Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği (AIFD), Brand Week Istanbul 2026’da yenilikçi tedavilere erişim, yapay zekânın ilaç geliştirme süreçlerindeki rolü ve Türkiye’nin klinik araştırmalardaki konumunu ele aldı. AIFD Genel Sekreteri Dr. Ümit Dereli, Avrupa’da son dört yılda onaylanan 168 yeni tedavinin yalnızca 9’una Türkiye’de erişilebildiğini belirterek, klinik araştırmaların hastaların yeni tedavilere ulaşmasında kritik önem taşıdığını vurguladı.
Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği (AIFD), Türkiye’nin en büyük marka ve pazarlama buluşmalarından Brand Week Istanbul’a ilk kez katıldı. 4-6 Kasım 2026 tarihleri arasında Haliç Kongre Merkezi’nde düzenlenen etkinliğin ilk gününde AIFD Genel Sekreteri Dr. Ümit Dereli, gazeteci Özlem Gürses ile birlikte “Varlık Nedenimiz: Yenilikçi Tedavilere Erişim” başlıklı söyleşide sağlık sektöründeki gelişmeleri değerlendirdi.
Healing Hall sahnesinde gerçekleştirilen söyleşide yaşam süresinin uzamasıyla değişen sağlık ihtiyaçları, yenilikçi tedavilerin hastalıkların seyrine etkisi, yapay zekânın ilaç geliştirme süreçlerinde sunduğu fırsatlar ve Türkiye’nin klinik araştırmalardaki konumu ele alındı.
YENİLİKÇİ TEDAVİLER HASTALIKLARIN SEYRİNİ DEĞİŞTİRİYOR
Dünya genelinde ortalama yaşam süresinin 1900’lerin başında 45 yıl civarındayken 2020 yılında 71 yıla, Türkiye’de ise 77 yılın üzerine çıktığını hatırlatan Dr. Ümit Dereli, tıp alanındaki gelişmelerin hastalıkların tedavisinde önemli değişimler yarattığını söyledi.
Dereli, yenilikçi tedavilerin yalnızca yaşam süresinin uzamasına değil, daha önce ölümcül kabul edilen bazı hastalıkların kontrol altına alınmasına da katkı sağladığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Ömrün uzamasını tek başına yenilikçi tedaviler sağlamadı; temiz su, beslenme, aşı, hijyen ve hekimlik hep birlikte sağladı. Ama 30 yıl önce ölümcül olan bazı hastalıklar bugün kronik hastalık olarak yönetiliyor, bazıları 8–10 haftalık bir tedaviyle tamamen iyileşiyor, bazı kanserlerde bağışıklık sistemini kullanan tedavilerle yıllar kazanıldı. Yenilikçi tedavi dediğimiz tam olarak bu. Belirtiyi hafifleten tedavi çoktur, kaderi değiştiren tedavi azdır.”
YAPAY ZEKÂ İLAÇ GELİŞTİRME SÜREÇLERİNİ HIZLANDIRIYOR
Yeni bir tedavinin geliştirilmesinin uzun ve maliyetli bir süreç olduğunu belirten Dereli, tek bir yenilikçi tedavi için 5 ila 10 bin aday molekülle çalışmalara başlandığını aktardı.
Bu sürecin 15 yıla kadar uzayabildiğini ve yaklaşık 2,6 milyar dolarlık maliyet oluşturabildiğini ifade eden Dereli, yapay zekâ teknolojilerinin araştırma süreçlerine önemli katkılar sağlamaya başladığını söyledi.
Yapay zekânın umut vadeden moleküllerin daha erken belirlenmesine, klinik araştırmalara uygun hastaların bulunmasına ve nadir hastalıklar üzerine yürütülen çalışmaların hızlandırılmasına yardımcı olduğunu belirten Dereli, şöyle konuştu:
“Yapay zekâ umut verici molekülü çok daha erken seçiyor, klinik araştırmada doğru hastayı günler içinde buluyor, nadir hastalıklarda az sayıda hastayla anlamlı sonuç almayı mümkün kılıyor. Bu, hastaya daha erken ulaşan tedavi demek. Tek şartla: hasta güvenliği ve insan merkezli tasarım en başta. Hızlı ama dikkatli.”
TÜRKİYE’DE YENİLİKÇİ TEDAVİLERE ERİŞİM ORANI YÜZDE 5
Türkiye’nin yenilikçi tedavilere erişim durumuna ilişkin verileri de paylaşan Dereli, EFPIA Patients W.A.I.T. Indicator 2025 araştırmasına dikkat çekti.
