Vefa Söyleşileri, Türk Dili ve Edebiyatına, Türk şiirine ve şairlerine emek veren isimleri tanıtmak, edebiyatımızın kültürel birikimine katkıda bulunan sanatçıların yaşam öykülerini, eserlerini ve düşünce dünyalarını okuyucularla buluşturmak amacıyla hazırladığım bir yazı dizisidir. Bu çalışma ile geçmişten günümüze şiir geleneğimizi yaşatan, sözüyle ve kalemiyle kültürümüze değer katan isimlerin emeklerini görünür kılmayı; edebiyat dünyamızda hak ettikleri yeri almalarına katkı sunmayı ve gelecek kuşaklarla aralarında kalıcı bir bağ kurmayı hedefliyorum. Çünkü vefa, yalnızca geçmişi anmak değil, kültürümüze değer katan insanları tanımak, anlamak ve emeklerini yaşatmaktır.
Edebiyat, insanın kendisini ve yaşadığı toplumu anlamlandırma çabasıdır. Şiir ise kimi zaman bireysel duyguların sesi, kimi zaman toplumsal hafızanın taşıyıcısı olarak kuşaklar arasında köprü kurar. Halk şairleri, köklü sözlü edebiyat geleneğini yaşatırken kalem şairleri de duygu, düşünce ve gözlemlerini dizelere aktararak edebiyatımıza yeni anlamlar kazandırır. Her şair, kendi dünyasından süzdüğü sözcüklerle kültürel mirasımıza özgün bir iz bırakır. Vefa Söyleşileri aracılığıyla şairlerin şiir anlayışlarını, eserlerinin ardındaki yaşanmışlıkları ve sanat yolculuklarını kendi anlatımlarıyla okuyuculara ulaştırmayı önemsiyorum.
Sayın Mesut Altunkaynak, Vefa Söyleşileri’ne hoş geldiniz. Merhaba, nasılsınız? Şiire gönül verdiğiniz yılları, halk şairliği anlayışınızı ve eserlerinize yön veren duygu ve düşünceleri konuşacağımız bu söyleşiye katıldığınız için teşekkür ederim. Sizi daha yakından tanımak, şiir yolculuğunuzun dönüm noktalarını ve edebiyata bakışınızı kendi sözlerinizden öğrenmek üzere ilk sorumla başlamak istiyorum. Söz sizde. Sizi tanımayanlar için kendinizi tanıtır mısınız? Mesut Altunkaynak kimdir?
21 Ağustos 1984 yılında Erzurum’un Oltu ilçesine bağlı Derebaşı Mahallesinde dünyaya geldim. İlkokulu Derebaşı İlkokulu’nda, Ortaokulu Oltu İmam Hatip Lisesin’de, Liseyi ise Oltu Anadolu Lisesi’nde okudum. Halihazırda memleketimde tarım ve hayvancılık işiyle uğraşmaktayım. Evli ve üç kız ve bir erkek evlât olmak üzere dört çocuk babasıyım.
Şiire nasıl başladınız? Şairlik yolculuğunuzda sizi en çok etkileyen dönüm noktası neydi?
Aslında şiirlerin içine doğdum diyebilirim. Ortaokul ve Liseyi evimiz köyde olduğundan Oltu’da halamın evinde kalarak okudum. Halamın eşi yani eniştem (Allah her ikisine de rahmet eylesin) çok koyu bir ülkücüydü. O zaman uzun yıllar Ozan Arif, Osman Öztunç, Sefai gibi şairleri dinler Ülkü Ocakları’nın gecelerinde sahneye çıkardım. Şiirle tanışmam böyle oldu. Daha sonraları yani yaşım on yedi olduğunda kendi şiirlerimi amatörce yazmaya başladım.
Bunu NAR-I AŞK şiirimde şöyle anlatmıştım.
Yaşım on yediydi bir yaz sabahı,
Aşk oku yokladı bende ervahı,
O gün bu gün dilim çeker eyvahı,
Gönül bitmek bilmez eleme düştü.
Sevdam şiir oldu kaleme düştü.
Erzurum Oltu’nun kültürel dokusu ve halk şiiri geleneği, edebî kimliğinizi nasıl şekillendirdi?
