Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen kuş halkalama çalışmalarında geçen yıl 179 farklı türden 34 bin 360 birey halkalandı. En fazla halkalanan kuş türü 2 bin 747 bireyle karabaşlı ötleğen oldu.
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen çalışmalarda, kuşların korunması ve takibi amacıyla çeşitli yöntemlerden yararlanılıyor. Kuş türlerinin yaşam döngüsü ve ekolojisinin araştırılmasında dünya genelinde bir asrı aşkın süredir kullanılan halkalama yöntemi, Türkiye’de de kuşların izlenmesi ve korunmasına yönelik bilimsel çalışmalara katkı sağlıyor. Kuşlar, güvenli yöntemlerle yakalanarak tür, yaş ve cinsiyet gibi temel bilgileri kaydediliyor. Ardından lisanslı halkacılar tarafından kuşların bacaklarına, üzerinde ülkeye özgü sabit adres ve her bireye ait benzersiz kod numarası bulunan metal veya plastik halkalar takılıyor. Halkalanan bir kuşun yeniden yakalanması veya ölü bulunması durumunda, üzerindeki kod sayesinde kayıtlarına ulaşılıyor. Böylece kuşun nerede ve ne zaman halkalandığı belirlenirken, göç rotası, yaşam süresi ve habitat tercihleri gibi ekolojik özellikleri hakkında da bilgi elde ediliyor.
3 halkalama istasyonu
Türkiye’nin birçok kuş türü açısından küresel ölçekte kritik göç yolları üzerinde bulunmasına rağmen, düzenli ve kapsamlı halkalama programları 2002 yılına kadar uygulanmadı. Günümüzde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü koordinasyonunda Iğdır’da Aras, Samsun’da Cernek ve Ankara’da Eymir olmak üzere 3 kuş halkalama istasyonunda çalışmalar yürütülüyor. Halkalama istasyonlarının yanı sıra bilimsel araştırmalar, tedavi ve rehabilitasyon faaliyetleri, tür eylem planlarının izlenmesi, üretme istasyonlarındaki çalışmalar, geleneksel atmacacılık faaliyetleri ile av koruma ve kontrol çalışmalarında canlı yakalanan türlerin halkalanması da gerçekleştiriliyor.
179 farklı türden 34 bin 360 birey halkalandı
2025 yılında 3 halkalama istasyonunda toplam 179 farklı türden 34 bin 360 birey halkalandı. Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi, en fazla türün gözlemlendiği ve en çok kuşun halkalandığı istasyon oldu. En fazla halkalanan türler arasında ilk 5 karabaşlı ötleğen, kızılgerdan, çıvgın, söğütbülbülü ve boz ötleğen yer aldı. Genel müdürlük tarafından yürütülen koruma ve kontrol faaliyetleri kapsamında el konulan ve doğaya dönmesi uygun görülen kuşlara da halkalama işlemi uygulandı. Bu çerçevede 22 farklı türden 100 kuş, tedavi süreçlerinin ardından halkalanarak yeniden doğaya kazandırıldı. İstasyonlarda en fazla halkalanan kuş türü ise 2 bin 747 bireyle karabaşlı ötleğen oldu.
Tedavi edilen kuşlar da halkalanıyor
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü koordinasyonunda faaliyet gösteren tedavi ve rehabilitasyon merkezlerinde tedavi edilen kuşlar da halkalanarak doğaya bırakılıyor. Böylece rehabilitasyon sürecinden geçen kuşların sonraki yaşamlarına ilişkin geri bildirimlerin alınması ve takip edilmesi sağlanıyor.
Halkalama çalışmalarında halka takılmasının yanı sıra bazı kuşlara GPS-GSM vericileri de yerleştirilerek online izleme yapılıyor. Artvin’de yaralı olarak bulunan bir bozkır kartalının tedavi ve rehabilitasyon sürecinin ardından halka ve GPS-GSMvericisi takılarak doğaya salındığı, kartalın halen Rusya’nın bozkırlarında yolculuğuna devam ettiği belirtildi.
7 bin 500 kilometrelik göç
Halkalama çalışmalarının uluslararası iş birliğiyle de yürütüldüğü belirtildi. Bu kapsamda Sinop’ta halkalanan bir leylek yavrusunun yaklaşık 7 bin 500 kilometre uzaklıktaki Güney Afrika Cumhuriyeti’ne gittiği, alınan geri bildirim sayesinde tespit edildi.
