Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar’da, Eski Asur ve Hitit kaynaklarında ‘Šamuḫa’ olarak geçen yerleşimde sürdürülen kazılar, Hitit tarihine ilişkin yeni verileri ortaya çıkardı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Sivas Kayalıpınar’daki 2026 yılı kazılarında Kral Iı. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasının gün yüzüne çıkarıldığını, geçen sezon bulunanlarla birlikte sayının 184’e ulaştığını açıkladı. Bakan Ersoy, kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler ile bebek ve çocukları ölüme sürükleyen salgın hastalığı anlatan kraliyet arşivinin, 21’inci yüzyılda bulunan en kapsamlı Hititçe arşiv olma özelliği taşıdığını belirtti.
Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar’da, Eski Asur ve Hitit kaynaklarında ‘Šamuḫa’ olarak geçen yerleşimde sürdürülen kazılar, Hitit tarihine ilişkin yeni verileri ortaya çıkardı. Bakan Ersoy, sanal medya hesabından yaptığı açıklamada, Sivas Kayalıpınar’da, Hititlerin devlet hafızasına uzanan çok önemli bir keşfe imza attıklarını belirtti. Ersoy, “2026 yılı kazılarında antik Šamuḫa’da, Kral Iı. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasını gün yüzüne çıkardık. Geçtiğimiz sezon bulunanlarla birlikte sayı 184’e ulaştı” dedi.
Bebek Prensesin Vefatı Tabletlerde
Ersoy, böylece Kayalıpınar’daki kraliyet arşivinin, 21’inci yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olarak tarihteki yerini aldığına işaret ederek, “Hititçe ve Hurrice kaleme alınan bu belgeler, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesinin devlet yönetimini, askeri gelişmelerini, inanç dünyasını ve kraliyet ailesinin yaşadıklarını doğrudan günümüze taşıyor. Tabletlerde şehirden şehre yayılan, özellikle çocukları ve bebekleri etkileyen yüksek ateşli bir salgının izlerine rastlanırken hastalanan bir bebek prensesin sağlık durumu, ardından vefatı ve onun için gerçekleştirilen cenaze ritüeli de kayıtlarda yer alıyor. Batı Anadolu’daki Hitit generallerinin krala gönderdiği bir başka mektup ise düşman tehdidi karşısında asker, at ve savaş arabası talep edildiğini, yardım ulaşmaması halinde ordunun yok olabileceğine ilişkin uyarıları ortaya koyuyor. Kuş falcılarının izledikleri güzergahları ve gözlemlerini kaydettikleri tabletler de Hititlerin kehanet uygulamalarına ilişkin daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor. Bu eşsiz arşiv Hitit tarihinden dini uygulamalarına, dilin gelişiminden katiplik kültürüne kadar pek çok alanda yeni bir kapı aralıyor. Anadolu’nun binlerce yıllık hafızasını bilimle gün yüzüne çıkarmaya, korumaya ve geleceğe taşımaya devam ediyoruz” ifadelerini kullandı.
3 Bin 400 Yıl Öncesinin Salgını Var
Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre; arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler yer alırken en dikkat çekici belgelerden bazıları, şehirden şehre yayılan yüksek ateşli bir salgını anlatıyor. Tabletlerde özellikle çocukları ve bebekleri ölüme sürükleyen hastalık nedeniyle küçük prens ve prensesler ile yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal sorgulamalarıyla takip edildiği görülüyor. Metinler, salgının Hitit kraliyet ailesinde oluşturduğu kaygıyı da doğrudan yansıtıyor. Henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumunun büyük endişeyle ele alındığı belgelerde, geleceğinin kehanet yoluyla anlaşılmaya çalışıldığı görülüyor.
Başka bir tablette ise bebek prensesin hayatını kaybettiği ve onun için gerçekleştirilen cenaze ritüeli kayıt altına alınıyor. Falcının krala gönderdiği bir diğer tablet, bebek prensesin henüz yeri tespit edilemeyen Ziulila kentinde hastalandığını da ortaya koyuyor.
Batı Anadolu’dan Krala Savaş Alarmı
Kraliyet arşivinden çıkan belgeler Hitit devletinin karşı karşıya kaldığı askeri tehditleri de gözler önüne serdi. Batı Anadolu’daki Hitit generalleri tarafından Šamuḫa’da bulunan Hitit kralına gönderilen bir mektupta, Hitit bölgesinin düşmanlar tarafından çevrildiği bildiriliyor. Generaller düşmanları yenebilmek için asker, at ve savaş arabası gönderilmesini talep ediyor. Mektupta, istenen desteğin ulaşmaması durumunda durumun ağırlaşacağı ve Hitit ordusunun yok edileceği yönündeki uyarılar da yer alıyor.
Generaller ayrıca gerekli desteğin gönderilmemesi hâlinde ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala bildiriyor.
Kuş Falcılarının Gözlemleri Kayıtlarda
Arşiv, Hititlerin inanç ve kehanet dünyasına ilişkin de daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor. Bir tablette kuş falcılarının Šamuḫa’nın dışına çıkarak farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler günlük düzeninde kayıt altına alınmış. Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergâhlar ve gözlemledikleri kuşlar belgelerde ayrıntılarıyla yer alıyor. Çivi yazılı metinler, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda daha önce bilinmeyen bilgileri de ortaya çıkarıyor.
En Kapsamlı Hititçe Arşiv
Kayalıpınar’da 2025 yılında aynı alanda ele geçirilen 53 çivi yazılı tablet ve parçasının da bu arşive ait olduğu değerlendirilirken, 2026 yılındaki 131 yeni buluntuyla birlikte arşivdeki tablet ve parça sayısı 184’e ulaştı. Kazı ekibinin değerlendirmesine göre Kayalıpınar’da ortaya çıkarılan kraliyet arşivi, 21’inci yüzyılda bulunan en kapsamlı Hititçe arşiv olma özelliğini taşıyor. Kral Iı. Tudhaliya dönemine tarihlenen metinler; Hitit tarihi ve dinî uygulamalarının yanı sıra dönemin Hitit dilinin gelişimi ile kâtiplik kültürüne ilişkin de önemli yeni bilgiler içeriyor.
