Bitlis’in Hizan ilçesine bağlı köy ve mezralarda üzüm hasadının sona ermesiyle pekmez mesaisi başladı. Köylülerin imece usulü hazırladığı doğal üzüm pekmezi, dedelerinden miras geleneksel yöntemlerle üretiliyor. Üretici Erkan Özer, pekmezi, büyük emekle hazırlayıp Türkiye’nin değişik illerinde satışa sunduklarını söyledi.
Hizan ilçesinde çok sayıda üzüm bağına sahip köy ve mezralarda, bağ hasadı sonrası pekmez üretimi için yoğun çalışma yürütülüyor. Asırlardır sürdürülen gelenek, bölge halkının kültürel mirasının önemli bir parçası olarak yaşatılıyor. Her yıl sonbaharda başlayan üretim sürecinde köylüler birbirine yardım edip iş yükünü paylaşıyor.
Hizan ilçesi Akşar köyü Kılavuz mezrasında yetiştirilen yöreye özgü siyah üzümler, hem sofralık olarak tüketiliyor hem de ihtiyaç fazlası ürünler, pekmez yapımında değerlendiriliyor. Geleneksel yöntemlerle hazırlanan pekmez, bölgenin öne çıkan lezzetleri arasında yer alıyor.
Üzüm suyu saatlerce kaynatılıyor
Pekmez yapımında ilk olarak bağlardan toplanan üzümler, havuzlarda çizmelerle çiğnenerek sıkılıyor. Elde edilen üzüm suyu, mayalama amacıyla kullanılan beyaz toprakla karıştırılıyor. Ardından dinlendirilen üzüm suyu, büyük kazanlara alınıp saatlerce kaynatılıyor. Yaklaşık 5-6 saat süren işlemin sonunda koyulaşan üzüm suyu, pekmeze dönüşüyor.
Hizan ilçesindeki 13 köyde sürdürülen üretim, özellikle hasat döneminde köylerde hareketliliğe neden oluyor. Üretimin her aşamasında geleneksel yöntemlerin korunması, geçmişten günümüze uzanan kültürün yeni kuşaklara aktarılmasını sağlıyor.
100 kilo üzümden 35 kilo pekmez
Mezrada geleneksel yöntemlerle üzüm pekmezi üreten Erkan Özer, üzüm bağlarının bakımından hasada, sıkım işleminden kaynatmaya kadar tüm aşamaları dedelerinden öğrendikleri yöntemlerle gerçekleştirdiklerini söyledi. Üzüm bağlarında budama ve çapalama işlemlerini doğal yöntemlerle yaptıklarını belirten Özer, “Sonbaharda hasadını gerçekleştirdiğimiz üzümleri mezraya getirip sıkıyoruz. Elde edilen üzüm suyunu bidonlarda mayalanmaya bırakıyoruz. Mayalama sürecinin ardından üzüm suyunu kaynatıp kazanlara alarak pekmeze dönüştürüyoruz. Yaklaşık 100 kilogram üzüm şırasından 30-35 kilogram pekmez elde ediyoruz” dedi.
Türkiye’nin dört bir yanına gönderiliyor
Üretimin ardından pekmezi dinlendirdiklerini ve kaplara doldurup satışa hazırladıklarını ifade eden Özer, ürünleri Türkiye’nin farklı illerine gönderdiklerini söyledi. Geleneksel yöntemlerle hazırlanan üzüm pekmezinin özellikle kış aylarında tercih edildiğini belirten Özer, pekmezin yöre halkı tarafından öksürük ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı da tüketildiğini İfade etti.
Büyük emekle hazırlanan doğal üzüm pekmezi, Hizan’da hem aile ekonomisine katkı sağlıyor, hem de kuşaktan kuşağa aktarılan asırlık üretim geleneğinin yaşatılmasına öncülük ediyor.
