Demokratik Etütler ve Eğitim Stratejik Araştırma Merkezi (DESAM) Yönetim Kurulu Başkanı Gürkan Avcı, Türkiye’nin 2027 yılı eğitim bütçesini değerlendirdi.
Eğitime ayrılan kaynakların yetersiz olduğunu ve bütçe önceliklerinin yeniden belirlenmesi gerektiğini savunan Avcı, yaklaşık 3 trilyon 747 milyar liralık toplam eğitim bütçesine ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Okul güvenliği, ücretsiz öğrenci yemekleri, öğretmenlerin mesleki gelişimi ve eğitimde fırsat eşitliğine öncelik verilmesini isteyen Avcı, 98,35 milyar liralık alternatif kaynak dağılımı önerdi.
DESAM Yönetim Kurulu Başkanı Gürkan Avcı, 2027 yılı eğitim bütçesine ilişkin yaptığı değerlendirmede, Türkiye’nin eğitim politikalarında yalnızca ayrılan kaynağın büyüklüğünün değil, bütçenin hangi alanlara yönlendirildiğinin de önem taşıdığını vurguladı.
Eğitim bütçesinin ülkenin ekonomik kalkınması, toplumsal refahı ve gelecek kuşakların yetiştirilmesi açısından belirleyici olduğunu ifade eden Avcı, kamu kaynaklarının bilimsel öncelikler ve ölçülebilir hedefler doğrultusunda kullanılması gerektiğini söyledi.
Avcı, “Bugün Türkiye’nin önünde yalnızca bir bütçe meselesi değil, bir medeniyet, kalkınma ve gelecek tasarımı meselesi bulunmaktadır” diyerek eğitimde uzun vadeli stratejik planlama çağrısında bulundu.
2027 eğitim bütçesi 3 trilyon 747 milyar lira olarak planlandı
Gürkan Avcı’nın paylaştığı verilere göre, Türkiye’nin 2027 yılı toplam eğitim bütçesi, yükseköğretim kurumları dahil yaklaşık 3 trilyon 747 milyar lira olarak planlandı.
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) bütçesinin ise yaklaşık 2 trilyon 459 milyar lira seviyesinde olduğunu belirten Avcı, bu tutarın gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 2,21’ine karşılık geldiğini ifade etti.
Merkezi yönetim bütçesinin yüzde 43,7 büyümesine karşılık MEB bütçesindeki artışın yüzde 26,5 düzeyinde kaldığını ileri süren Avcı, eğitim harcamalarının genel bütçe içindeki önceliğinin yeniden değerlendirilmesini istedi.
“Bütçenin yüzde 82’si personel giderlerine ayrılıyor”
MEB bütçesindeki kaynak dağılımına dikkat çeken Avcı, yaklaşık 2 trilyon 459 milyar liralık bütçenin yüzde 82’sinin personel giderleri ve sosyal güvenlik primlerinden oluştuğunu belirtti.
Sermaye yatırımlarına ayrılan payın yalnızca yüzde 7,75 olduğunu ifade eden Avcı, okul binalarının güvenliği, yeni derslikler, laboratuvarlar, kütüphaneler ve teknoloji altyapısı için daha fazla yatırım yapılması gerektiğini savundu.
Sermaye yatırımlarındaki nominal artışın yüzde 18,8 seviyesinde kaldığını belirten Avcı, okul altyapısının geliştirilmesine yönelik kaynakların artırılması çağrısında bulundu.
“Okulların güvenliği idari bina yatırımlarından önce gelmeli”
Gürkan Avcı, 2026 Kamu Yatırım Programı’nda MEB ana hizmet binası için 9,1 milyar liralık toplam proje büyüklüğü öngörüldüğünü, deprem güçlendirme projelerinin toplam büyüklüğünün ise 29,32 milyar lira olduğunu belirtti.
Bu rakamlar üzerinden kamu yatırımlarında önceliklerin sorgulanması gerektiğini dile getiren Avcı, okul binalarının deprem güvenliği, hijyen koşulları ve eğitim altyapısının geliştirilmesinin öncelikli olması gerektiğini söyledi.
Avcı, “Eğitim bütçesinin önceliği yeni ve daha büyük idari binalar değil, eğitimin niteliği ve çocukların hayati ihtiyaçlarının karşılanması olmalıdır” ifadelerini kullandı.
DESAM’dan bütün öğrencilere ücretsiz okul yemeği önerisi
Eğitimde fırsat eşitliğinin yalnızca ders kitapları ve sınav sisteminden ibaret olmadığını vurgulayan Avcı, öğrencilerin beslenme, ulaşım, kırtasiye ve internet erişimi gibi temel ihtiyaçlarının da eğitim politikalarının parçası olması gerektiğini belirtti.
Ekonomik imkânsızlıkların çocukların eğitim hayatını olumsuz etkilediğini ifade eden Avcı, tüm resmî okullarda ücretsiz ve dengeli okul yemeği programının aşamalı olarak uygulanmasını önerdi.
Programın öncelikle ekonomik ve sosyal açıdan dezavantajlı öğrencilerden başlaması, ardından bütün öğrencilere yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi.
Öğretmenlerin mesleki gelişimine 12,3 milyar lira ayrılması önerildi
Öğretmenlerin eğitim sisteminin temel unsuru olduğunu belirten Gürkan Avcı, mesleki gelişim programlarına daha fazla kaynak ayrılması gerektiğini vurguladı.