Erzurum Oltu’lu oluşum elbette ki şiirde mesafe kat etmemde çok etkili oldu. Gerek sosyal gerek kültürel değerlerimizin şiire ve edebiyata bağlı oluşu ve Erzurumumuzun ozanlar ve şairler yatağı olması bizi bir nevi küçük yaştan bu yola hazırladı.
Şiirlerinizi okuyan veya dinleyen biri, şairin siz olduğunuzu anlayabilir mi? Sizi tanımlayan şiirsel imzanız ve temel duygunuz nedir?
Şiirlerimi okuyan kişiler benim kalemimin rengini tanırlar zaten. Çok okuyanlar bunu bilirler. Ama onun haricinde bütün şiirlerimin son dörtlüklerinde “Mesut’um” mahlasını kullandım. Buradan da anlaşılabilir.
Hece ölçüsü ve halk şiiri geleneği sizin için ne ifade ediyor? Şiirde biçim ile duygu arasındaki dengeyi nasıl kuruyorsunuz?
Türk Şiiri zaten halkın duygularını belli bir kalıba koyarak, onu süsleyerek oluşturulmuş belirlenen teknik ve ölçü üzerinden yazılarak edebi bir sanat dalı olmuştur. Buna da hece şiiri deniyor. Hece şiirinde şair hem duyguyu akıcılığıyla, hem ölçüyü ve kuralları bir nakkaş edasıyla işleyerek şiire oturtmak zorundadır. Ben de yazarken bu kurallara azami gayret gösteriyorum.
Şiirlerinizde kültürel ve toplumsal değerlerin yanı sıra vatan, bayrak ve memleket sevgisi; aşk, özlem, ayrılık ve manevi duygular da öne çıkıyor. Bu zengin duygu dünyasını şiirlerinize taşıyan temel kaynak nedir?
Ben şiir yazarken konu ayırt etmeksizin yazmaya çalıştım. Zaten şair olmanın gereği halkın sesi olmasıdır. O anda beni etkileyen konu neyse onu yazmaya mecbur hissederim kendimi. Şiirlerimde beşeri aşk, ilahi aşka, kültürel ve toplumsal değerler, vatan, bayrak memleket sevdasına ilişkin şiirlere denk gelirsiniz. Ayrılık, hasret ve özlem gibi konulara gelince mana şairin karnında gizlidir der eskiler. Bu bir sırdır. Biz bal yapan arı gibi şiiri üretir üzerini sırlarız. Artık okuyucularımız kendini o şiirin neresinde bulur, bizi neresinde görürlerse.
Şiir yolculuğunuzda hangi şairlerden ve edebî akımlardan etkilendiniz? Bugünkü şiir anlayışınızın oluşmasında kimlerin izleri var?
Şiirde yol almamda röportajın başında söylediğim gibi önce Ozan Arif, Osman Öztunç, Sefai usta gibi ülkücü şairlerin şiirlerinden daha sonraları Abdürrahim Karakoç, Cemal Safi gibi şairlerin etkisi vardır bende. Ayrıca Aşık Reyhani, Aşık Sümmani, Mevlüt İhsani, son zamanlarda kaybettiğimiz Aşık Ruhani (Mustafa TEMEL) gibi ustaların şiirleri ve benim tanımaktan onur duyduğum Aşık Sıtkı Eminoğlu ve Cemal Divani ustaların şiirleri beni etkilemiş ve kalemime yön vermişlerdir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Halk Şairi unvanına layık görülmeniz sizin için ne ifade ediyor? Bu unvanı nasıl bir sorumluluk olarak görüyorsunuz?
Kültür Bakanlığımızın şahsımı HALK ŞAİRİ kimliği sahibi olmaya layık görmesi aslında üzerimdeki sorumluluğu çok daha artırıyor. Yani bizim yazdım şiir oldu demekten ziyade iyi bir şiir yazdım ve iyi bir eser bıraktım deme zorunluluğumuzun olduğunu hatırlatıyor her defasında.
Bu yüzden yazdığım her şiiri geleceğe bırakılacak bir miras gözüyle bakarak yazmaya gayret gösteriyorum.
