Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 11 Kasım 1930’da Amerikan halkına seslendiği tarihi görüntüler, 96 yıl sonra farklı arşiv kayıtları ve dönem fotoğraflarının birleştirilmesiyle yeniden yayımlandı. Atatürk’ün ABD Büyükelçisi Joseph Grew’den Fransızca söz istediği kısa diyalog ise ilk kez gün yüzüne çıktı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünden 8 yıl önce, 11 Kasım 1930 tarihinde Ankara’daki Gazi Orman Çiftliği’nde kaydedilen görüntüler, tarih araştırmacısı Ali Taner Tümer’in çalışmalarıyla ‘Kronik Doküman’ adlı YouTube kanalında izleyiciyle buluştu. Atatürk’ün ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Joseph Grew ile çiftlikte bir araya geldiği ve Amerikan halkına hitap ettiği tarihi kayıtların farklı bölümleri daha önce çeşitli arşivlerde yayımlanmıştı. Yeni çalışmada film görüntüleri, dönemin gazeteleri ve ulaşılabilen fotoğraflar bir araya getirilerek bütünleştirilmiş bir versiyon hazırlandı.
Cumhuriyet’in kuruluşunun 7’nci yılında gerçekleştirilen görüşme, Türkiye ile ABD arasındaki diplomatik ilişkiler açısından da tarihi önem taşıyor. Atatürk’ün ebediyete irtihalinin 88’inci yıl dönümü öncesinde yeniden gündeme gelen görüntülerde, Büyükelçi Grew ile çiftlikte gerçekleştirdiği görüşme ve Amerikan halkına seslendiği anlar yer alıyor.
FRANSIZCA SÖZ İSTEDİ
Görüntülerin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Atatürk’ün Amerikan halkına hitabından hemen önceki kısa diyalog oldu. ABD Büyükelçisi Joseph Grew’in konuşmasını tamamlamasının ardından Atatürk, Fransızca olarak ‘Müsaadenizle birkaç şey söyleyebilir miyim?’ anlamına gelen bir ifadeyle söz istedi. Grew ise yine Fransızca, ‘Lütfen ekselansları’ karşılığını verdi. Atatürk, bu kısa diyaloğun ardından Amerikan halkına yönelik konuşmasına Türkçe başladı.
FRANSIZCA KONUŞMASI İLK KEZ
Atatürk’ün Büyükelçi Grew ile Gazi Orman Çiftliği’ni gezerken Fransızca konuştuğu başka görüntülerin daha önce çeşitli arşivlerde yayımlandığını belirten Ali Taner Tümer, hitaptan hemen önceki diyaloğun ise ilk kez paylaşıldığını söyledi. Tümer, “Atatürk’ün çok kısa da olsa Fransızca konuştuğu bu nadir anı yakalamış olduk. Daha önce yayımlanan görüntülerde Büyükelçi ile çiftliği gezerken Fransızca konuştuğu bölümler bulunuyordu. Ancak Amerikan halkına hitabından önceki bu Fransızca kesit ilk kez yayımlandı. Atatürk’ün Fransızcaya hakimiyetini gösteren, filme alınmış çok önemli ve kıymetli bir kayıt” dedi.
‘TÜRK MİLLETİ TAB’EN DEMOKRATTIR’
Atatürk, Amerikan halkına yönelik konuşmasında Türk milletinin demokratik karakterine vurgu yaptı. “Türk milleti tab’en demokrattır” sözleriyle Türk toplumunun demokrasi anlayışına dikkati çeken Atatürk, Amerikan demokrasisinin ulusal birliğin kurulmasındaki rolüne de değindi. İki ülkenin farklı tarihsel geçmişlerine rağmen demokrasi ve millet egemenliği temelinde ortak değerler taşıdığını ortaya koydu.
TÜRK-AMERİKAN DOSTLUĞU
Atatürk, konuşmasında Türk ve Amerikan halkları arasındaki karşılıklı sevgi ve dostluğun önemini de vurguladı. İki millet arasındaki yakınlığın geçmişten gelen yanlış düşünceleri ve önyargıları ortadan kaldırabileceğini belirten Atatürk, insanlığın mazi hurafelerini silerek ilerlemesi gerektiğine işaret etti. Atatürk, Türk-Amerikan dostluğunu yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler açısından değil, milletler arasında karşılıklı anlayışın geliştirilmesi bakımından da değerlendirdi.
