8-5 devlet memurluğu rutinini geride bırakıp dünyayı keşfetme arzusuyla yola çıkan bir kadının, erkek egemen lojistik sektöründeki ezber bozan hikâyesi…
Aylarca evinden uzakta, direksiyon başında Avrupa yollarını arşınlayan, kabinini rengârenk bir yaşam alanına dönüştüren ve karşılaştığı tüm önyargılara sakinliğiyle yanıt veren Türk kadın TIR şoförü Begüm Önder; yollardaki yalnızlıkla nasıl baş ettiğini, karşılaştığı tepkileri ve özgürlüğe uzanan ilham verici yolculuğunu anlattı. Hayallerinin peşinden gitmek isteyen tüm kadınlara cesaret veren bu özel söyleşide, konfor alanını terk etmenin ve kendi yolunu çizmenin sınır tanımayan öyküsünü okuyacaksınız.
Birçok kişi için uzak bir hayal olan Avrupa’da TIR şoförlüğüne nasıl karar verdiniz? Bu yolculuk nasıl başladı?
Birçok kişi için uzak bir hayal mi bilmiyorum ama ben bu yola çıkarken hedefim yurt dışıydı. Hayal ettiğim şeylere bu kadar hızlı ulaşmak beni bile şaşırtıyor bazen.
Ben devlet memuruydum ve artık 8-5 rutin hayatı beni biraz boğmaya başlamıştı. Dışarıda başka bir dünya vardı ve ben de buna dâhil olmak istiyordum. Ama malum, bunun için ekonomik özgürlük lazım. Sadece bir backpacker gibi gezmek bu ihtiyacımı karşılamazdı. Ben de bu yüzden hem merak ettiğim hem de para kazanarak gezebileceğim bir meslek olan tır şoförlüğünü tercih ettim.
İlk direksiyon başına geçtiğiniz ve tek başınıza uzun yola çıktığınız anı hatırlıyor musunuz? O gün ne hissediyordunuz?
İlk direksiyon deneyimlerim hep yanımda biri varken, bir yandan bir şeylere dikkat etmeye çalışıp bir yandan da öğrenerek geçtiği için biraz kaotik ve yorucu oluyordu. Ama ilk uzun yol için tek başıma direksiyona geçip yola çıktığımda, “İşte şimdi sürüyorum. Korkuyorum ama buradayım ve bunu yapıyorum.” dedim.
Çevrenizin, ailenizin veya arkadaşlarınızın bu kararı aldığınızdaki ilk tepkisi ne oldu?
Abim ve arkadaşlarım bu durumu çok olağan karşıladılar ve beni desteklediler. Anneme ise ilk etapta söylemedim. Eğitim için İstanbul’a gidiyorum, dedim ve yaklaşık bir ay sonra falan söyledim. Ama kötü bir tepki almadım. Anneme ilk başta söylememe sebebim, “Memuriyet bırakılmaz.” demesinden korkmamdı.
Genellikle hangi rotalarda çalışıyorsunuz? Bir TIR şoförünün Avrupa’daki “tipik bir günü” nasıl geçer?
Genellikle Lüksemburg, Almanya, Hollanda, Belçika, Fransa ve İspanya’da çalışıyorum. Avrupa’da dorse taşımacılığı yapıyorum. Burada bulunduğum 6-7 aylık süre boyunca hep arabada kalıyorum; eve gitmiyorum.
Tipik bir günüm şöyle geçiyor: Sabah, yük alacağım veya bırakacağım yere gidip işimi hallediyorum. Sonrasında güzel bir kahvaltı yapıyorum ki günün en sevdiğim öğünüdür. Tekrar yola çıkmadan önce kendime bir kahve yapıp yola koyuluyorum. Dorsenin gitmesi gereken istasyon neresiyse rotama göre devam ediyorum.
Tabii bazı günler çok koşturmacalı, bazı günlerse daha rahat geçiyor. İşimin erken bittiği günlerde biraz yürüyüş yapmayı veya bisiklet sürmeyi tercih ediyorum. Hafta sonları ise kaldığım bölge benim için keşfedilmeyi bekleyen bir harita.
Avrupa yollarında sürüş yapmak dışarıdan çok düzenli görünür; ancak sistemin içinde karşılaştığınız en büyük bürokratik veya lojistik zorluklar neler?
Avrupa’da oturum ve çalışma iznim olduğu için bürokratik açıdan herhangi bir zorluk yaşamıyorum. Genel olarak işleyiş çok düzenli. Ama bence en büyük problem park sorunu. Bazı bölgelerde park alanlarının az olması, bazı bölgelerdeyse güvenlik sorunları park etmeyi zorlaştırabiliyor.
Lojistik ve taşımacılık sektörü belirgin şekilde erkek egemen. Bu dünyada var olmak ve kabul görmek nasıl bir deneyim?
Maalesef, erkek egemen olmayan küçücük bir yer bile yok dünyada. Sürekli iki uç duyguyu bir arada yaşıyor gibiyim. Bir yanda beni çok destekleyen, bana büyük saygı duyan ve tebrik eden bir kesim var. Diğer yanda ise sanki ilelebet düşmanıymışım gibi kin güden, bu sektörde olmamam gerektiğini düşünen ve bana da buna göre davranan bir kesim var.
