalardan yavru çıkmaya başlarken, diğer taraftan erişkin kaplumbağaların yuvalama süreci devam ediyor. Yuva sayısı bakımından muhtemelen 2 bin 500’ü de geçeceğiz. Şu ana kadar 100 civarında yuvadan yavru çıkışı oldu. Bu da 4-5 bin yavrunun denize ulaştığı anlamına geliyor” dedi.
Hem Yuva Hem Yavru Çıkış Dönemi
Şu an hem yuvalama hem de yavru çıkışının aynı anda olduğu dönemin yaşandığını dile getiren Dr. Canbolat, “Ergin bireylerin yuvalama süreci temmuz ayı sonlarına kadar devam ediyor. Yavru çıkışları temmuzun sonuna doğru artıyor. Yuvaların yapılması ise temmuzun sonuna doğru azalıyor. Hatta ağustosun başında birkaç tane oluyor, ondan sonra bitiyor. Yavru çıkış dönemi de eylül ayı sonuna kadar devam ediyor” diye konuştu.
Kumsala Araç Girişi Önlenemiyor
Belek’ten itibaren özellikle Boğazkent ve Denizkent sahillerinde inanılmaz derecede yuva olduğunu, kumsala geceleri araç girişi yaşandığını ifade eden Dr. Ali Fuat Canbolat, “Bu neden önemli bir sorun, çünkü ağır araçlar. Kumu sertleştirdiği için yavruların yuvadan çıkışlarına engel oluyor. Bu bölgede en büyük sorunların biri bu. Diğeri, her tarafta çöpler var” dedi.
Burası Çok Hassas Bir Alan
Bu kumsalın yuvalama açısından çok kritik bir bölge olduğunu ifade eden Dr. Canbolat, “Köprüçay’ın denize döküldüğü alanın batısı ve doğusundaki 1 kilometrelik alanların her birinde 1000 civarında yuva oluşuyor. Büyük bir yoğunluk demek bu. O nedenle burası çok çok hassas bir alan. Kesinlikle araç girmemeli. Ayrıca içki şişeleri kırılıp bırakılıyor, hem carettalar hem insanlar için büyük tehlike” diye konuştu.
Sazlıkları Yakıyorlar
En çok yuvanın oluştuğu bu kumsalda caretta carettalar için başka bir büyük tehlike olan ışıkları önleyen sazlıklar olduğunu dile getiren Dr. Ali Fuat Canbolat, “Bu sazlıklar doğal olarak ışıkların perdelenmesini sağlıyor. Ancak bazı insanlar tarafından zaman zaman bunlar yakılıyor. Ben hatırlıyorum, ilk geldiğimiz yıllarda bu sazlıklar çok daha gür ve arka taraftan ışık tutsanız o ışık kumsala gelmezdi. Zaman zaman yakılıyor. Bu da ayrı bir problem. Çünkü geri planda gelen ışık kaynaklarını perdeliyor ve bu da yavruların denize rahat ulaşmasını sağlıyor. Araç girişi, kumsaldaki çöpler ve sazlıklar. Bu üç sorundan en önemli araç girişi” dedi.
Her Sabah Carettalarla Karşılaşıyorlar
Uzun yıllardır sabah erken saatlerde Boğazkent kumsalına balık tutmaya gelen Mehmet Gökbulut ise balık tutarken hem carettaların yuvalama anlarına hem de yavruların yuvalarından çıkıp denize yolculuğuna şahitlik ettiklerini anlattı. Carettaları görünce özenle davrandıklarını belirten Gökbulut, bazı yavruların ışık sebepli yolunu şaşırıp denizin tersine gidebildiğini, elle temas etmeyip, kumla birlikte alarak deniz kenarına bıraktıklarını kaydetti. Ekad ekibi gönüllüleri ile her sabah karşılaştıklarını ve kendilerini bilgilendirdiğini anlatan Gökbulut, sahile araçla girişin büyük sıkıntı olduğunu, emniyet ve belediye görevlilerinin bu konuda önlem alması gerektiğini söyledi.
İçki Şişelerini Kırıp Atıyorlar
Bazı insanların çöplerini sahilde bıraktığını, içki şişelerini kırarak attıklarını da anlatan Gökbulut, “20 yıldır burada her sabah çöpleri de toplamaya çalışıyorum. Çöplerden ziyade cam kırıkları çok tehlikeli. Adam buraya tatile geliyor 1 hafta. Tatil biter ama o cam kırıklarından biri etkilense ne olacak? Biz burada yürürken bile dikkat ediyoruz. Görevlilere soruyoruz, ‘Yavrular var mı, yürüyebilir miyiz’ diye. Eğer yavru çıkışı varsa yürüyemeyiz ve çok daha dikkat etmek zorundayız” diye konuştu.
