“Kalbin kadar temiz bu sayfayı bana ayırdığın için…” diye başlayan özel hatıra defteri… İlkokul sıraları, çocukların işlendiği, gelecek fikirlerinin inşa edildiği dönemlerdir.
Hepimiz lise, üniversite öğretmenlerimizi unutmuşuzdur ama ilk öğretmenimizi çoğunlukla hatırlarız. O yaşlarda içimize nasıl işlenirse değer yargıları; iyilik, kötülük, değer verme ve sevgi nasıl anlam kazanırsa tüm yaşantımız boyunca o etki altında büyürüz.
Öğretmenlerin dikkat etmesi gereken ilk konu, öğrencinin kendi bilincinin ve kendi düşüncesinin farkına varmasını sağlamak olmalıdır. Derslerin bir zorunluluk değil, bilmesi gerektiğinin, bu bilgilerin yaşamı boyunca kendisine lazım olacağının beynine yerleştirilmesi lazım ki çocuk, severek öğrenmeye hevesli olsun.
Öğrenci, okuması için bir merak hissetmelidir ki öğrenme isteği artsın. Bir anlamda sınıf başarısız ise bu, öğretmenin ders anlatma tarzının sınıfın ve öğrencinin seviyesine inememiş olduğunu, bir anlamda öğretmenin başarısız olduğu gerçeğini yansıtmaktadır.
Çocukta farkındalık nasıl başlar?
Öğrenci, dersi bilmediğinin farkına vardığı an öğrenmeye ihtiyaç hisseder.
Bilmediğinin farkına varamadığında ise ders çalışmasının gerektiğine dair tetikleyen bir ateşi içinde hissetmeyeceği için değişim gösteremeden devam edecektir.
Farkındalık iki şeyle başlar: Birincisi sevgiyle, ikincisi nefretle. Sevgiyle gelen farkındalık sevgiyle çoğalır, öz güven geliştirir, paylaşmayı öğretir. Severek öğrenmek başarıya başarı katar.
Nefretle başlayan farkındalık ise yıkım getirir, kıskançlık yaratır, eşit olmayan bir yöne çevrilir, arkadaşlığı yok eder.
Araştırmalarıma göre çocuklara etki eden önemli olaylardan bir tanesi de, kendisi hakkında başkalarının söylediği sözleri bir başkasından duymuş olmasıdır. Bu, çocuğun başta kendisini sevmesini sağlamış olur. Yaşımız başımız ne olursa olsun, bizi içimizden vuran en büyük olumsuz enerji; başkalarının yanında bize söylenen, söylenmeden hissettirilen duygulardır.
Çocuk, anne babaya ne kadar içten bağlanırsa ergenlik döneminde o kadar çatışması az olacaktır. Buradaki denge ise çocuğun, anne babasının her koşulda kendisinin iyi olmasını istediğinin çocuğa ne kadar iyi anlatılırsa çocuğun başarı derecesi de o kadar büyük olacaktır.
Öğretmenin ilk vazifesi, öğrencilerine okumayı sevdirebilmesidir. Çünkü okuma alışkanlığını kazanan her öğrenci mutlaka başarılı olacaktır. Öğrenciye neyi okuduğunu, neden okuduğunu düşündürecek kadar farkındalık yaratması öğretmenin sorumluluğundadır. Öğrencinin farkındalığını sağlayacak çok basit bir iki örneği ise basitçe şöyle sıralayabiliriz:
Haftalık bir iki saatin sadece konuşmaya ayrılması; anne babaların çocuklarını okutmak için neler yaptığını, hayatlarının tek amacının çocuklarının okuyup iyi bir iş sahibi olmasını çok istediklerini çocuğa anlatmak aile bağını sağlamlaştıracaktır.
- Eskiden gelenek hâline gelen hatıra defterleri zamanla unutuldu. Oysa o defterler okuldan sonraki dönemlerde arkadaşlıkların devam etmesini sağlıyordu. O deftere yazılan “Kalbin kadar temiz bu sayfayı bana ayırdığın için…” diye başlayan o hatıra yazısı, köklü bir sevginin tohumlarını atıyordu. O yazı, yaz tatillerinde sevgiyi büyütüyor, duygusal bir bağ oluşturuyordu. Çocukları yazıya, deftere yönlendiriyordu. Sayfalara fotoğraflar da yapıştırılıyordu. Şimdi tüm fotoğraflar PC’lerde. Bilgisayar arıza verdiğinde hepsi yok oluyor. Hatıra defterleri tekrar öğrencilere başlatılmalıdır. Ayrıca o deftere öğrencilerin kendi duygularını yazmasını sağlamak, o defterden paylaşmak istediği sayfalarını, kendi istediği yerleri sınıfta arkadaşlarına okuması; kişisel bilinç gelişiminin temelini oluşturan bir etken olacaktır.
- Haftalık oturma yerlerinin değiştirilmesi ve öğrencilerin farklı arkadaşlarıyla iletişim kurabileceği oturma düzeni oldukça önemlidir.
- Utanıp çekinen öğrencilerin alıştıra alıştıra tahtada, tüm sınıfa şarkı, türkü, şiir söyletilmesi son derece etkilidir.