Avcı, MEB bütçesinin en az yüzde 0,5’ine karşılık gelen yaklaşık 12,3 milyar liralık kaynağın öğretmenlerin mesleki gelişimine yönlendirilmesini önerdi.
Söz konusu kaynağın yapay zekâ okuryazarlığı, dijital pedagoji, yabancı dil, özel eğitim, psikolojik danışmanlık ve bilimsel araştırma gibi alanlarda değerlendirilmesini istedi.
DESAM’dan 98,35 milyar liralık alternatif eğitim bütçesi
Gürkan Avcı, eğitim bütçesine yönelik eleştirilerinin yanı sıra alternatif bir kaynak dağılımı modeli de önerdi.
DESAM’ın teklifine göre, 2027 MEB bütçesinin toplam büyüklüğü değiştirilmeden yaklaşık yüzde 4’üne karşılık gelen 98,35 milyar liralık kaynak öncelikli eğitim reformlarının pilot uygulamalarına yönlendirilebilecek.
Önerilen kaynak dağılımı şöyle:
- 55,32 milyar TL: Deprem güvenliği, okul yapımı, derslik, bakım-onarım ve eğitim altyapısı.
- 18,44 milyar TL: Ücretsiz okul yemeği, fırsat eşitliği ve dezavantajlı öğrencilere sosyal destek.
- 12,29 milyar TL: Öğretmenlerin mesleki gelişimi, yapay zekâ ve dijital pedagoji yeterlilikleri.
- 4,92 milyar TL: Özel eğitim, rehberlik, psikolojik danışmanlık ve okul güvenliği.
- 3,69 milyar TL: Yapay zekâ, bilim, teknoloji, robotik ve inovasyon altyapısı.
- 3,69 milyar TL: Bağımsız ölçme, değerlendirme, akademik araştırma ve eğitim bütçesi denetimi.
Avcı, bu modelin doğrudan tasarruf edilmiş bir kaynağı göstermediğini, harcama etkinliği incelemesi sonucunda uygulanabilirliği değerlendirilebilecek alternatif bir tahsis önerisi olduğunu belirtti.
Eğitim bütçesinin denetimi için yeni sistem önerisi
DESAM’ın önerileri arasında, eğitim harcamalarının kamuoyu tarafından izlenebilmesini sağlayacak “Ulusal Eğitim Bütçesi Açık Veri ve Etki İzleme Sistemi” de bulunuyor.
Avcı, böyle bir sistem sayesinde okullara ayrılan bütçelerin, kullanılan kaynakların, öğretmen ihtiyaçlarının, fiziki altyapı koşullarının ve öğrenci başına yapılan harcamaların kamuoyuyla paylaşılabileceğini ifade etti.
Ayrıca okulların yalnızca sınav başarılarıyla değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Avcı, sosyoekonomik koşulların ve bölgesel farklılıkların dikkate alındığı bir “Eğitimde Fırsat Eşitliği Endeksi” oluşturulmasını önerdi.
Millî Eğitim Bakanlığına 15 kritik soru
Gürkan Avcı, 2027 eğitim bütçesine ilişkin Millî Eğitim Bakanlığının yanıtlaması gerektiğini düşündüğü 15 soruyu da gündeme taşıdı.
Bu sorular arasında MEB bütçesinin merkezi yönetim bütçesine göre daha düşük oranda artması, sermaye yatırımlarına ayrılan pay, okulların deprem güvenliği, öğrenci başına eğitim harcamaları ve ücretsiz okul yemeği programının finansmanı yer aldı.
Öğretmenlerin mesleki gelişimi, yapay zekâ yatırımları, özel eğitim hizmetleri, okul güvenliği ve mesleki eğitimde denetim mekanizmalarına ilişkin bütçe hedeflerinin de açıklanmasını isteyen Avcı, eğitim harcamalarının bağımsız biçimde değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
2050 hedefli Türkiye Eğitim Stratejisi çağrısı
Eğitim politikalarının kısa vadeli hedeflerle sınırlandırılmaması gerektiğini belirten Avcı, Türkiye’nin 2050 yılına yönelik kapsamlı bir eğitim ve insan kaynağı stratejisi oluşturmasını önerdi.
Millî Eğitim Bakanlığı, YÖK, TÜBİTAK, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, üniversiteler ve özel sektör arasında daha güçlü iş birlikleri kurulması gerektiğini ifade eden Avcı, okulların bilim, sanat, teknoloji, spor ve girişimcilik merkezlerine dönüştürülmesini istedi.
Bu kapsamda “Türkiye Eğitim ve İnsan Kaynağı Gelecek Konferansı” düzenlenmesi ve uzun vadeli bir eğitim kalkınma programı hazırlanması çağrısında bulundu.
“Türkiye’nin en büyük yatırımı insandır”
Açıklamasının sonunda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin başta olmak üzere eğitim politikalarını belirleyen yetkililere çağrıda bulunan Gürkan Avcı, 2027 eğitim bütçesinin alt harcama kalemleriyle birlikte kamuoyuna açıklanmasını istedi.
Eğitim yatırımlarında güvenli okulların, nitelikli öğretmenlerin, iyi beslenen çocukların, bilim laboratuvarlarının ve fırsat eşitliğinin öncelikli olması gerektiğini belirten Avcı, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bütçede öncelik okul, eğitimde öncelik çocuk, yönetimde öncelik liyakat, Türkiye’nin hedefi bilim ve kalkınma olmalıdır.”
Avcı, Türkiye’nin en büyük yatırımının insan, en önemli kalkınma projelerinden birinin ise nitelikli eğitim olduğunu vurguladı.
