Ortadoğu siyasetini takip eden herkes “Siyonizm” kelimesini duyduğunda aklına genelde tek bir şey gelir: Yahudi halkının Filistin topraklarında bir devlet kurma ve bu devleti koruma hedefi güden milliyetçi hareket. Oysa son yarım yüzyıldır, özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde, bambaşka bir kaynaktan beslenen ama benzer sonuçlara hizmet eden ikinci bir Siyonizm türü daha var: Hristiyan Siyonizmi. Bu iki hareketi aynı kefeye koymak, ikisini de yanlış anlamak anlamına geliyor.
Hristiyan Siyonizmi’nin fikri temelleri 19. yüzyıla, İngiltere’de Lord Shaftesbury gibi isimlerin Yahudilerin Filistin’e “dönüşünü” desteklemesine kadar uzanır. Ancak hareketin asıl motoru, Amerikan vaizi William Blackstone’un 1878’de yayımladığı ve dönemin en çok satan dini kitaplarından biri haline gelen Jesus is Coming adlı eseriyle döşenmiştir. Blackstone’un ve onu izleyen dispansiyonalist teologların ortaya koyduğu okuma şuydu: Yahudilerin kutsal topraklara dönüşü, İsa’nın ikinci gelişinden önce gerçekleşmesi gereken kehanetlerin bir parçasıdır. Yani buradaki motivasyon, ulusal bir kurtuluş projesi değil, teolojik bir zaman çizelgesidir.
İlginçtir ki bu düşünce, aynı dönemde Theodor Herzl’in öncülük ettiği laik ve siyasi Yahudi Siyonizmi’yle kesişmiş, hatta zaman zaman iç içe geçmiştir. Balfour Deklarasyonu’nun mimarlarından Arthur Balfour’un da bu tür dini motivasyonlardan etkilendiği söylenir. Fakat kesişme noktası aynı zamanda ayrışmanın da başladığı yerdir.
Yahudi Siyonizmi, özünde bir kurtuluş ve güvenlik projesidir: yüzyıllarca süren zulüm ve sürgün tarihine karşı, Yahudi halkının kendi kaderini kendi toprağında, kendi devletiyle belirlemesi fikri. Amacı bu dünyaya aittir; teolojik bir son değil, siyasi bir varoluş arayışıdır.
Hristiyan Siyonizmi ise farklı bir mantıkla çalışır. Çoğu evanjelik Hristiyan için İsrail’e destek, Tekvin 12’deki “Seni kutsayanları kutsayacağım” vaadinin güncel bir siyasi karşılığı olarak okunur. Yani İsrail’e verilen destek, bir insan hakları ya da self-determinasyon meselesi değil, ilahi bir emrin yerine getirilmesi meselesidir. Daha da çarpıcı olanı, bu teolojinin bir bölümünde Yahudilerin nihayetinde Hristiyanlığa dönmesi ya da son zamanlarda büyük bir “kurtuluş” yaşaması beklenir — ki bu da hem Yahudi din adamları hem de bazı Hristiyan teologlar tarafından ciddi biçimde eleştirilir. Haham Dow Marmur gibi isimler, bu yaklaşımın Yahudiliği Hristiyan kehanetinin geçici bir aşamasına indirgediğini söyler; Katolik, Ortodoks, Luteryen ve Anglikan kiliselerinin büyük bölümü de bu nedenle Hristiyan Siyonizmi’ni reddeder.
Kısacası: Yahudi Siyonizmi bir halkın kendi geleceğini inşa etme projesidir; Hristiyan Siyonizmi ise başka bir halkın geleceğini kendi kutsal metninin son perdesine yerleştiren bir inanç sistemidir. Biri özne, diğeri bir kehanetin figüranı konumundadır — ve bu, iki hareketin çıkarları örtüşse bile amaçlarının aynı olmadığını gösterir.
Hristiyan Siyonizmi, özellikle Trump yönetimiyle birlikte ABD siyasetinde görünürlüğünü artırdı; Savunma Bakanı Pete Hegseth, İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee ve Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson gibi isimler bu çizgiyle özdeşleştiriliyor. “Christians United for Israel” gibi lobi grupları, İsrail’e koşulsuz desteği neredeyse imani bir zorunluluk haline getiriyor.
Ama madalyonun öbür yüzü de var: Son dönem araştırmalar, özellikle genç evanjelikler arasında İsrail’e desteğin belirgin biçimde zayıfladığını gösteriyor. Bu gerilemeden endişelenen İsrail hükümeti, 2026 yılı için yaklaşık 750 milyon dolarlık bir halkla ilişkiler bütçesi ayırdı; bunun önemli bir kısmının doğrudan evanjelik kiliselere yönlendirilmesi planlanıyor. ABD’de yabancı ajan kaydı gerektiren FARA yasası kapsamında yapılan başvurular, İsrail’in Amerikan kiliselerini hedef alan kampanyalar için milyonlarca dolar harcadığını ortaya koyuyor. Bu tablo, Hristiyan Siyonizmi’nin artık kendiliğinden büyüyen organik bir hareket olmaktan çok, dışarıdan beslenmesi gereken bir siyasi sermayeye dönüştüğünü gösteriyor.
Hristiyan Siyonizmi ile Yahudi Siyonizmi, tarihin bir noktasında aynı sonuca — modern İsrail devletinin kuruluşuna ve varlığının sürmesine — hizmet etmiş olabilir. Ama biri bir halkın kendi hikâyesini yazma çabasıyken, diğeri o hikâyeyi kendi kutsal metninin bir alt başlığına dönüştürme eğilimindedir. Bu fark, sadece akademik bir ayrıntı değil; İsrail-Filistin meselesine dair güncel siyasi tartışmaları, ABD dış politikasını ve hatta dini diyaloğu doğrudan şekillendiren, gözden kaçırılmaması gereken bir çizgidir.
