32 yıllık caretta mücadelesi; 1,5 milyon yavru denize ulaştı

Antalya Belek kumsalında Belek Turizm Yatırımcıları Birliği tarafından (BETUYAB) yürütülen nesli tehlike altındaki deniz kaplumbağalarını koruma projesi, 28 yılı Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) iş birliğiyle olmak üzere 32 yıldır devam ediyor. 32 yıllık süreçte 44 bin 839 yuvadan 1 milyon 513 bin 316 yavru denize ulaştırıldı.

Antalya’nın Serik ilçesine bağlı dünyanın en önemli turizm merkezlerinden biri olan Belek’te, 1994 yılından bu yana yürütülen nesli tehlike altındaki ‘caretta caretta’ türü deniz kaplumbağalarını koruma projesinde 32 yıl geride kaldı. Mayıs ayının ikinci haftasında 2026 caretta sezonunun da açıldığı Belek kumsalı, 29,3 kilometre uzunluğu ve oluşan yuva yoğunluğu bakımından Akdeniz havzasındaki en büyük yuvalama alanı olarak biliniyor.

MÜCADELE 1994’TE BAŞLADI

BETUYAB öncülüğünde Belek kumsalında ilk çalışmalar farklı ekipler tarafından 1994 yılında başladı. İlk yıl sadece 68 yuva tespit edilebildi. 1995’te 150 civarı, 1996’da 153, 1997’de 168 yuva belirlendi. Bu dört yıllık süreçte toplam 539 yuvadan yaklaşık 18 bin yavru deniz kaplumbağası denize ulaştı. Sonraki yıllarda Belek Özel Çevre Koruma Bölgesinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün EKAD’a yaptırdığı projeler, Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü ile işbirliği ve BETUYAB’ın da EKAD’a verdiği destek ile çalışmalar devam ediyor.

SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ÖRNEĞİ

BETUYAB Başkanı Ali Özdoğan, caretta carettaların Belek’in doğal mirasının ve sürdürülebilir turizm vizyonunun en önemli değerlerinden biri olduğunu söyledi. Özdoğan, 32 yıldır kesintisiz devam eden çalışmaların yalnızca bir doğa koruma projesi değil, aynı zamanda Belek’in sürdürülebilir turizm anlayışının en güçlü örneklerinden biri olduğunu kaydetti. Belek’in yalnızca dünyanın en önemli turizm destinasyonlarından biri değil, aynı zamanda çok kıymetli doğal yaşam alanlarına sahip özel bir bölge olduğunu kaydeden Özdoğan, “Caretta carettalar da bu doğal mirasın en önemli parçalarından biri. 1994 yılında başlayan bu çalışmaların 32’nci yılına ulaşması, bölgemizde doğa koruma bilincinin ne kadar güçlü şekilde yerleştiğinin en somut göstergesi” dedi.

BÖLGE HALKI DAHA BİLİNÇLİ VE DUYARLI

İlk yıllarda deniz kaplumbağalarının korunmasına yönelik farkındalığın bugünkü seviyede olmadığına işaret eden Ali Özdoğan, “Ancak geçen yıllar içerisinde kamu kurumlarımız, bilim insanlarımız, yerel yönetimlerimiz, turizm tesislerimiz ve bölge halkımızın ortak katkısıyla örnek bir model oluşturuldu. Bugün Belek’te faaliyet gösteren turizm tesislerimiz yuvaların korunması, kumsal düzenlemeleri ve bilinçlendirme çalışmaları konusunda büyük hassasiyet göstermektedir. Bu iş birliği sayesinde Belek, Akdeniz’in en önemli caretta caretta yuvalama alanlarından biri olmayı sürdürmektedir” diye konuştu.

