14 Kasım Dünya Diyabet Günü’nde uzman kuruluşlar, şeker hastalığının erken belirtilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Sürekli yorgunluk, bulanık görme, ağız kuruluğu, sık idrara çıkma ve yaraların geç iyileşmesi diyabetin habercisi olabiliyor. Özellikle Tip 2 diyabet, bazı kişilerde uzun süre belirgin şikâyete neden olmadan ilerleyebiliyor. Peki, diyabetin sessiz belirtileri neler, kimler risk altında ve erken teşhis neden önemli?
Dünya genelinde önemli halk sağlığı sorunları arasında yer alan diyabet, Türkiye’de de milyonlarca insanı ilgilendiriyor. Halk arasında şeker hastalığı olarak bilinen diyabet, vücudun insülini yeterince üretememesi veya etkili biçimde kullanamaması sonucunda kan şekeri düzeyinin yükselmesiyle ortaya çıkıyor.
Diyabetin özellikle erken dönemlerinde görülen bazı belirtiler, günlük yaşamın yoğunluğu içerisinde fark edilmeyebiliyor. Yorgunluk, halsizlik ve görme bulanıklığı gibi şikâyetler farklı nedenlere bağlanabildiği için hastalığın tanısı gecikebiliyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla erken tanının önemi bir kez daha gündeme gelirken sağlık kuruluşları, risk grubundaki kişilerin belirti beklemeden gerekli kontrolleri yaptırmasının önemini vurguluyor.
Diyabetin sessiz belirtileri nelerdir?
Diyabet her kişide aynı belirtilerle ortaya çıkmıyor. Özellikle Tip 2 diyabet, zaman içerisinde yavaş gelişebiliyor ve başlangıçta herhangi bir şikâyete neden olmayabiliyor.
Sağlık Bakanlığı ve Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği tarafından paylaşılan bilgilere göre diyabette görülebilen belirtiler arasında sürekli susama, ağız kuruluğu, sık idrara çıkma, halsizlik, görme bulanıklığı ve yaraların geç iyileşmesi bulunuyor.
Bunların yanında sık tekrarlayan enfeksiyonlar, ciltte kuruluk, kaşıntı ve el ya da ayaklarda karıncalanma da kan şekeri yüksekliğiyle ilişkili olabiliyor.
Ancak bu belirtilerin tek başına diyabet tanısı anlamına gelmediğinin altı çiziliyor. Kesin değerlendirme için hekim muayenesi ve uygun laboratuvar testleri gerekiyor.
Sürekli yorgunluk ve halsizlik önemli bir işaret olabilir
Gün içerisinde yeterince dinlenilmesine rağmen devam eden yorgunluk, diyabetin olası belirtileri arasında yer alıyor.
Kan şekerinin yükselmesi ve glikozun hücreler tarafından etkili biçimde kullanılamaması, kişinin kendisini yorgun ve halsiz hissetmesine neden olabiliyor.
Özellikle açıklanamayan yorgunluğa sürekli susama, sık idrara çıkma veya istemsiz kilo kaybı eşlik ediyorsa kan şekeri yönünden değerlendirme yapılması önem taşıyor.
Bununla birlikte yorgunluk; kansızlık, tiroit hastalıkları, uyku sorunları ve başka sağlık durumları nedeniyle de ortaya çıkabiliyor.
Bulanık görme şeker hastalığının belirtisi mi?
Diyabetin dikkat edilmesi gereken belirtilerinden biri de zaman zaman ortaya çıkan görme bulanıklığı.
Kan şekeri düzeyindeki değişiklikler, gözün odaklanma sistemini geçici olarak etkileyerek bulanık görmeye yol açabiliyor.
Uzun süre kontrol altında tutulmayan diyabet ise gözün retina tabakasındaki damarları etkileyerek diyabetik retinopati gibi ciddi sorunlara neden olabiliyor.
Bu nedenle görme bulanıklığı yaşayan kişilerin şikâyetlerini yalnızca göz yorgunluğuna bağlamaması, gerekli durumlarda hem göz hem de kan şekeri kontrolünden geçmesi gerekiyor.
Yaraların geç iyileşmesi neden önemli?
Kesiklerin, çiziklerin ve küçük cilt yaralarının beklenenden uzun sürede iyileşmesi, diyabetle ilişkili olabilecek başka bir bulgu olarak öne çıkıyor.
