Cumhuriyet Bayramı yaklaşırken özel sektör çalışanları, 28 Ekim öğleden sonra ve 29 Ekim’de çalışmaları halinde ne kadar ücret alacaklarını araştırıyor. İş Kanunu’na göre resmî tatilde çalışan işçilere ek ücret ödenmesi gerekiyor. Peki, günlük ve aylık ücret üzerinden hesaplama nasıl yapılıyor? İşte örneklerle bayram mesaisi rehberi.
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı öncesinde milyonlarca çalışanın gündeminde resmî tatil mesaisi bulunuyor. Özellikle perakende, turizm, sağlık, güvenlik, ulaşım ve hizmet sektörlerinde çalışanlar, bayramda iş başında olmaları halinde ücretlerinin nasıl hesaplanacağını merak ediyor.
Türkiye’de ulusal bayram ve genel tatil günlerindeki çalışma koşulları 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında düzenleniyor. Kanunun 47’nci maddesine göre resmî tatilde çalışmayan işçi o güne ait ücretini alırken, çalışan işçiye ayrıca bir günlük ücret ödenmesi gerekiyor.
Ancak işçinin aylık ücretle çalışması, tatilin yarım gün olması ve sözleşmede daha avantajlı hükümler bulunması hesaplamayı etkileyebiliyor.
29 Ekim’de çalışan işçi kaç günlük ücret alır?
İş Kanunu’na göre ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçinin ücreti kesilemez.
Çalışan işçi ise tatil günü ücretine ek olarak bir günlük ücret daha kazanır.
Bu nedenle uygulama günlük ücret üzerinden değerlendirildiğinde iki günlük ücret hakkı olarak ifade edilir.
Ancak aylık sabit maaş alan işçiler açısından önemli bir ayrıntı bulunuyor. Bir günlük normal ücret zaten aylık maaşın içinde yer aldığı için resmî tatilde çalışan işçiye maaşına ek olarak bir günlük ücret daha ödenir.
Dolayısıyla her çalışan için mevcut maaşın dışında iki günlük ek ödeme yapılacağı düşüncesi doğru değildir.
29 Ekim mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Örnek olarak brüt aylık ücretin 30 bin TL olduğunu varsayalım.
Bu tutar gerçek bir çalışanın maaşı değil, hesaplamayı göstermek için kullanılan örnek rakamdır.
Brüt günlük ücret:
30.000 ÷ 30 = 1.000 TL
29 Ekim’de tam gün çalışan işçinin kazanacağı ilave resmî tatil ücreti, temel hesaplamada 1.000 TL brüt olur.
Böylece işçinin normal aylık brüt maaşına 1.000 TL brüt ek ödeme yapılır.
Çalışanın toplam kazancı, sözleşmesindeki diğer ödemeler ve uygulanabilecek kesintiler nedeniyle farklılaşabilir.
Toplu iş sözleşmesinde veya bireysel iş sözleşmesinde daha yüksek bayram mesaisi ücreti öngörülüyorsa çalışan lehine olan düzenleme uygulanır.
28 Ekim’de çalışanlara ek ödeme yapılır mı?
Cumhuriyet Bayramı tatili 28 Ekim günü saat 13.00’te başlar.
Bu nedenle 28 Ekim sabahındaki normal çalışma saatleri resmî tatil kapsamında değerlendirilmez.
Ancak saat 13.00’ten sonraki çalışma resmî tatil dönemine denk gelir.
28 Ekim öğleden sonraki yarım günlük tatil için ilave ücret hesabında kural olarak yarım günlük ücret dikkate alınır.
Örneğin brüt günlük ücreti 1.000 TL olan bir çalışanın 28 Ekim öğleden sonraki tatil döneminde çalışması halinde yarım günlük ek ücret tutarı 500 TL brüt olarak hesaplanabilir.
29 Ekim’de de tam gün çalışan aynı işçinin iki gün için toplam ilave resmî tatil kazancı, temel hesaplamada 1.500 TL brüt olabilir.
