Bursa’nın Karacabey ilçesinde Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne (TİGEM) bağlı Karacabey Tarım İşletmesi’nde yetiştirilen safkan Arap atlarının, tıpkı insanlar gibi nüfus kayıtları ve soy ağaçları tutuluyor.
Soyları 7-8 nesil geriye kadar takip edilen atların anne ve babaları Dna testleriyle doğrulanırken, doğum bilgilerinden don renklerine, yüzlerindeki beyazlıklardan tırnak renklerine kadar tüm fiziksel özellikleri kayıt altına alınıyor. İnsanlardaki T.C. kimlik numarası gibi her ata özel bir mikroçip numarası veriliyor. Soy kütüğü doğrulanmayan atlar ise yarış pistlerine çıkamıyor.
Bursa’da, Köse Mihal’in, kızıyla evlenen Orhan Gazi’ye çeyiz olarak hediye ettiği arazide, 7 asır önce sarayın ve ordunun at ihtiyacını karşılamak amacıyla Çiftlikat-ı Hümayun adıyla kurulan, Türkiye’nin önemli safkan Arap atı yetiştirme merkezlerinden biri olan Karacabey Tarım İşletmesi’nde milyonluk yarış atlarının yetiştirilmesine yönelik çalışmalar sürüyor. Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla 1932-1936 yılları arasında Suriye, Irak ve Arap Yarımadası’ndan getirilen atlarla safkan Arap atı yetiştiriciliğinin temellerinin atıldığı işletmede bugün 600 at bulunuyor. Veteriner hekimlerin kontrolünde 60 personel tarafından bakımları yapılan, şampiyonlukları bulunan aygırların damızlık olarak kullanıldığı işletmede, 6 farklı familyaya mensup 12 aygırdan elde edilen taylar, Karacabey’deki satış merkezinde ve İstanbul Veliefendi Hipodromu’nda düzenlenen açık artırmalarla yetiştiricilerin beğenisine sunuluyor.
49 anne, 12 baba soy hattı korunuyor
İşletmede, safkan Arap atlarının soylarının korunması ve kayıtlı yetiştiriciliğin sürdürülmesi amacıyla kapsamlı bir kimliklendirme sistemi uygulanıyor. Türkiye’deki Arap atlarının gen kaynaklarının önemli bir bölümünü oluşturan Tigem atlarının soy bilgileri, 1932 ve 1936 yıllarında Türkiye’ye getirilen damızlık atlara kadar uzanıyor. İşletmede yetiştirilen atların anne ve baba bilgileri, fiziksel özellikleri ve genetik kayıtları titizlikle takip ediliyor. Her atın soyunun 7-8 nesil geriye kadar izlenebildiği sistemde, 49 anne ve 12 baba soy hattı korunuyor.
Atların kimliklendirilmesi için öncelikle Dna örnekleri alınarak anne ve baba doğrulaması yapılıyor. Genetik analizleri gerçekleştirilen atlara mikroçip takılarak özel bir kimlik numarası veriliyor.
Pedigri belgesi olmayan atlar, yarışlara katılamıyor
Üç veteriner hekimden oluşan komisyon tarafından yapılan kontrollerde, atların don renkleri, yüz ve ayaklarındaki beyaz işaretler, tırnak renkleri ve vücutlarındaki kıl dönmeleri gibi ayırt edici özellikleri tek tek kayıt altına alınıyor. Hazırlanan bilgiler, Tigem’in 3 işletmesinde ve Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Yüksek Komiserler Kurulu sisteminde muhafaza ediliyor. Anne ve baba doğrulaması tamamlanmayan atlara, pedigri olarak adlandırılan soy kütüğü belgesi düzenlenemiyor. Atlar, bu belge olmadan resmi yarışlara katılamıyor.
