Türkiye’de her yıl 12 Kasım’da anılan Afet Eğitimi Hazırlık Günü, deprem başta olmak üzere doğal afetlere karşı bilinçli ve hazırlıklı olmanın önemini gündeme taşıyor. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), deprem sırasında yapılacak yanlış hareketlerin ciddi yaralanmalara yol açabileceğine dikkat çekiyor. Peki, deprem anında ne yapılmalı, evde ve dışarıda nasıl davranılmalı? İşte deprem sırasında hayat kurtarabilecek 10 önemli önlem.
Türkiye’nin deprem kuşağında bulunması, afetlere hazırlığın günlük yaşamın önemli bir parçası olması gerektiğini ortaya koyuyor. Özellikle 1999 Düzce Depremi’nin yıl dönümü olan 12 Kasım, aynı zamanda Afet Eğitimi Hazırlık Günü olarak değerlendiriliyor.
Millî Eğitim Bakanlığının belirli günler ve haftalar takviminde yer alan bu özel gün, öğrencilerin ve toplumun afetler karşısında doğru davranış biçimlerini öğrenmesini amaçlıyor.
Uzmanların ve AFAD’ın önerileri, deprem öncesinde alınan tedbirlerin ve sarsıntı sırasında gösterilen doğru tepkilerin yaralanma riskini azaltmada önemli olduğunu gösteriyor.
Deprem anında yapılması gereken 10 önemli önlem
1. Sakin kalın ve paniğe kapılmayın
Deprem sırasında panikle hareket etmek, düşme ve yaralanma riskini artırabilir. Öncelikle bulunduğunuz ortamı değerlendirerek güvenli bir pozisyon almaya çalışın.
2. Çök-Kapan-Tutun hareketini uygulayın
AFAD’ın temel güvenlik önerisi olan Çök-Kapan-Tutun hareketini uygulayın. Dizlerinizin üzerine çökün, başınızı ve ensenizi koruyacak şekilde kapanın, mümkünse sağlam bir eşyaya tutunun.
Sarsıntı sona erene kadar bulunduğunuz güvenli pozisyonu koruyun.
3. Pencerelerden ve cam eşyalardan uzaklaşın
Deprem sırasında camların kırılması, raflardaki eşyaların düşmesi ve dolapların devrilmesi yaralanmalara neden olabilir.
Pencerelerden, aynalardan ve sabitlenmemiş ağır eşyalardan uzak durun.
4. Merdivenlere ve çıkış kapılarına koşmayın
Sarsıntı devam ederken merdivenlere veya bina çıkışına koşmak tehlikeli olabilir.
Özellikle merdiven boşluklarında düşme ve yaralanma riski bulunduğundan sarsıntının bitmesini bekleyin.
5. Kesinlikle asansör kullanmayın
Deprem sırasında elektrik kesintileri yaşanabilir ve asansör sistemleri zarar görebilir.
Bu nedenle sarsıntı sırasında ve hemen sonrasında asansör kullanılmamalıdır.
6. Balkon ve pencerelerden atlamayın
Deprem anında paniğe kapılarak balkona çıkmak veya pencereden atlamak ağır yaralanmalara yol açabilir.
AFAD, sarsıntı sırasında balkonlardan uzak durulmasını ve pencerelerden atlanmamasını öneriyor.
7. Başınızı ve boynunuzu koruyun
Sarsıntı sırasında düşen eşyalar nedeniyle baş ve boyun yaralanmaları meydana gelebilir.
Ellerinizi başınızın üzerine yerleştirerek veya uygun bir koruyucu malzeme kullanarak başınızı ve ensenizi koruyun.
8. Açık alandaysanız binalardan uzak durun
Deprem sırasında dışarıda bulunan kişiler, binalardan, duvarlardan, elektrik direklerinden ve enerji hatlarından uzaklaşmalı.
Güvenli ve açık bir alanda sarsıntının sona ermesi beklenmeli.
9. Araç kullanıyorsanız güvenli bir yerde durun
Deprem sırasında araçta olan sürücüler, trafik güvenliğini tehlikeye atmadan uygun bir yerde durmalı.
Köprü, üst geçit, tünel, elektrik hatları ve binaların yakınında durmaktan kaçınılmalı. Güvenli bir yerde araç içinde kalınarak sarsıntının geçmesi beklenmeli.
10. Sarsıntı bittikten sonra kontrollü şekilde tahliye olun
Depremin ardından binanın güvenliğinden emin olmadan gelişigüzel hareket edilmemeli.
Güvenli çıkış yolu kullanılarak bina terk edilmeli ve önceden belirlenen afet toplanma alanına gidilmeli.
Hasarlı binalara yeniden girilmemeli, yetkililerin uyarıları takip edilmeli.
Deprem çantasında neler bulunmalı?
Afetlere hazırlık yalnızca deprem anında yapılacak hareketlerle sınırlı değil.
AFAD, vatandaşların evlerinde acil durum çantası hazırlamasını ve aile afet planı oluşturmasını öneriyor.
Deprem çantasında içme suyu, bozulmayan gıdalar, ilk yardım malzemeleri, düzenli kullanılan ilaçlar, el feneri, düdük, powerbank, hijyen malzemeleri ve önemli belgelerin kopyaları bulundurulabilir.
Bebekler, yaşlılar, engelli bireyler ve evcil hayvanlar için gerekli özel ihtiyaçların da önceden planlanması önem taşıyor.
Evde deprem güvenliği nasıl sağlanır?
Depreme hazırlığın önemli adımlarından biri, ev içerisindeki tehlikelerin azaltılması.
Dolap, kitaplık ve benzeri ağır eşyalar uygun yöntemlerle duvara sabitlenmeli. Yatakların üzerine düşebilecek ağır tablolar ve raflar kaldırılmalı.
Aile bireyleri, deprem sırasında nerede korunacaklarını ve sarsıntının ardından hangi toplanma alanına gideceklerini önceden bilmeli.
Ancak ev içindeki tedbirler, binanın depreme dayanıklı olmasının yerini tutmaz. Yapısal güvenlik konusunda gerekli değerlendirmelerin yetkili uzmanlar tarafından yapılması gerekir.
Deprem sonrası ilk saatlerde nelere dikkat edilmeli?
Deprem sonrasında artçı sarsıntıların meydana gelebileceği unutulmamalı.
Gaz kaçağı şüphesi varsa ateş yakılmamalı ve elektrikli cihazlar çalıştırılmamalı. Güvenli biçimde yapılabiliyorsa ilgili vanalar kapatılmalı, tehlikeli durumlarda yetkililerden destek istenmeli.
Telefon hatlarının gereksiz yere meşgul edilmemesi için acil durumlar dışında kısa mesaj ve internet tabanlı iletişim yöntemleri tercih edilmeli.
Yolların ambulans, itfaiye ve arama kurtarma ekipleri tarafından kullanılabilmesi için zorunlu olmadıkça özel araçlarla trafiğe çıkılmamalı.
Afet eğitimi neden hayat kurtarıyor?
Depremin tam olarak ne zaman meydana geleceğini önceden bilmek mümkün değil. Ancak afet risklerini azaltmak ve doğru davranışları öğrenmek mümkün.
12 Kasım Afet Eğitimi Hazırlık Günü, güvenli yapılaşma, aile afet planları, uygulamalı tatbikatlar ve afet bilincinin geliştirilmesi açısından önemli bir hatırlatma niteliği taşıyor.
Deprem öncesinde alınan tedbirler, sarsıntı sırasında doğru davranışlar ve afet sonrasında bilinçli hareket edilmesi, can kaybı ve yaralanma risklerinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.
