Van’ın Bahçesaray ilçesinde yaşayan Efendi Ceylan (84) ile Abdulaziz Kayan (75), küçük yaşlarda dedelerinden öğrendikleri hallaçlık mesleğini yarım asırdır sürdürüyor. Unutulmaya yüz tutan mesleğin ilçedeki son temsilcilerinden olan ustalar, ilkel yöntemlerle küçükbaş hayvan yünü işliyor.
Bahçesaray ilçesine 10 kilometre uzaklıktaki, 100 hane ve yaklaşık 500 nüfuslu kırsal Çatbayır Mahallesi’nde yaşayan Efendi Ceylan ile Abdulaziz Kayan, dedelerinden miras kalan hallaçlık geleneğini sürdürüyor. Geçmişte mahallede yaklaşık 30 kişinin yaptığı meslek, bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Mahallede hallaçlıkla uğraşan yalnızca 3 usta kaldı. Yaz aylarında kırpılan koyunların yünleri yıkanıp kurutulduktan sonra ustaların elinde yeniden hayat buluyor.
Yay şeklindeki geleneksel alet ve tokmakla kabartılan yünler, ince tabakalar haline getiriliyor. Ardından mahalle sakinlerinin de yardımıyla ayaklarla dövülerek şekillendiriliyor. Böylece yünler, yorgan, yastık, keçe, yün halı ve kışın dondurucu soğuklarına karşı koruma sağlayan çoban kepeneğine dönüştürülüyor.
Yünler ritmik sesler eşliğinde işleniyor
Tek katlı, toprak damlı evlerin damlarında çalışma yapan hallaç ustaları, geleneksel yöntemlerle yünleri işliyor. Yay ve tokmağın çıkardığı ritmik sesler, mahallede geçmişten günümüze uzanan bir geleneği yaşatıyor. Oldukça zahmetli aşamalardan geçen yünler, ustaların elinde kullanıma hazır hale dönüşüyor.
Biz hallaçlığın son ustalarıyız
Yaklaşık 50 yıldır hallaçlık yaptığını belirten 9 çocuk babası Efendi Ceylan, geçmişte mahallede bu mesleğin önemli bir geçim kaynağı olduğunu söyledi. Teknolojinin gelişmesiyle hallaçlığa olan ilginin azaldığını anlatan Ceylan, “Eskiden ilçemizde çok sayıda usta vardı. Bizim mahallede 30’a yakın hallaç ustası bulunuyordu. Şimdi 3 hallaç ustası kaldı. Teknolojinin olmadığı eski yıllarda Hakkari, Bitlis, Van ve hatta Feraşin Yaylası’nda yaşayan insanlar bizi arardı. Biz de oralara gider, keçe, çoban kepeneği, yün halı ve yorgan yapardık. Eskiden yatakları yünden yapardık. Gelişen teknoloji ile birlikte meslek de bitmek üzere. Teknoloji gelişince bizim mesleğimiz de unutulmaya başlandı. Elimizden geldiğince gençlere de gösteriyoruz ancak onlarda bu hevesi göremiyorum” dedi.
Bizden sonra bu mesleğin yok olmasından endişe ediyoruz
8 çocuk babası Abdulaziz Kayan ise, yaklaşık 50 yıldır sürdürdüğü mesleğin geçmişte büyük rağbet gördüğünü belirtti. Eskiden yolların ve fabrikaların olmadığı dönemlerde insanların ihtiyaçlarını el emeğiyle karşıladığını ifade eden Kayan, “Eski zamanlarda bizim mahallede yol yoktu, fabrika yoktu, halı yoktu. Her şey insan eliyle yapılıyordu. O zamanlar hallaçlık gözde bir meslekti. İnsanlar bizi çağırırdı. Bitlis’e, Hizan’a ve Hakkari’ye giderdik. Oralarda yün halı ve keçe yapardık. Bazen 40 gün boyunca evimize dönmediğimiz olurdu. Yazın genellikle Hakkari ve Bitlis’in Hizan ilçesine giderdik. Teknolojiyle birlikte her yere yol yapıldı, halılar da her yerde satılmaya başlandı. O dönemde sadece bizim mahallede 30 kişi bu işi yapıyordu. Şimdi çok az kişi kaldık. Biz de elimizden geldiğince bu mesleği yaşatmaya ve gelecek kuşaklara aktarmaya çalışıyoruz” diye konuştu.
Gençlerin öğrenmesini istiyoruz
Çatbayır Mahalle Muhtarı Eyüp Kayan da mesleğin gelecek kuşaklara aktarılması için ne gerekiyorsa yapacaklarını söyledi.
Hallaçlık geleneğinin mahallede geçmişte yaygın olarak yapıldığını, birçok ailenin geçimini bu meslekten sağladığını anlatan Kayan, “Eskiden 100 hanelik mahallenin yaklaşık yüzde 70’i hallaçlık yapıyordu ve bu meslekten geçimlerini sağlarlardı. Maalesef son yıllarda teknolojinin gelişmesiyle bu meslek unutulmaya yüz tuttu. Bu geleneğin yok olmaması için mahallemizdeki ustaların yaptığı işleri takip ediyor, onlardan bir şeyler öğrenmeye çalışıyoruz. Kültürümüzün yaşatılması için mahallemizde birkaç genç de bu mesleği öğreniyor. Ancak bugün sadece 3 hallaç ustamız kaldı. Bu geleneğin gelecek nesillere aktarılmasını istiyoruz” dedi.