Sitem (2019) ve Asude (2026) kitaplarınız şiir yolculuğunuzun hangi yönlerini yansıtıyor? Bu iki eser arasında nasıl bir değişim görüyorsunuz?
İlk şiir kitabım olan SİTEM’i 2018 sonlarında hazırlık yaparak 2019 başlarında çıkardık. Tamamı hece şiirlerinden ve karma şiirlerden oluşmaktadır. ASUDE’yi ise 2026’da yani birkaç ay önce çıkardık. Asude’nin Sitem’den ayıran yönü tamamen aşk şiirlerinden oluşuyor olmasıdır.
Sizce şiir, insanın kendine itiraf edemediklerini dile getirme biçimi midir? Bir duyguyu şiire dönüştüren asıl unsur yaşanmışlık mı, yoksa o yaşanmışlığa yüklenen anlam mıdır?
Şiir, sizin de söylediğiniz gibi kişinin kendi iç dünyasını en güzel şekilde ifade etme biçimidir. Şiirde yaşanmışlık olması çok önemlidir duyguyu tam olarak aktarabilme adına. Şairleri şiir yazanlardan ayıran şey yazdıkları her şiir kendi yaşanmışlıkları değildir. Şair her yaşadığı şeyi yazamayacağı gibi, her yazdığını da yaşanmış olarak düşünemeyiz.
Toplumda en çok okunan ve dinlenen şiirlerden insanların duygu ve düşünce dünyasını anlayabilir miyiz? Şiire gösterilen ilgi, toplumun ruh hâli hakkında bize ne söyler?
Bir toplumun ruh halini okunan ve yazılan şiirlerden çok rahatlıkla anlayabiliriz. Şiir bir yerde halkın dili şairler ise bu dilin tercümanlarıdırlar.
TikTok yayınlarında şair ve yazarların bir araya gelmesini nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu buluşmaların edebiyat dünyasına katkısı sizce nedir?
Günümüzde sosyal medya insanların birbirine en kolay ulaşabildiği mecra haline geldi artık. Dolayısıyla şiir ve Edebiyatın gerek Tiktok gerekse diğer sosyal medya platformlarında kendine yer bulmasını ve şairlerin ve şiire gönül verenlerin bu platformlarda bir araya gelmesini çok kıymetli buluyorum.
Sosyal medyanın şiire erişimi kolaylaştırması, şiir kültürünü nasıl etkiliyor? Şairler eserlerini basılı kitapla mı, e-kitapla mı okuyucularına ulaştırmalı; şiirin kalıcılığı açısından hangisini daha anlamlı buluyorsunuz?
Her şair şiirlerini kitaplaştırmalı öncelikle. Kitaba dokunmak, şiirleri kitaptan okumak her zaman ayrı bir haz verecektir okuyucuya. Bunun yanı sıra şiirler okuyucunun kolaylıkla ulaşması için mutlaka Edebiyat sitelerinde var olmalı. Velhasıl her şairin günümüz teknolojisini sesini duyurmak için en iyi şekilde kullanması gerekiyor.
Bir şairin toplumsal sorunlar karşısındaki sorumluluğu nedir? Şiir, toplumu yalnızca yansıtmalı mı, yoksa toplumsal değişime de katkı sunmalı mıdır?
Benim gözümde her şair topluma mal olmuş birer sanatçıdır. Dolayısıyla gerek duruşuyla gerekse toplumun gereksinimlerini yansıtarak bu toplumdaki söz sahibi olduğunu şiirlerine yansıtmalı ve bu şekilde yoluna devam etmelidir. Geçmiş dönem şairlerine baktığımız zaman böyle isimlere rahatlıkla rastlayabiliriz.
Şiirlerinizle gelecek kuşaklara nasıl bir iz bırakmak istersiniz? Türk şiiri adına gerçekleştirmeyi hayal ettiğiniz çalışmalar nelerdir?
Türk Şiiri adına öncelikle hece şiirinde bir Mesut ALTUNKAYNAK geçti bu dünyadan denmesini çok isterim ben bu dünyadan göçtükten sonra. Ama öncesinde gerek yazdığımız şiirler gerekse çıkardığımız kitaplarla evlatlarıma ve bu millete iyi bir miras bırakmak istiyorum. Bize yüklenilen bu görevi gerek bölgemizde gerek ülke genelinde sahada da yer alarak yerine getirmeye çalışıyorum, daha güzelini yapmaya gayret gösteriyorum.
