Kadınlarda soyadı sorunu: Kimlik, bilinirlik ve toplumsal eşitsizlik

Değerli okurlar, kadın olmak, çoğu zaman sadece kendi hayatımızı değil, toplumun bize biçtiği rollerle de şekillenir. Bunlardan biri de soyadımızdır. Benim kişisel deneyimim, bu sorunun ne kadar görünmez ama etkili olduğunu gösteriyor.

Kadınların evlilik, boşanma ve tekrar evlilik süreçlerinde soyadlarını değiştirmek zorunda kalmaları, kimliklerinin bir parçasını yeniden tanımlamak anlamına gelir. Toplumsal olarak, soyadı kadınlara bir yük olarak sunulur; görünmez bir baskı sürekli hatırlatır: “Sen kimsin, eşin kim?”

Her kadın aynı haklara veya şansa sahip değildir. Soyadıyla ilgili sıkıntılar, akademik ve toplumsal alanda var olan pek çok kadın tarafından yaşanmaktadır. Bilinirlik açısından da soyadının önemi büyüktür: Örneğin, bir kişi soyadı değiştiğinde, toplumdaki bilinirliği kaybolabilir; bazı isimler bir marka hâline gelmiştir ve soyadının tanınması, toplumsal kimliğin görünürlüğüyle doğrudan ilişkilidir.

Bazı kadınlar iki soyadını birlikte kullanabiliyor; ancak genel olarak soyadını değiştirmek, kurumsal ve resmi işlemlerde ciddi bir zahmete dönüşür. Nüfusta değiştirdiğimiz soyadımız, diğer resmi kurumlarda otomatik olarak güncellenmez. Her kurum için tek tek başvuru yapmak gerekir; bu hem zaman kaybı hem de bürokratik yük yaratır.

Ben hâlâ ilk evliliğimden kalma soyadımla karşılaşıyorum ve işlem yapmakta zorlanıyorum. Sistem, TC numarası üzerinden kayıtları güncelleyebilecekken, kadınlar hâlâ kendileri uğraşmak zorunda kalıyor. Bu süreç, kendimi bir kadın olarak ikinci sınıf vatandaş gibi hissettirdi; yalnızca ben değil, bu durumu yaşayan diğer kadınlar da benzer duyguları iyi bilir.

Hukuken, kadınlar istedikleri takdirde soyadlarını koruyabilirler. Ancak toplumsal normlar, resmi belgeler ve iş hayatı çoğu zaman bunu zorlaştırır. Her soyadı değişikliği, bir aidiyet krizini ve bir görünürlük kaybını beraberinde getirir.

Benim çözümüm, soyadımı bir kenara bırakıp mesleki ve akademik kimliğimle var olmak oldu. Mesleki unvan, sadece bir isim değil; kimliğimi, düşüncemi ve bağımsız varlığımı temsil eden bir araç hâline geldi. Ancak herkesin böyle bir şansı yoktur; çoğu kadın, görünürlüğünü ve kimliğini toplumun belirlediği sınırlar içinde sürdürmek zorunda kalıyor.

Kadınların soyadı sorunu, yalnızca hukuki bir mesele değildir; toplumsal bir eşitsizliktir. Kimlik, aidiyet ve görünürlük üzerine düşünmek ve toplumu bu farkındalıkla şekillendirmek zorundayız. Soyadını değiştirmek veya değiştirmemek kişisel bir hak olmalıdır, ancak bu süreçte hiçbir kadın kimliğinden ödün vermek zorunda kalmamalıdır.

Ben Filozof Sosyolog. Kimliklerimden arındım. Şimdi sadece bir kadın olarak, daha özgür ve daha kendimim…