‘TURİSTLER CARETTALARI BİLEREK GELİYOR’

Turizmin artık sadece tesis kalitesiyle değil, çevreye, doğal yaşama ve sürdürülebilirliğe verilen önemle de değerlendirildiğini belirten Özdoğan, “Dünyanın birçok ülkesinden gelen misafirlerimiz, carettaların yaşadığı ve korunduğu bir bölgede tatil yaptıklarını bilerek Belek’i tercih etmektedir. Bu durum bölgemizin uluslararası marka değerine de önemli katkı sağlamaktadır. BETUYAB olarak doğa ile uyumlu turizm anlayışını her zaman öncelikli görüyoruz. 32 yıldır kesintisiz devam eden bu örnek projenin oluşmasında emeği geçen EKAD ekibine, gönüllülerimize, kamu kurumlarımıza, yerel yönetimlerimize ve tüm turizm tesislerimize teşekkür ediyorum. Bölgemizin doğal değerlerini koruyan her çalışmanın destekçisi olmaya devam edeceğiz” dedi.

EKAD 28’İNCİ YILINA GİRDİ

EKAD Başkanı Hacettepe Üniversitesi’nden Dr. Ali Fuat Canbolat da ilk çalışmasını 1998 yılında gerçekleştirdi. Farklı bir ekiple ortak yürütülen çalışmada, 385 yuva belirlendi. 1998’deki ortak çalışmalarla tespit edilebilen 385 yuvada 28 bin 875 yumurtadan, 12 bin 994 yavru denize ulaştırıldı. Belek kumsalında deniz kaplumbağalarına yönelik yuva ve yavruların korunması ve kayıt altına alınmasına yönelik ilk çalışmaların başladığı 1994’ten bu yana 32 yıl geride kalırken, EKAD’ın 1999’dan itibaren de tek sorumlu olarak devam ettirdiği çalışmalar kapsamında 27 yıl oldu. Bu sene 28’inci yıl sezonunu açan Dr. Canbolat ve ekibi, 27 yılda toplam 44 bin 300 yuva ve 1 milyon 495 bin 125 yavru sayısına ulaştı. 27 yılda toplam 3 milyon 322 bin 500 yumurtadan çıkan yavru sayısı ortalaması ise 2,2 oldu. 32 yıllık süreçte ise 44 bin 839 yuvadan 1 milyon 513 bin 316 yavru denize ulaştırıldı.

IUCN’NİN KIRMIZI LİSTESİNDE

Caretta caretta türü deniz kaplumbağalarının, Dünya Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) nesli tehlike altında türler olarak kırmızı listesinde yer aldığını belirten EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, her yıl 1 Mayıs’ta göreve başlayıp, eylül ayı sonuna kadar kaplumbağa yuvaları, yavruların yuvadan çıkıp denize ulaşmasını kayıt altına aldıklarını açıkladı. Projenin ilk yıllarında deniz kaplumbağalarının öneminin çok farkında olunmadığını dile getiren Dr. Canbolat, o yıllarda BETUYAB Genel Müdürü merhum Bekir Akkaş’ın, ‘Caretta carettaları korumalıyız. Eğer bu deniz kaplumbağalarını koruyabilirsek burada turizmimizin gelişmesine büyük katkısı olacaktır’ dediğini hatırlattı. Dr. Canbolat, 32 yıldır bölge turizmcilerinin desteğiyle bu sahilde deniz kaplumbağalarının korunduğunu söyledi.

‘BU KADAR UZUN SOLUKLU BAŞKA ÇALIŞMA YOK’

Yerel halkın ilk yıllarda deniz kaplumbağalarını bildiğini, ama neslinin tehlike altında olduğu ve korunması gerektiğini bilmediğini anlatan Dr. Canbolat, “Alanda yapılan uzun süreli çalışmalar, medya haberleri, bilgilendirme çalışmaları, bu konuda ilk yıllara göre büyük oranda olumlu değişim sağladı. Dünyayı bilmiyorum ama Türkiye’de uzun soluklu, kesintisiz devam eden başka bir doğa koruma çalışması yok. Bu durum, 27 yıldır sürekli projemize destek olan BETUYAB ve üye turizm tesislerinin de bir başarısıdır” dedi.