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, dolaşım sistemini ve bağışıklık yanıtını olumsuz etkileyebiliyor. Bu durum yaraların iyileşmesini güçleştirebiliyor.
Özellikle ayaklarda oluşan yaralar, diyabeti bulunan kişiler açısından dikkatle takip edilmesi gereken sağlık sorunları arasında yer alıyor.
Ayakta kızarıklık, enfeksiyon veya iyileşmeyen yara görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.
El ve ayaklarda uyuşma diyabetle ilişkili olabilir mi?
El ve ayaklarda karıncalanma, yanma, uyuşma veya his kaybı, diyabete bağlı sinir hasarının belirtileri arasında bulunabiliyor.
Diyabetik nöropati adı verilen bu durum, özellikle uzun süre yüksek seyreden kan şekerine bağlı olarak gelişebiliyor.
Ancak uyuşma ve karıncalanma şikâyetleri yalnızca diyabete özgü değil. Vitamin eksiklikleri, sinir sıkışmaları ve farklı nörolojik hastalıklar da benzer belirtiler oluşturabiliyor.
Şikâyetlerin nedeninin belirlenmesi için tıbbi değerlendirme gerekiyor.
Kimler diyabet açısından daha fazla risk taşıyor?
Tip 2 diyabet açısından risk, bazı kişilerde daha yüksek olabiliyor.
Özellikle ailesinde diyabet bulunanlar, fazla kilolu veya obeziteyle yaşayanlar, fiziksel aktivitesi düşük kişiler ve ileri yaştaki bireyler risk grupları arasında yer alıyor.
Yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk, gebelik diyabeti öyküsü ve polikistik over sendromu da Tip 2 diyabet riskini artırabilen durumlar arasında bulunuyor.
Daha önce prediyabet, yani gizli şeker tanısı alan kişilerin de düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemesi gerekiyor.
Diyabet tanısı nasıl konuluyor?
Diyabet tanısı yalnızca şikâyetlere bakılarak konulmuyor. Hekimler, kişinin sağlık durumuna göre açlık kan şekeri, HbA1c ve gerektiğinde oral glikoz tolerans testi gibi yöntemlerden yararlanıyor.
HbA1c testi, yaklaşık son 2-3 aylık dönemdeki ortalama kan şekeri düzeyi hakkında bilgi veriyor.
Gebe olmayan yetişkinlerde laboratuvar ortamında ölçülen HbA1c değerinin yüzde 6,5 veya üzerinde olması, diyabet tanısında kullanılan eşiklerden biri.
Açlık plazma glukozunun 126 mg/dL veya üzerinde olması da diyabet açısından tanısal bir bulgu kabul ediliyor.
Belirgin hiperglisemi durumları dışında tanının uygun testlerle doğrulanması gerekiyor.
Erken teşhis neden hayatî önem taşıyor?
Diyabetin uzun süre fark edilmemesi veya kontrolsüz seyretmesi, zaman içerisinde kalp ve damar hastalıkları, böbrek hasarı, sinir sistemi sorunları ve görme kaybı gibi komplikasyonlara yol açabiliyor.
Erken teşhis sayesinde kan şekeri kontrolü sağlanabiliyor, kişiye uygun tedavi planı oluşturulabiliyor ve komplikasyon riskinin azaltılmasına yönelik önlemler alınabiliyor.
Tedavi sürecinde sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kilo yönetimi ve gerektiğinde ilaç kullanımı önem taşıyor.
Diyabetten korunmak mümkün mü?
Tip 1 diyabetin günümüzde bilinen ve herkes için geçerli bir önleme yöntemi bulunmuyor. Ancak Tip 2 diyabetin gelişme riski, özellikle riskli bireylerde sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla azaltılabiliyor.
Düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme, fazla kilonun azaltılması ve sigara kullanımından uzak durulması, Tip 2 diyabet riskinin yönetilmesine yardımcı oluyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü, diyabetin yalnızca belirgin şikâyetlerle ortaya çıkmadığını hatırlatıyor.
Sürekli yorgunluk, görme bulanıklığı, geç iyileşen yaralar veya sık idrara çıkma gibi belirtileri bulunan kişilerin, kendi kendine teşhis koymak yerine bir sağlık kuruluşuna başvurması önem taşıyor.