Dereli’nin aktardığı verilere göre Avrupa’da son dört yılda onaylanan 168 yeni tedaviden 9’una Türkiye’de erişilebiliyor. Türkiye’nin yüzde 5 seviyesindeki erişim oranına karşılık Avrupa Birliği ortalaması yüzde 45 olarak belirtiliyor.
Bazı kanser tedavilerinin geri ödeme kapsamına alınmasıyla Türkiye’nin erişim oranının yüzde 3’ten yüzde 5’e yükseldiğini ifade eden Dereli, bu gelişmenin kamu ve özel sektör arasındaki iş birliğinin sonuçlarından biri olduğunu söyledi.
Dereli, “Aradaki fark büyük, bunu görüyoruz. Ama bu yıl o oran ilk kez yukarı çıktı. Bazı kanser tedavileri geri ödemeye alındı ve yüzde 3’ten yüzde 5’e geldik. Bu, kamu ile sektörün aynı masada oturup çözüm bulmasıyla oldu. Küçük bir adım ama yönü doğru ve yolu gösteriyor” dedi.
TÜRKİYE KLİNİK ARAŞTIRMALARDA DÜNYADA 20’NCİ SIRAYA YÜKSELDİ
Türkiye’nin klinik araştırmalar alanındaki konumunun güçlendiğini belirten Dereli, ülkenin dünya sıralamasında 2019 yılında 26’ncı sıradayken 2025 yılında 20’nci sıraya yükseldiğini açıkladı.
AIFD üyesi şirketlerin 2025 yılında Türkiye’de toplam 734 klinik araştırma yürüttüğünü aktaran Dereli, bu çalışmalara 11 binden fazla hastanın katıldığını ve 21 milyar liranın üzerinde yatırım gerçekleştirildiğini ifade etti.
Klinik araştırmaların hastaların yeni tedavilere erişimi açısından önemli fırsatlar sunduğunu belirten Dereli, şu değerlendirmede bulundu:
“Klinik araştırmaya katılan hasta, dünyanın henüz geliştirmekte olduğu tedaviye bugün ve ücretsiz ulaşıyor. Biz bunu bir ayrıcalık değil, bir hak olarak görüyoruz. Bazı araştırmalarda Türkiye dünyada en çok hasta dahil eden ülke oldu; dünyadaki ilk hastanın Türkiye’de tedaviye başladığı çalışmalar var. Yarının tedavilerinde Türkiye’nin imzası var ve biz o imzayı daha görünür kılmak istiyoruz.”
KLİNİK ARAŞTIRMA İZİNLERİNDE 139 GÜNLÜK SÜREYE DİKKAT ÇEKTİ
Türkiye’de klinik araştırmaların başvuru aşamasından izin sürecine kadar geçen ortalama sürenin 139 gün olduğunu belirten Dereli, Avrupa’da bu sürenin yaklaşık 110 gün seviyesinde bulunduğunu söyledi.
İzin süreçlerindeki hızın ve öngörülebilirliğin artırılmasının Türkiye’ye daha fazla uluslararası klinik araştırma kazandırabileceğini vurgulayan Dereli, düzenleyici süreçlerin geliştirilmesinin hastaların yeni tedavilere erişimini de hızlandırabileceğini ifade etti.
Dereli, “Hız ve öngörülebilirlik. O farkı kapattığımızda daha çok araştırma Türkiye’yi seçecek, daha çok hasta yarının tedavisine bugün ulaşacak. Bunun için somut önerilerimiz var ve bunları kamuyla birlikte çalışıyoruz” ifadelerini kullandı.
AIFD’DEN SAĞLIKTA GÜVEN VE TOPLUMSAL FAYDA VURGUSU
Brand Week Istanbul katılımcılarına seslenen Dr. Ümit Dereli, sağlık alanındaki gelişmelerin yalnızca ilaç sektörüyle sınırlı olmadığını, toplumun bütün kesimlerini ilgilendirdiğini belirtti.
Yenilikçi tedavilere erişimin toplumsal bir mesele olduğuna dikkat çeken Dereli, sağlık alanında oluşturulan güvenin hastalara ulaşan tedavilere dönüşmesinin önemini vurguladı.
Dereli, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
“Bu salon Türkiye’nin en güçlü markalarını yöneten insanlarla dolu. Sağlık hepinizin markasının görünmeyen paydaşı; çalışanınız, müşteriniz, anneniz. Erişim bir sektör meselesi değil, bir toplum meselesi. Merak edin, sorun, bizi de sorgulayın, kapımız açık. Güven, bir hastaya ulaşan tedaviye dönüştüğünde toplumsal faydadır.”