DÜNYAYA BARIŞ MESAJI
Atatürk’ün 96 yıl önceki hitabında öne çıkan bir diğer konu ise dünya barışı oldu. İnsanlığın sulh ve huzur sahasına ulaşması gerektiğini ifade eden Atatürk, Türkiye’nin hedeflerinin medeniyet, insanlık ve barış idealleriyle bağlantılı olduğunu anlattı. Konuşmasında geçmişin olumsuzluklarının geride bırakılması, milletler arasında dostluğun güçlendirilmesi ve insanlığın ortak bir barış anlayışı etrafında buluşması mesajını verdi.
ARŞİVLERDEKİ KAYITLAR BİRLEŞTİRİLDİ
Tarihi görüntülerin bir araya getirilmesi için farklı arşivlerden yararlandıklarını belirten Ali Taner Tümer, Sinema Genel Müdürlüğü’nün Film Mirasım arşivi başta olmak üzere çeşitli kaynaklarda kayıtların farklı bölümlerinin bulunduğunu söyledi. Güney Karolina Üniversitesi arşivinden de görüntüler temin edildiğini aktaran Tümer, “Bu görüntüler aslında çeşitli arşivlerde yayımlandı. Ancak bu versiyonuyla, ulaşılabilen fotoğrafların da birleştirilmesiyle tam haliyle yayımlanmamıştı. Biz bu kayıtları ve fotoğrafları bir araya getirerek bütünleştirilmiş bir video hazırladık” diye konuştu.
6-7 TARİHİ FOTOĞRAFA ULAŞILDI
Araştırma sırasında dönemin gazetelerini ve günümüze ulaşan fotoğrafları da incelediklerini belirten Tümer, Atatürk’ün Büyükelçi Grew ile buluşmasına ilişkin 6-7 fotoğrafa erişebildiklerini söyledi. Konuşmanın yapıldığı ana ait bir fotoğrafa ise rastlamadığını belirten Tümer, o dönemde başka fotoğrafların da çekilmiş olabileceğini düşündüğünü ifade etti. Tümer, bu fotoğrafların henüz ortaya çıkarılmamış olabileceğini veya farklı arşivlerde bulunabileceğini belirterek, tarihi belgelerin araştırılmasının önemine dikkat çekti.
ORTAK ÇALIŞMAYLA HAZIRLANDI
Görüntülere ulaşılması ve renklendirilmesi sürecinin yalnızca kendisinin çalışması olmadığını vurgulayan Tümer, arşiv kaynakları ve ilgili kurumların katkılarıyla kayıtların bir araya getirildiğini anlattı. Çalışmada görüntülerin elde edilmesi, incelenmesi, düzenlenmesi ve renklendirilmesi aşamalarında ortak emek bulunduğunu belirten Ali Taner Tümer, “Bu görüntülere ulaştık, bir araya getirdik ve renklendirdik. Bu çalışmanın tamamı benim emeğim değil. Farklı kaynaklardan ve arşivlerden yararlanarak bu tarihi kaydı bütünleştirdik” dedi.
SADECE RENKLENDİRME YAPILDI
Tarihi görüntülere uygulanan işlemler hakkında da bilgi veren Ali Taner Tümer, kayıtlarda herhangi bir yapay zeka canlandırması veya görüntü netleştirme çalışması yapılmadığını vurguladı. Orijinal görüntülerin dokusunun korunmasına dikkat ettiklerini belirten Tümer, “Görüntülerde herhangi bir netleştirme, yakınlaştırma veya restorasyon uygulanmadı. Elimize ulaşan görüntüler yalnızca renklendirildi. Yapay zekayla yeni bir görüntü oluşturulmadı, görüntülerin dokusuna müdahale edilmedi. Atatürk’ün gerçek görüntülerinin özgünlüğünü korumak bizim için çok önemli” dedi.