Sayın Mesut Altunkaynak, şiire, insana ve topluma dair düşüncelerinizi bizimle paylaştığınız için teşekkür ederim. Türk şiirine emek veren isimlerin görünür olması ve edebiyat birikimimizin gelecek kuşaklara aktarılması dileğiyle…
Jale Hanım çok teşekkür ediyorum bu güzel söyleşi için. Umarım verimli olmuştur. Bahtiyar Vahapzade’nin şairi tanımlarken; “Birinin şair olması için en sevdiğini elinden alacaksınız. Benim de vatanımı aldılar.” sözünden hareketle son olarak şunu söylemek istiyorum. Kolay şair olunmuyor. Mutlaka bir bedel ödeyerek bu yolda ilerliyorsunuz. Şiirin daha fazla kıymet göreceği günleri ümit ederken size ve okuyucularınıza, şiir severlere ve bu aziz millete saygılarımı, hürmetlerimi iletiyorum.
VAR OLSUN TÜRK DİLİ VE TÜRK ŞİİRİ
Sayın Mesut Altunkaynak, şiir yolculuğunuzu, edebiyata bakışınızı ve halk şiirine dair düşüncelerinizi bizimle paylaştığınız için teşekkür ederim. Sevdayı, hasreti, memleket sevgisini ve toplumsal değerlerimizi dizelerinize taşıyarak halk şiiri geleneğine sunduğunuz katkının kıymetli olduğunu düşünüyorum. Şiirin insanı, toplumu ve kültürel hafızamızı geleceğe taşıyan güçlü bir sanat dalı olduğuna inanıyor; kaleminizin nice güzel esere imza atmasını, dizelerinizin gönüllere dokunarak gelecek kuşaklara ulaşmasını diliyorum.
Vefa Söyleşileri kapsamında gerçekleştirdiğimiz bu buluşmayı, şiir dünyanızı yansıtan eserlerinizden biriyle taçlandırmak istiyorum. Şimdi sizleri, duygu ve düşüncelerinizi dizelere taşıdığınız şiirlerinizden biriyle baş başa bırakıyorum.
Şiire, şaire ve edebiyatımıza duyulan vefayla… Var olsun Türk dili, var olsun Türk şiiri.
SEN YOKKEN
Kusurumu mazur gör gönlüne gam düşmesin.
Şair diye hayattan destur aldım sen yokken.
Kurudu boğazımda can ilmeğim kaç sene,
Kerbela çöllerinde susuz kaldım sen yokken.
Kem gözlerin önünde nice şiir çığırdım.
Mecnun oldum her sesi Leyla diye çağırdım.
Meryem oldum biçare İsa’yı ben doğurdum,
Dillerde ar bilmeyen bir kul oldum sen yokken.
Bir gün olsun dert ile bir kere ah etmedim.
Arz-ı halim harici yerde semah etmedim.
Ne beddua ne lanet ne de eyvah etmedim.
Sen boşaldın gözümden senle doldum sen yokken.
Karakoç’a özendim ömrümün baharıydı.
Her şiir yokluğunun yangının harıydı.
Ne adın Mihriban’dı ne saçların sarıydı,
İsmini lügatımda bir sır bildim sen yokken.
Canım yandı elimle kaşıdığım yaradan.
Bilmem kaç gün, kaç hafta, kaç yıl geçti aradan.
Gam, keder, dert, gözyaşı geldi bir bir sıradan,
Hatrına her birine dönüp güldüm sen yokken.
Sol yan diye bir yer var hiç gitmedi ağrısı.
Yarısı leyl-i bahar, zemheride yarısı.
Mesut’um can çekiştim hasret-vuslat arası,
Kaç kez dirildim yine kaç kez öldüm sen yokken.
Mesut ALTUNKAYNAK
Not: Şiirde geçen “Ne adı Mihriban’dı ne saçları sarıydı” sözü merhum Abdurrahim Karakoç’a aittir.