Sürekli bir duygudan diğerine sürükleniyorsun. Ama işin en zor kısmı kesinlikle insanlar.
Sınır kapılarında, dinlenme tesislerinde veya gümrüklerde diğer şoförlerin ya da görevlilerin sizi ilk gördüklerindeki şaşkınlığını hissediyor musunuz? Nasıl tepkiler alıyorsunuz?
Türkiye’de çalıştığım dönemde sürekli korna çalan, beni tebrik edip alkışlayan ve fotoğraf çektirmek isteyen insanlar oluyordu. Tuhaf ama hoş bir duyguydu. Ancak Avrupa’da durum böyle değil. İnsanlar garipseseler bile dönüp bakıyor, seni rahatsız etmek istemiyor ve yollarına devam ediyorlar.
Bir kadın olarak yollarda güvenlik konusunda ekstra önlemler alıyor musunuz? Yalnız olmak endişe yaratıyor mu?
Bu küçük yaşam alanı tamamen benim kendi dünyam. Daha sık kullandığım eşyalarımı elimde olacak şekilde yerleştirmeye çalışıyorum. Gündüz iş yerim olan bu kutu, akşam dinlendiğim ve kafamı dağıtmak için hobilerimle uğraştığım bir oturma odasına dönüşüyor.
Bazen bir dizi izliyor, bazen birkaç sayfa kitap okuyorum. Bir de rengârenk boyadığım kitaplarım var.
Kabin sizin için hem bir ofis hem de bir ev. O küçük yaşam alanını kendiniz için nasıl konforlu ve kişisel bir hale getirdiniz?
Ben aylarca arabada kalıyorum. Hem çok sosyal hem de çok bireysel bir insanım. Bu yüzden tek başınalık beni çok zorlamıyor; yolda kendi kendimle vakit geçirmekten büyük keyif alıyorum.
Günlerce, hatta haftalarca evden ve sevdiklerinizden uzak kalmak ilişkilerinizi ve sosyal hayatınızı nasıl etkiliyor?
Ailemle ve arkadaşlarımla olan ilişkilerimi de etkilemiyor. Eve her gittiğimde aynı sevgiyle ve kucaklamayla karşılanıyorum.
Yalnızlıkla nasıl baş ediyorsunuz? Yoldayken size en çok ne eşlik eder (müzik, podcast, radyo, sesli kitaplar)?
Yoldayken saydığın her şey bana eşlik ediyor ama bir sıralaması var. Kafam dinçse ve dinlediğimi kaçırmıyorsam sesli kitap dinliyorum. Biraz gülmeye ihtiyacım varsa podcast açıyorum. Bazı sabahlar Türkiye gündemini takip etmek için gazetecilerin YouTube yayınlarını dinliyorum. Bir de ayılmam gerekiyorsa veya yolun rutininden sıkılmışsam bağıra bağıra eşlik edebileceğim şarkılar açıyorum.
Avrupa’da direksiyon sallamak size en çok neyi öğretti?
Avrupa’da direksiyon sallamanın bana öğrettiği en büyük şey kesinlikle sakinlik oldu. Yolda sürekli bir şeyler oluyor: trafik, kazalar, yol çalışmaları… Burada insanlar bu durumlar karşısında çok sakinler. Bir süre sonra sen de “Aa, aslında bir sıkıntı yok, ben de sakin kalabilirim.” diyorsun.
Yollarda başına gelen olaylar açısından da sürekli sorun çözen, çözüm üreten birine dönüşüyorsun.
Bu mesleği yapmayı hayal eden ama “yapabilir miyim?” diye tereddüt eden kadınlara ne söylemek istersiniz?
Sadece bu meslek için değil, herhangi bir şeyi hayal eden bir kadının o hayali gerçekleştirmesinin önündeki tek engelin kendisi olduğunu düşünüyorum. Bir adım attığında bütün dünyası değişecektir.
Ben, bir şeyin hayalini kurup onu başaramayacak hiçbir kadın olduğunu düşünmüyorum.
İleride “artık tamam, kontağı kapatıyorum” diyeceğiniz bir sınır veya hayal var mı?
Yani açıkçası bu meslek için öyle çok büyük bir tutkuyla yanıp tutuşmuyorum. Ama bu mesleği bir kadın olarak yapabiliyor olmanın verdiği müthiş bir tatmin hissi var. Bir noktada bunun bana yeteceğini de biliyorum. Tam olarak hangi nokta olduğunu bilmiyorum ama o zaman geldiğinde kendi yolumu bulmuş olurum.
Sürekli başka insanlardan “Bir gün bırakırsın, bırakırsın.” gibi cümleler duyuyorum. Bu bana biraz şaşırtıcı geliyor. Evet, bıkabilirim ve bırakabilirim. O noktada kendime başka alternatifler yaratabilirim. Bunun neden bir savaş, kayıp ve pes etmek gibi lanse edildiğine bir türlü anlam veremiyorum.
Hayallerim var ve gerçekleşeceklerine inanıyorum. :)
