Uzman Psikolog Tuğçe Yıldırım, kurban kesimine tanıklık eden 12 yaş öncesi çocuklarda travmatik etki görülebileceğini belirterek, “Kurban kesimine tanıklık eden, alnına kan sürülen çocuklarda gece korkuları, uyku problemleri, kaçınma davranışları, olayın zihinde tekrar tekrar canlandırılma ve dünyayı daha tehdit edici bir yer olarak algılama gibi kaygı tepkileri, psikolojik sorunlar görülebilir” dedi.
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından Kurban Bayramı öncesi, kurban ibadetinin usulüne uygun yerine getirilebilmesi için dikkat edilecek hususlar ve doğru bilinen bazı yanlışlarla ilgili bilgilendirme yapıldı. Açıklamada, kurbanlık hayvanın nitelikleri, kurban keserken dikkat edilecek hususlar, vekaletle kurban organizasyonlarında dikkat edilmesi gerekenler, kurban ibadetiyle ilgili doğru bilinen bazı yanlışlar anlatıldı. Kurbanlık hayvanlarda devenin 5, sığır ve mandanın 2, koyun ve keçinin ise 1 yaşını doldurması, 6 ayını tamamlayan koyunun, 1 yaşını doldurmuş gibi iri olması halinde kurban edilebildiği anlatıldı. Koyun veya keçinin sadece 1 kişi adına kurban edildiğinin vurgulandığı açıklamada, deve, sığır ve mandanın ise 1 kişiden 7 kişiye kadar ortak olarak kurban edilebileceği ifade edildi.
Açıklamada, kurban edilecek hayvanın sağlıklı ve organlarının tam olması gerektiğine dikkat çekildi.
Hayvanın Gözü Önünde Bıçak Bileme, Kesim Yapılmamalı
Kurban keserken hayvana iyi davranılması, eziyet görüp strese girmesine sebep olacak davranışlardan sakınılması, kesim yeri ve çevre temizliği için tedbirlerin alınmasının anlatıldığı açıklamada, hayvanların bir diğerinin kesimini görecek şekilde yan yana bulundurulmaması, kurban kesimi için bıçak bileme gibi ön hazırlıkların hayvanın gözü önünde yapılmaması, ehil kişilerce kesim işleminin yerine getirilmesi gerektiği belirtildi.
Kurban Kesim Günü
Kurbanlıkların, mutlaka kurban kesim günleri içerisinde kesilmesi gerektiğinin belirtildiği açıklamada, vekaletle kurban organizasyonlarında dikkat edilmesi gereken hususlar şöyle anlatıldı:
“Vekaletle kurban kestirmek isteyen kişinin, kesene vekalet vermesi gerekir. Eğer kurban ibadetinin yerine getirilmesi hususunda bir kurum aracı kılınıyorsa bu durumda kurbanın satın alınması, kesilmesi ve dağıtılması gibi hususlarda kapsamlı vekalet verilmeli. Hayvan, kurban niyetiyle ve vekalet veren kişi adına kesilmelidir. Kurban hisselerine ortak olanların tamamının niyeti ibadet olmalıdır. Hayvan kesim ücretleri veya organizasyon giderleri, kesilen kurbanlık hayvanların etleri, derileri veya sakatatından karşılanmamalı, bunlar ayrıca ödenmelidir. Hissedarlar belirlenmeden hayvanların topluca kesilmesi caiz değildir. Kurban etlerinin satılıp başka amaçlar doğrultusunda kullanılması doğru değildir. Ticari kuruluşlar, kurban organizasyonu kapsamında et satımını çağrıştıran uygulamalardan uzak durmalıdır. Kurban kesimi yurt içinde yerine getirilebileceği gibi yurt dışında da yerine getirilebilir. Bununla birlikte, imkanlar nispetinde kurbanın yurt içinde kesimine öncelik verilmelidir.”