- Araları iyi olmayan öğrencilerle birebir konuşup her birine; “Aslında o arkadaşın seni sevdiğini söyledi ama sen biraz sert davranıyor olabilir misin?” denmesi bile bir sevgi kıvılcımının yanmasına ve aradaki anlaşmazlığın yok olmasını sağlar.
- Öğrenciden habersiz anne-baba ile çocuğu hakkında kısa video çekimi yapılması. Ailenin o videoda çocuğunu çok sevdiğini söylemesi, videoyu öğrencinin izlemesi, onu en çok etkileyen eylemlerden biri olacaktır. Ailenin onun için her şeyi yapmaya hazır olduğunu, kendi çocuğunun başarılı ve derslerine çok ilgili olduğunu birkaç saniyelik video çekip sınıflarda izletmesi, kesinlikle her çocukta ailesine karşı büyük bir farkındalık yaratacaktır. O kısa video, çocuğun hayatında dönüm noktası olacaktır. Hatta o hatıra, çocuğun ölümüne kadar unutamayacağı bir anı olarak hafızasında yer alacaktır. İleriki yaşlarında iş yerlerinde, gezilerinde ve arkadaşlarına anlatacağı en büyük gurur kaynağı olacaktır.
- Kendi istediği bir konuyu araştırıp kendi yorumunu yazarak anlatması ise çocuğun içsel gelişimine katkısı son derece fazla olan bir çalışmadır. Bu ödevler internetten bulunup yazılan şeyler değil, tamamen yaşadığı günlerle ilgili olabilir. Örneğin bir hafta sonunun değerlendirilmesi, çocuğun evde ya da dışarıda yaşadığı olayları nasıl görebildiğinin anlaşılmasını sağlar. Çocuğun göremediği taraflar tespit edilip, göremediği konularda destek verilmesi yine çocuğun geleceği için çok büyük yatırımlardan biri olacaktır. Bir konuyu nasıl işlemesi gerektiğini, hangi yönlere bakması gerektiğinin farkına varmış olacaktır.
- Derslerin ne fayda sağladığının, bu dersin amacının ne olduğunu kendisinin tespit etmesinin sağlanması, konu bittiğinde öğrencinin dersle ilgili sorular çıkarmasını sağlamak ise konunun öğrenildiğini gösteren en büyük delil olacaktır. Zira dersi anlayan çocuklar soru sorabilir, soru yaratabilir.
Ergenlik dönemlerinde genelde çocuklar, istenmeyen şeyleri yapmaya daha yöneliktirler. Bu davranışlar aslında karşı çıkma dürtüsünün altında kendini ispatlama çabalarının dışarı yansımasıdır. Baba ne kadar çocuğa ders çalış dese de çocuk, babaya inat ders çalışmaz. Bu davranışıyla kendi gücünü ortaya koyduğunu düşünür. Böyle yapmakla aslında kendisine zarar verdiğinin farkına varamaz. Farkındalık yaratabilmiş olsa zaten, babasının onu çok sevdiği için söylediğini bilir ve daha fazla derslere yönelir.
Aile çatışmalarının olmaması için yukarıda anlattığım küçük dokunuşlara son derece ihtiyaç vardır. Çünkü aile içinde sevgi, gelişen ilişkilere göre yol bulur. Ya tam bir bağlılık ya da uzaklaşma olur. Bağlılık, kişilerin ölümüne kadar süreceğinden sonradan yetişen çocuklar da aile üyelerine ve akrabalarına bağlı olacaklardır. Ayrılık ise aile içinde soğukluk girmesine neden olur ki akraba çocukları bile görüşmek istemezler, görüştüklerinde ise uzaktan bir tanıdık gibi bir durum yaşanır.
Öte yandan bazı ailelerde anne-baba ile çocuklar arasında görülmez bir duvar vardır. Bu duvarlar bazen o kadar kalın olur ki anne babalar bu duvarı yıkıp çocuklarını göremezler. Bu duvarın yıkılması bazen güzel bir söz, bazen minik bir hediye olabilir. Duvarı yıkan en büyük güç ise çocukların kendileri hakkında yakınlarının, ailenin söylediği takdir dolu sözleri, yukarıda değindiğim gibi başkaları tarafından duymasıdır. Burada yukarıda dediğim yöntemler kullanılabilir. Çünkü vermek istediğimiz, verdiğimizi düşündüğümüz her ne olursa olsun, karşımızdakinin alabilme kabiliyeti kadar olacaktır. Bazen okuduğumuz kocaman bir kitaptan aklımızda bir iki cümle kalışı gibi.
Yukarıdaki öneriler basit ve sıradan gibi görünen şeyler olsa da yapılması, uygulanması en zor olanlardır. Küçük sorunları çözebilirsek büyük sorunlar oluşmaz.
Öğretmenler bir ülkenin geleceğini inşa ederler. Ve ilk görevleri de öğrencilerine ATATÜRK sevgisi verebilmeleridir. [2021]
Bu yazıyı yazarken ilkokul öğretmenim ve rahmetli babamın ruhuna rahmetler diliyorum.
