20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla hazırladıkları kapsamlı raporu değerlendiren DESAM Yönetim Kurulu Başkanı Gürkan Avcı, Türkiye’de çocuk yoksulluğu, eğitimde fırsat eşitsizliği, çocuk işçiliği ve şiddet gibi sorunlara dikkat çekti.
Çocuk haklarının sosyal yardım anlayışının ötesine taşınması gerektiğini belirten Avcı, “Çocuklar için yardım değil hak; temenni değil güvence; söylem değil samimi devlet politikası istiyoruz” dedi.
Demokratik Etütler ve Eğitim Stratejik Araştırma Merkezi (DESAM), 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla Türkiye’deki çocukların yaşam koşullarını, karşı karşıya kaldıkları sorunları ve çözüm önerilerini ele alan kapsamlı bir rapor hazırladı.
Güncel istatistikler, resmî veriler ve uzman değerlendirmeleri esas alınarak hazırlandığı belirtilen rapora ilişkin açıklama yapan DESAM Yönetim Kurulu Başkanı Gürkan Avcı, çocuk haklarının yalnızca sosyal yardımlarla sınırlandırılamayacağını vurguladı.
Avcı, “Türkiye’nin önüne çocuk haklarını bir sosyal yardım başlığı olmaktan çıkarıp ülkenin bütün yönetim anlayışını, bütçe politikalarını, eğitim sistemini, hukuk düzenini ve gelecek stratejisini yeniden şekillendiren bir devlet politikası hâline getiren kapsamlı bir vizyon koymalıyız” ifadelerini kullandı.
“Türkiye’nin çocukları yalnızca yoksullukla mücadele etmiyor”
Çocukların karşı karşıya kaldığı sorunların yalnızca ekonomik koşullarla açıklanamayacağını belirten Avcı, eğitim, sağlık, güvenlik ve sosyal yaşam alanlarında da kapsamlı politikalara ihtiyaç duyulduğunu ifade etti.
Avcı, “Türkiye’nin çocukları yalnızca yoksullukla değil; eşitsizlikle, ihmalle, şiddetle, güvensizlikle ve geleceksizlikle mücadele ediyor. Çocuklar için yardım değil hak; temenni değil güvence; söylem değil samimi devlet politikası istiyoruz” dedi.
Çocuk haklarının hukuki ve toplumsal bir sorumluluk olduğunu vurgulayan Avcı, “Türkiye, çocuklarına ne kadar iyi bakıyorsa geleceğine de o kadar iyi bakıyor demektir. Çocuk hakları bir lütuf değil, devletin ve toplumun çocuğa karşı hukuki, ahlaki ve tarihsel sorumluluğudur” değerlendirmesinde bulundu.
Raporda dikkat çeken çocuk yoksulluğu verileri
DESAM’ın hazırladığı raporda, Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2025 yılına ilişkin verilerine yer verildi.
Raporda aktarılan verilere göre Türkiye’de 0-17 yaş grubunda 21 milyon 375 bin 930 çocuk bulunuyor. Çocuklar, toplam nüfusun yüzde 24,8’ini oluşturuyor.
Aynı verilere göre yaklaşık 6 milyon 708 bin çocuk, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir medyan gelirinin yüzde 60’ı esas alınarak hesaplanan göreli yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Çocuklarda maddi yoksunluk oranı ise yüzde 27,2 olarak belirtiliyor.
Raporda, çocuk yoksulluğunun yalnızca ekonomik bir sorun olmadığı; beslenme, eğitim, barınma ve sosyal yaşama katılım gibi temel hakları da etkilediği vurgulandı.
Çocuk işçiliği ve erken yaşta evliliklere dikkat çekildi
DESAM raporunda çocukların çalışma hayatındaki durumuna da yer verildi.
Raporda aktarılan TÜİK verilerine göre 2025 yılında 15-17 yaş grubundaki çocukların istihdam oranı yüzde 22,8 olarak kaydedildi.
Bu oranın tek başına yasa dışı çocuk işçiliğini göstermediğine dikkat çekilen raporda, özellikle mesleki eğitim uygulamalarında çocukların güvenliği, çalışma koşulları ve eğitim haklarının korunması gerektiği belirtildi.