Doğru Bilinen Yanlışlar
Kurban ibadetiyle ilgili doğru bilinen bazı yanlışların da ifade edildiği açıklamada, ‘Kesimsiz kurban bağışı’ ve benzeri adlar altında yapılan bağışların hiçbir dini dayanağı bulunmadığı, söz konusu bağışlarla kurban ibadetinin yerine getirilmediği vurgulandı. Doğru bilinen bazı yanlışlar şöyle açıklandı:
“Bir kurban hissesi yalnızca 1 kişi içindir. İmkanı olmayan birden fazla kişinin, tek kişilik bir hisseye ortak olabileceği anlayışı dinen doğru değildir. Kurbanlık hayvanın taşıması gereken vasıflar ve kesimle ilgili diğer hükümler, bütün kurban çeşitlerinde aynı olup, çeşitli gayelerle veya şükür niyetine kurban edilecek hayvanlarda, yaş gibi bazı şartların gerekli olmadığı inancı yanlıştır. İnsanların bir araya gelerek topluca Hz. Peygamber adına bir kurban hissesine girmeleri şeklinde bir uygulama dinimizde mevcut değildir. Dinimizde kabir kurbanı veya ölü kurbanı adıyla bir kurban türü bulunmamaktadır. Kurban kanının, alına veya araba tekerleği gibi eşyalara sürülmesi inancı doğru değildir. Evli olmayan kimselerin, gerekli mali imkana sahip olsalar da kurban kesemeyecekleri anlayışı yanlıştır. Kurban kesim işlemini kadınların yapamayacağı anlayışı doğru değildir. Kesme becerisine sahip olan kişi, erkek olsun kadın olsun, kurban kesimini gerçekleştirebilir. Büyükbaş bir kurbanlığın hissedar sayısının mutlaka 3, 5, 7 gibi tekli sayılarda olması gerektiği anlayışı doğru değildir. Kurbanlık hayvanın gerekli yaşını tamamladığı halde henüz kapak atmamış (2 yaşını doldurduğu halde dişini dökmemiş) ise kurban edilemeyeceği şeklindeki anlayış doğru değildir. Kurban etlerinin mutlaka yedi fakire dağıtılması gerektiği şeklindeki anlayış doğru değildir. Kurban etini üçe bölmek müstehaptır. Kurbanlık hayvana ortak olanların bazılarının adak veya akika (yeni doğan çocuğun şükrünü ifade etmek amacıyla kesilen) niyetiyle kurbana iştirak etmesinin kurbana engel olduğu şeklindeki anlayış hatalıdır. Seferi (yolcu) olanın kestiği kurbanın geçersiz olduğu anlayışı doğru değildir.”
Çocuk Gelişimine Zararı
Uzman Psikolog Tuğçe Yıldırım, Kurban Bayramı’nda çocukların kurban kesimine tanıklık etmesinin, alnına kan sürülmesinin özellikle 12 yaş öncesi dönemdeki çocuklarda travmatik etki oluşturabileceğine dikkat çekti. Kurban kesimini gözlemlemenin çocuk için ‘şiddet’ ve ‘can kaybı’ algısı yaratabileceğine değinen Yıldırım, “Çocuklarda görsel hafızanın güçlü olması nedeniyle şahit olunan sahneler zihinde kalıcı izler bırakabilir ve travmatik etki yaratabilir. Bu durum bazı çocuklarda gece korkuları, uyku problemleri, kaçınma davranışları, olayın zihinde tekrar tekrar canlandırılması ve dünyayı daha tehdit edici bir yer olarak algılama gibi kaygı tepkilerine yol açabilir. Hatta bazı çocuklarda kaygı, yalnızca duygusal olarak değil, bedensel ve davranışsal olarak da ortaya çıkabilir. Özellikle iştah azalması, yemek yemeyi reddetme ya da et tüketimine karşı isteksizlik gibi yeme davranışında değişiklikler gözlenebilir” diye konuştu.
Kesmek, Öldürmek’ Yerine ‘Yardımlaşma’ Vurgusu
Yıldırım, Kurban Bayramı’nın çocuklara anlatımında ‘kesmek, öldürmek, can almak’ gibi korku uyandırabilecek ifadeler yerine çocuğun gelişim düzeyine uygun olarak ‘paylaşma, yardımlaşma, ihtiyaç sahiplerine ulaştırma’ gibi güven verici kavramların tercih edilmesi gerektiğini söyledi. Yıldırım, “Çocuklar bayramın sosyal ve onarıcı yönüne, paylaşma ve yardımlaşma kısmına dahil edilmelidir. Etlerin hazırlanması, ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması ve bayram sofralarının paylaşım ruhu, çocuğun empati gelişimini desteklerken aynı zamanda bayramı güvenli ve olumlu duygularla ilişkilendirmesine katkı sağlar” dedi.