Atların 7-8 nesil geriye kadar kayıtları var
İşletmede yetiştirilen atların tamamının safkan Arap atı olduğuna dikkat çeken Tigem Karacabey Tarım İşletmesi Müdür Yardımcısı Veteriner Hekim Eren Karabulut (41), “Türkiye’deki Arap atlarının tamamına yakınının gen kaynağı Tigem atlarıdır. Burada gördüğünüz Kayasel isimli at, bizim damızlık aygırlarımızdan biri. Seklavi sülalesine mensup. Türkiye’de şu anda 49 anne hattı ve 12 baba hattı bulunuyor. Bu hatların her birinin 7-8 nesil geriye uzanan soyu ve kayıtları belli. Her birinin vücudundaki belirtilerin tamamı kayıt altına alınıyor. Bu kayıtlar sadece işletmemizde değil, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Yüksek Komiserler Kurulu sisteminde de bulunuyor” diye konuştu.
Anne-Baba doğrulaması olmayan atın pedigrisi çıkmıyor
Atların kimliklendirilmesinde Dna analizinin zorunlu olduğunu vurgulayan Karabulut, şunları söyledi:
“Bu atların her birinin Dna doğrulaması, yani anne-baba doğrulaması mevcut. Anne-baba doğrulaması yapıldıktan sonra atlara çip takılıyor ve kayıt işlemleri tamamlanıyor. Bunlar yapılmazsa atın pedigrisi çıkmıyor. Pedigrisi çıkmayan at, yarış pistlerinde koşma ve damızlık olarak kullanılma özelliği kazanamıyor. İnsanlarda herkese anne-baba doğrulaması yapılmıyor ancak atların her birinin safkan olduğunun tespit edilmesi amacıyla Dna analizi ve anne-baba doğrulaması yapılıyor. Buradaki atın babası Altaha, annesi Harika. Her ikisinin de Dna doğrulaması var. Bu analizler, Bakanlığın Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğündeki genetik laboratuvarında yapılıyor. Gen haritası sisteme kaydediliyor. Anne-baba doğrulaması olmayan hiçbir at, Arap atı sayılmıyor ve pedigri belgesi alamıyor.”
‘T.C. kimlik numarası gibi mikroçip numaraları var’
Atların fiziksel özelliklerinin de ayrıntılı şekilde kaydedildiğini söyleyen Karabulut, “Bizde T.C. kimlik numarası olduğu gibi bu atların da mikroçip numarası var. Nüfus kayıtlarını da biz yapıyoruz. Kayıtlar, üç veteriner hekimin oluşturduğu komisyon eşliğinde tutuluyor. Atların anne-baba bilgileri, eşkal bilgileri, yapıları, don renkleri ve tırnaklarının renklerine kadar her özellikleri kayıtlı. Ayaklarındaki şekiller, yüzlerindeki beyazlıklar ve derilerindeki kıl dönmelerinin tamamı kayıt altına alınıyor. Atların tanımlaması bu şekilde yapılıyor. Resmi kayıtlar olmasa bile atlar, vücutlarındaki belirtilere göre tanımlanabiliyor” dedi.
Soy kütüğü kayıtları 3 işletmede korunuyor
Soy kayıtlarının Arap atı yetiştiriciliğinin devamlılığı açısından önem taşıdığını belirten Karabulut, şöyle konuştu:
“1932 ve 1936 yıllarında getirilen atlardan bugüne kadar her birinin nesil kaydı mevcut. Bu kayıtlar, Tigem’in 3 işletmesinde de tutuluyor. Aynı zamanda Bakanlığın Yüksek Komiserler Kurulu sisteminde de kayıtlı. Pedigri düzenlenebilmesi için her atın anne-baba doğrulamasının yapılması şart. Her birine mikroçip takılıyor. Tigem atlarında ayrıca damgalama adı verilen bir numaralandırma sistemi uygulanıyor. Daha sonra bu atların bir kısmını damızlık olarak kullanıyor, bir kısmını da özel yetiştiricilerin beğenisine sunarak yarışlarda kullanılmak üzere satıyoruz.”