Bu hesaplama, tam yarım gün ve tam gün çalışma varsayımına dayanır. Somut olayın çalışma süresi, ücret sistemi ve sözleşme hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İşveren bayramda çalışmayı zorunlu tutabilir mi?
İş Kanunu’nun 44’üncü maddesine göre ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerinde çalışılıp çalışılmayacağı iş veya toplu iş sözleşmesiyle kararlaştırılabilir.
Sözleşmede bu konuda hüküm bulunmuyorsa resmî tatilde çalışma için işçinin onayının alınması gerekir.
Bu nedenle işverenin her koşulda, hiçbir sözleşme veya onay bulunmadan çalışanı bayram günü çalışmaya zorlayabileceği söylenemez.
Çalışanların sözleşmelerindeki resmî tatil ve vardiya hükümlerini incelemesi önemlidir.
Sağlık, güvenlik ve kesintisiz hizmet gerektiren alanlarda da çalışma planları ilgili mevzuat ve sözleşme hükümleri çerçevesinde hazırlanır.
Resmî tatilde çalışmayan işçinin maaşı kesilir mi?
Hayır. İş Kanunu kapsamındaki işçiler için genel kural, resmî tatilde çalışılmasa da o güne ait ücretin ödenmesidir.
Aylık sabit ücretle çalışan işçinin yalnızca 29 Ekim’de işyerinin kapalı olması nedeniyle maaşından kesinti yapılması genel kurala aykırıdır.
Saatlik veya günlük ücretle çalışanların hakları da söz konusu tatil ücreti hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.
Bununla birlikte farklı istihdam statülerindeki kişiler bakımından uygulanacak özel mevzuatın ayrıca incelenmesi gerekebilir.
Bayramda çalışmak fazla mesai sayılır mı?
Resmî tatil çalışması ile fazla çalışma aynı hukuki kavram değildir.
Ulusal bayram ve genel tatilde çalışma nedeniyle hak kazanılan ödeme, ilgili tatil ücreti düzenlemesine dayanır.
Fazla çalışma ise haftalık çalışma süresi ve kanundaki diğer koşullarla ilgilidir.
Bir işçinin resmî tatilde çalışması, tek başına bütün saatlerin ayrıca fazla mesai zamlı ücretiyle hesaplanacağı anlamına gelmez.
Ancak somut çalışma düzeninde fazla çalışma koşulları da oluşuyorsa bu durum ayrıca değerlendirilmelidir.
İşveren ek ücret yerine izin verebilir mi?
Resmî tatil çalışmasının karşılığı olan ücretin yerine tek taraflı biçimde başka bir gün izin kullandırılması, kanundaki ücret hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İşverenin daha sonra izin kullandırması ile resmî tatil ücretinin ödenmesi birbirinden farklı konulardır.
Çalışanların bordrolarında ulusal bayram ve genel tatil çalışmasına ilişkin ödemenin doğru gösterilip gösterilmediğini kontrol etmesi gerekir.
Mesai ücretini alamayan çalışan ne yapmalı?
Resmî tatilde çalışmasına rağmen ek ödeme alamayan işçi öncelikle ücret bordrosunu, puantaj kayıtlarını ve çalışma çizelgesini inceleyebilir.
İşverenden yazılı açıklama talep edilmesi, uyuşmazlığın belgelenmesine yardımcı olur.
Sorunun çözülememesi halinde ALO 170 üzerinden bilgi alınabilir. İşçilik alacaklarına ilişkin hukuki uyuşmazlıklarda dava öncesi zorunlu arabuluculuk hükümleri de gündeme gelebilir.
(Resmî tatil ücretleri işçinin aylık brüt ücreti, çalışma düzeni ve sözleşme hükümlerine göre hesaplanır. Resmî tatilde kısa süreli çalışılması, ek ücret hakkının mutlaka çalışılan saat oranında azaltılacağı anlamına gelmez.)