Erken yaşta evlilikler de raporun öne çıkan konuları arasında yer aldı. Aktarılan verilere göre 2025 yılında 16-17 yaş grubundaki 8 bin 68 kız çocuğu ve 574 erkek çocuğun resmî evliliği gerçekleşti.
DESAM, çocuk yaşta evliliklerin önlenmesi için hukuki düzenlemelerle birlikte eğitim, sosyal destek ve koruyucu hizmetlerin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
“Çocukların güvenliği her şeyden önce gelmeli”
Raporda çocuklara yönelik şiddet, istismar, ihmal ve akran zorbalığıyla mücadele edilmesi gerektiği de vurgulandı.
TÜİK’in 2025 yılı güvenlik birimi istatistiklerine dayandırılan raporda, çocukların karıştığı 609 bin 959 olay kaydı bulunduğu belirtildi. Bu sayının tekil çocuk sayısını değil, güvenlik birimlerine yansıyan olayları ifade ettiği kaydedildi.
DESAM, çocuk koruma sisteminin yalnızca olay meydana geldikten sonra müdahale eden bir yapıdan çıkarılarak riskleri önceden belirleyen ve koruyucu hizmetleri güçlendiren bir anlayışla geliştirilmesini önerdi.
Raporda, “Bir çocuğun güvenliği, hiçbir kurumun itibarından ve hiçbir makamın konforundan daha değersiz değildir” ifadelerine yer verildi.
DESAM’dan 2050 vizyonu ve 12 stratejik reform önerisi
DESAM’ın hazırladığı raporda, çocuk haklarının korunmasına yönelik uzun vadeli politika önerileri de sıralandı.
2050 Türkiye Çocuk Hakları ve İyi Oluş Vizyonu kapsamında 12 stratejik reform önerisi sunuldu.
Bu öneriler arasında çocuk hakları eylem planlarının bağımsız denetimi, ulusal çocuk refahı veri sistemi, çocuk güvencesi programı, ücretsiz okul yemeği uygulamaları, çocuk ruh sağlığı hizmetleri ve çocuk işçiliğiyle mücadele bulunuyor.
Ayrıca dijital dünyada çocukların korunması, yapay zekâ kaynaklı risklerin denetlenmesi, afet güvenliği ve çocukların karar alma süreçlerine katılımının artırılması gerektiği ifade edildi.
“Çocuk hakları devlet politikası hâline getirilmeli”
Hazırlanan raporun temel amacının çocuk haklarını dönemsel kampanyaların ve sosyal yardım uygulamalarının ötesine taşımak olduğunu belirten DESAM Başkanı Gürkan Avcı, kalıcı çözümler için kamu kurumları ve toplumun bütün kesimlerinin ortak sorumluluk üstlenmesi gerektiğini vurguladı.
Raporda, Türkiye’nin mevcut çocuk hakları stratejilerinin uygulanma sonuçlarının bağımsız ve şeffaf biçimde değerlendirilmesi de istendi.
DESAM, siyasi partileri, kamu kurumlarını, üniversiteleri, sivil toplum kuruluşlarını, yerel yönetimleri ve aileleri Ulusal Çocuk Hakları ve Gelecek Konferansı çatısı altında ortak çalışma yürütmeye davet etti.
“Çocukların bugününü korumak, Türkiye’nin yarınını güvence altına almaktır”
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla tüm yetkililere ve toplumun farklı kesimlerine çağrıda bulunan DESAM, çocukların güvenli, sağlıklı ve eşit koşullarda büyümesinin Türkiye’nin geleceği açısından belirleyici olduğunu vurguladı.
Raporda, çocuklara yönelik politikaların yalnızca ayrılan bütçelerle değil, çocukların yaşam koşullarında sağlanan somut iyileşmelerle değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
DESAM’ın açıklaması, “Çocukların hakkını korumak bir merhamet değil, adalet meselesidir. Çocuklara yatırım yapmak bir harcama değil, Türkiye’nin en stratejik gelecek yatırımıdır. Çocukların bugününü korumak, Türkiye’nin yarınını güvence altına almaktır” sözleriyle tamamlandı.













