Aksaray’da yüzde 90 oranında görme engelli Dr. Öğretim Üyesi Önder İşlek’in (40), vekalet işlemi için gittiği noter, yanında 2 şahit olmadan işlem yapmadı.
Suç duyurusu yapan İşlek, savcılığın ‘kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararının ardından Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na başvurdu. Kurum, işlem yapmayan notere, ‘engelliliğe dayalı ayrımcılık’ gerekçesiyle ‘Ayrımcılık yasağını ihlal’den 200 bin TL idari para cezası uyguladı. Kararın emsal teşkil etmesi gerektiğini belirten İşlek, “Karar örnek olursa böyle bir durum başka engelli bir bireyin başına gelmez” dedi.
Aksaray’da 2025 yılının nisan ayında bir notere vekalet çıkartmak için giden yüzde 90 görme engelli Dr. Öğretim Üyesi Önder İşlek’e görme engelinden dolayı yanında 2 şahit olmadan bir işlem yapılamayacağı söylendi. İşlek, uygulamanın yasal dayanağını sorduğunda ise 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 89’uncu maddesi ile Türkiye Noterler Birliğinin 5 No’lu Birleştirilmiş Genelgesi hükümleri uyarınca tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekaletnamelerin düzenleme şeklinde düzenlenmesinin zorunlu olduğu, görme engelli kişiler bakımından bu nitelikteki işlemlerde 2 tanık bulundurulmasının mevzuattan kaynaklanan bir gereklilik olduğu söylendi. İşlek ise bu kararın yürürlükte olmadığını savunarak itiraz etti.
Noterin işlem yapmamakta diremesi üzerine savcılığa suç duyurusunda bulundu. Savcılık kovuşturmaya gerek olmadığı yönünde karar aldı. Savcılığın kararına itiraz etmek için başvurduğu hakimlikten de ret cevabı alan İşlek, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (Tihek) başvurdu.
Danıştay Kararı Gerekçe Gösterildi
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu da Türkiye Noterler Birliğinin görme engelliler bakımından tanık bulundurma zorunluluğu öngören 2014 tarihli 2 No’lu Genelgesi’nin, Danıştay 8’inci Dairesinin 13/3/2024 tarihli ve 2019/4831 E., 2024/1405 K. sayılı kararıyla iptal edildiğini, görme engelli bireylerin tüm işlemlerinin düzenleme şeklinde yapılması uygulamasının kaldırıldığı ve onaylama işlemlerinde tanık aranmayacağını belirtti.
Ayrımcılık Yasağının İhlal Edildiği Kanaatine Varıldı
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu kararını şöyle açıkladı:
“Belirtilen sebeplerle dosya kapsamında yer alan tüm hususlar birlikte değerlendirildiğinde; muhatap Noterin, başvuranın görme engelli olması nedeniyle vekalet işlemini iki tanık bulundurulması şartına bağlamasının nesnel ve makul bir gerekçeye dayanmadığı, söz konusu uygulamanın başvuranın hukuki işlem yapma ehliyetini ve irade açıklamasını yalnızca engelliliği nedeniyle sorgulayan, engelliliğe ilişkin kalıp yargı ve varsayımlara dayandığı, engelli bireylerin kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü, bağımsız hareket edebilme kapasitesini ve bireysel özerkliğini yeterince gözetmeyen bir yaklaşımın yansıması olduğu, bu itibarla söz konusu uygulamanın, başvuranın engellilik temelinde eşit muamele görme hakkını ihlal eden ve doğrudan ayrımcılık teşkil eden bir işlem niteliğinde olduğu değerlendirilmiştir. Buna karşılık, Türkiye Noterler Birliğinin görme engelli bireylerin noterlik hizmetlerine erişimini kolaylaştırmaya yönelik gerekli idari ve teknik düzenlemeleri hayata geçirdiği, erişilebilirliği artırmaya yönelik çalışmalar yürüttüğü ve somut olayda ortaya çıkan ayrımcı muamelenin oluşumunda belirleyici bir rolünün bulunduğunun ortaya konulamadığı dikkate alındığında, Türkiye Noterler Birliğinin ayrımcılık yasağı kapsamında sorumlu tutulamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Muhatap H.Ö. tarafından ise ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine, ihlalin etki ve sonucunun ağırlığı ile muhatabın ekonomik durumu ve hukuki konumu da göz önünde bulundurularak ihlal konusu eylemle ilgili muhatap H.Ö’ye 200 bin TL idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.”
Türkiye İnsan Hakları Eşitlik Kurumuna Başvurdum
Engellilik temelinde ayrımcılığa uğradığını belirterek Türkiye İnsan Hakları Eşitlik Kurumu’na başvurduğunu söyleyen İşlek, “Oluşan durumla ilgili polis çağırarak şikayetçi oldum. İfadelerimizi aldılar. Savcılık suça konu olmadığı düşünerek takipsizlik kararı verdi. Ben de tekrar hakimliğe itirazda bulundum. Yine maalesef sonuç değişmedi. Beyan ile açıklamamızı çok dikkate almadılar. Ben de Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na, engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğradığım gerekçesiyle başvurdum. Buraya engelli bir birey olarak öneme engel konuluyor. Sırf görme engelli olduğum için diğer insanların yapabildiğini yapamıyorum. İlgili noterliğinin geri adım atmadığını ve beni hem sosyal hayatta ekonomik hayatta engellediğini belirttim. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu ilgili noterin, engelliye dayalı ayrımcılık yaptığını ve bunun sonucu olarak, ilgili notere 200 bin liralık idari para cezası verdi. Bu kararın diğer kurumlara da örnek olması bence çok önemli. Karar örnek olursa, görme veya engelli bir bireyin başına gelmez. İlgili kamu kurumları ile özel kuruluşlardaki insanlarımız gerekli duyarlılığı göstererek engellilerini yoluna taş koymaktansa, işlerini kolaylaştırıcı bireyler olurlar. Böylece engelliler hakları için mücadele etmek zorunda kalmazlar.” diye konuştu.
