İskenderiyeli Hypatia’nın katli!..

Sevgili okurlar; Kadın kahramanlar serisine ,Platon ve Aristo’nun öğretilerini birçok öğrencisine kazandıran kıymetli ; İskenderiyeli Hypatia ile başlayarak hafızanızı canlandıralım istedim…

Daha çok Hristiyan topluluğun ellerinde gerçekleşen acımasız ölümüyle ünlü olan Hypatia (MS 355-415 civarı), Hıristiyan din adamı Crillo’nun emriyle bağnaz bir Hristiyan dinci grubun saldırısı sonucu işkenceyle öldürülmüştür.

Galileo’dan çok önce astronomide kullanılan usturlabı yani yıldızların yükseklik açılarının ölçülmesinde çeşitli problemlerin grafik yöntemlerle gösterilmesine yarayan aleti keşfeden Hypatia’dır. 

İnançsız olduğu gerekçesiyle öldürüldü. Ölümünün önemi tarihte Hristiyan dinciler tarafından katledilen ilk kadın aydın ve bilim insanıdır.

Hypatia’nın bu şekilde öldürülmesi dünyanın bin yıl cehalet ve batıl inanç bulutlarıyla kaplandığı Karanlık Çağların başlangıcı olarak da gösterilebilir.. .

Kendisi pagan olmasına rağmen bir çok Hristiyan ve Yahudiye ders vermiştir. 

Öğrencisi ve arkadaşı Synesius, Hıristiyan bir piskopos oldu. En yakın sırdaşı İskenderiye valisi olan Orestes adında bir adamdı. Bu ilişkiler ona son derece etkili bir siyasi figür olarak ün kazandırdı.

Liderler siyasi işlerinde bile onun bilgeliğine başvurdular. 

Bu nedenle Hypatia, bir akademisyen ve yetenekli bir matematikçiden farklı olarak siyasi danışman,filozof olması,güçlü siyasi ilişkileri dramatik  bir şekilde, ölümüne yol açtı. 

Hypatia’nın ölüm emrini veren yeğeni Crillo’ya ne olmuş derseniz? Daha sonra Katolik Kilisesi tarafından Aziz ilan edilmiş!

Doğa bilimleri ve matematik gibi alanlarda yoğun bir gerileme dönemi bu tarihlerden itibaren başlamıştır.

Matematiksel ve astronomik çalışmalarıyla hayranlık uyandıran Neoplatonik bir öğretmendi.

O zamanların üniversitesi kabul edilen İskenderiye’deki okulda felsefe, matematik ve astronomi dersleri vermiştir.

Platon ve Aristotales’in daha çok tanınmasında onun dersleri etkili olmuştur. 

Hatta Agora Filminde bu filozofa rastlarız, izlemenizi öneririm; Roma İmparatorluğu hakimiyetindeki İskenderiye’de geçen hikayede “ilk kadın matematikçi, astronomi ve filozof olan Hypatia ‘nın hayatı merkeze alınıyor filmde …

İskenderiye’de eğitim öğretimi, astronomi gibi yetiştiriyor. Hypatia; ilk kadın filozof olarak tarihe geçiyor o filmde de.

Antik dönemde yaşamış kadınların zekasını hatırlamak, tarihe bakış açımızı genişletiyor,

Modern karmaşık düşüncenin toplumsal cinsiyetçi ögelerini anımsatıyor bu vaka…

Tarihe birlikte bakalım kahramanlar hep erkek !…

Şaşırdık mı? Hayır.

Cinsiyet eşitsizliğinin en çok yaşandığı alan felsefe  bence…

Eminim bir çoğunuz da böyle düşünüyor. 

Antik dünyada bile akıl ve bilim diye bağıran insanların sesi kesilmiş aradan 1600 yıl geçmesine karşın çok yol alınamamıştır. 

Ama kadın filozof ve bilim insanlarını, yani görmezden gelinen kadın zekasını her zaman hatırlatacağım yazılarımda.

”masallar masal olarak, mitler mit ve mucizeler şiirsel fanteziler olarak kalmalı. Batıl inançları gerçekmiş gibi öğretmek en korkuncu. Bir çocuğun zihni onları kolayca alabilir ama ancak büyük acılar hatta belki de trajediler yaşadıktan sonra onlardan kurtulabilir”

Sözleriyle  hatırlalan Hypatia’nın başlıca eserleri şunlardır;

• Babası Theon‘un yazdığı “Öklid’in Elementleri” adlı eserin düzenlemesi,
• The Astronomical Canon” (Astronominin Kanunları),
• Ptolemy’nin “Almagest”i üzerine düzenleme
• Aritmetik üzerine 13 ciltlik bir yorumu
• Apollonius’un Konik’leri üzerine yorumu

Hypatia’nın bilime katkıları; sıvıların yoğunluk derecesinin belirlenmesinde, gök cisimlerinin sınıflandırılmasında, hidrometre’nin bulunmasında, ve daha birçok konuda etkili olmuştur.

Umarım insanoğlu, bundan sonra akla bilime ve sanata adanmış ömürleri yok etmez…

Çünkü insan ,bunu yaparak geleceğini yok ediyor, ne yazık!…